Məlum həqiqətdir ki, Azərbaycanın mühüm geosiyasi və geoiqtisadi üstünlüklərindən biri də ölkəmizin Avropa ilə Asiyanın sərhədlərində yerləşməsidir. Belə mövqe Azərbaycanı həm də nadir nəqliyyat-kommunikasiya imkanlarına malik olan dövlətə çevirir.
Onu da xüsusi olaraq vurğulamaq yerinə düşərdi ki, ölkəmiz bu məsələdə son dövrlərdə böyük geoiqtisadi əhəmiyyətə malik layihələrin əsas iştirakçılarından birinə çevrilib. Eyni zamanda Azərbaycanın mühüm tranzit və logistika mərkəzinə çevrilməsini təmin edəcək böyük layihələr sürətlə həyata keçirilir. Deyilənlərə konkret misal olaraq "Şimal-Cənub", "Şərq-Qərb" dəhlizlərini göstərmək olar. Belə böyük qlobal əhəmiyyətli layihələr Azərbaycanın beynəlxalq ticarətdə rolunun əhəmiyyətli dərəcədə artmasına gətirib çıxarmaqla yanaşı, ölkənin qeyri-neft sektoru üzrə gəlirlərini də əhəmiyyətli dərəcədə yüksəldir. Bu xüsusda mühüm layihələrdən biri də yaxın tezlikdə istifadəyə veriləcək Bakı-Tiflis-Qars (BTQ) dəmir yolu xəttidir.
Xatırlatmaq yerinə düşər ki, qeyd edilən dəmir yolu layihəsinin reallaşdırılmasının əsas təşəbbüskarı da məhz Azərbaycan dövlətidir. Bu dəmir yolu layihəsinin gerçəkləşdirilməsi Azərbaycana əhəmiyyətli iqtisadi dividendlər bəxş edəcək. Bu arada onu da qeyd edək ki, cari ilin ortasından etibarən dəmir yolunun tam şəkildə işə düşməsi gözlənir. Hazırda bu məqsədlə xəttin Türkiyə ərazisindən keçən hissəsində işlərin başa çatdırılması üçün intensiv addımlar atılır.
Türkiyənin nəqliyyat, dənizçilik və rabitə naziri Əhməd Arslan da tikinti işlərinin yaxın aylarda tamamlanacağını, Asiyanı Avropa ilə birləşdirən dəmir yolunun işə düşəcəyini bildirib. Onun sözlərinə görə, havaların mülayimləşməsi ilə tikinti işləri sürətlənəcək: "İki ay ərzində inşaat işlərini başa çatdırıb ondan sonrakı iki aylıq müddətdə sınaq işləri həyata keçirəcəyik, iyun ayında artıq Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolunda dizel lokomotivlərini işə salmağa hazırlaşırıq. Bu layihə təkcə Türkiyə üçün deyil, ölkəmiz üzərindən ticarət həyata keçirmək istəyən bütün ölkələr üçün əhəmiyyətlidir. Çindən, Qazaxıstandan, Azərbaycandan, Gürcüstandan gələn yük trafiki ölkəmiz üzərindən Avropaya daşına biləcək". Əhməd Arslanın dediyinə görə, bu layihənin həyata keçirilməsi Türkiyənin dəmir yolu sektorunu da canlandıracaq. Çünki Türkiyə dəmir yolları Qars üzərindən Gürcüstan və Azərbaycan dəmir yollarına birləşəcək: "Biz bu layihəni tamamlamaq üçün səyləri artırmışıq. Qış sərt keçdiyi üçün, bəzi yerlərdə iş dayandı, ancaq inşaat işləri tamamlanmaq üzrədir".
Azərbaycan üçün Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolunun başqa mühüm üstünlükləri də var. Söhbət Bakı-Tiflis-Qars vasitəsilə Naxçıvanla da dəmir yolu əlaqəsinin yaradılmasından gedir. Elə bu günlərdə Əhməd Arslan özü də bildirib ki, rəsmi Ankara bu yolun Naxçıvana, sonradan isə İrana və Pakistana qədər uzadılmasını təklif edir: "Bu məsələ bir neçə gün əvvəl İslamabadda keçirilən İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının XIII Sammitində də diqqət mərkəzində olub. Türkiyə tərəfinin sammit çərçivəsində keçirdiyi görüşlərdə 10 ölkənin lideri Bakı-Tiflis-Qars və Qars-İğdır-Naxçıvan dəmir yolunun yaxın vaxtlarda istifadəyə veriləcəyinə əminlik ifadə ediblər". Nazirin sözlərinə görə, Türkiyə Qars-İğdır-Naxçıvan dəmir yolu layihəsini həyata keçirmək niyyətindədir: "Bu layihə Qars bölgəsinə də fayda verəcək. Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu layihəsindən sonra İğdırdan Naxçıvana, İrana və Pakistana dəmir yolu çəkəcəyik".
Qeyd edək ki, Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu layihəsi Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə arasında imzalanmış dövlətlərarası saziş əsasında tikilir. Azərbaycan isə lap əvvəldən Bakı-Tiflis-Qarsın bir qolunun da Naxçıvana qədər uzadılmasında maraqlı tərəf olub. Belə vəziyyət muxtar respublikanın iqtisadi inkişafı üçün də çox əhəmiyyətlidir. Nəzərə almaq lazımdır ki, son dövrlərdə Naxçıvan dünya, o cümlədən Türkiyə bazarlarına daha çox məhsul çıxarmağa hazırlaşır. Bu halda, Qars-İğdır-Naxçıvan dəmir yolunun işə düşməsi muxtar respublikaya əlavə imkanlar qazandıracaq. Xatırladaq ki, bir müddət əvvəl Türkiyə İqtisadiyyat Nazirliyinin İxracat Müdirliyinin təmsilçiləri Naxçıvanda olub. Nümayəndə heyətinin rəhbəri Tayfun Kılıç qeyd edib ki, Naxçıvanda sənaye müəssisələrinin yaradılması, kənd təsərrüfatının inkişafı muxtar respublikanın Türkiyənin yaxın vilayətlərinə ixracat imkanlarını artırır. Türkiyə hökuməti muxtar respublikadan Qars və İğdır vilayətlərinə 150 milyon ABŞ dolları həcmində sənaye və kənd təsərrüfatı məhsullarının ixrac edilməsinə şərait yaratmaq məqsədilə qeyd olunan ixracat məhsulları üçün nəzərdə tutulan gömrük vergilərini ləğv edib.
Digər tərəfdən, Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolunun işə düşməsi ilə Azərbaycanın digər bölgələrindən də Naxçıvan istiqamətində yükdaşımalar asanlaşacaq. Eyni zamanda muxtar respublikanın məhsullarının ölkəmizin digər bölgələrinə çatdırılması daha ucuz başa gələcək.
Tahir TAĞIYEV
