Ölkənin daşınmaz əmlak bazarında son vəziyyətin təhlili burada aktivliyin hələ də istənilən səviyyədə olmadığını göstərir. Mənzilə ehtiyac yüksək olsa da, hazırkı durumda təklif həddi elə də yüksək deyil. Bu hal isə istər-istəməz qiymətlərə təsir edir və ucuzlaşmaya yol açır. Xüsusən də dollar ekvivalentində mənzillərin qiymətində xeyli ucuzlaşma müşahidə olunur.
Belə ki, 2016-cı ildə Bakı daşınmaz əmlak bazarında qiymətlər dollar ekvivalentində 31,53 faiz azalıb. Ötən il ərzində ilkin mənzil qiymətləri dollar ekvivalentində 13,47 faiz azalıb. Təkrar mənzil bazarında isə 32,69 faiz azalma müşahidə olunub. Azalma paytaxtın torpaq bazarında da müşahidə olunub. Belə ki, torpaq bazarında dollar ekvivalentində qiymətlər 2016-cı ildə 32,06 faiz azalıb. Kommersiya obyektləri bazarında isə azalma 81 faiz olub. Analoji vəziyyət kirayə mənzil bazarında da qeydə alınıb. Manat ekvivalentində təkrar mənzil bazarında daha çox azalma olub. 2016-cı ildə bu sahədə qiymətlər 13,68 faiz azalıb. Cari il ərzində də qiymətlərin aşağı enməsi gözlənir. Belə vəziyyətdə bazara çıxarılan yaşayış sahələrinin həcmi də azalır. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, cari ilin yanvarında istifadəyə verilən yaşayış evlərinin sahəsi azalıb. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, ilin ilk ayında 107,6 min kvadratmetr mənzil sahəsi istifadəyə verilib. Bu, ötən ilin eyni dövründən 19,5 faiz azdır. Ekspertlər isə vurğulayır ki, yaşayış evlərinin tikintisinin azalmasında əslində qeyri-adi bir şey yoxdur. Hazırda bunu şərtləndirən iki amil var. Birinci amil bazardakı ümumi vəziyyətdir. İkincisi isə əhalinin daşınmaz əmlak bazarına daha az sərmayə yatırmasıdır. Əvəzində, insanlar əlində olan vəsaiti dollar və digər xarici valyutalara qoyur. Təbii ki, bu da daşınmaz əmlak bazarında aktivliyi aşağı salır. Bütün bunların nəticəsidir ki, daşınmaz əmlak bazarında son iki ildə tələbin aşağı düşməsi nəticəsində ciddi qiymət ucuzlaşması müşahidə olunur. İqtisadçı-ekspert Rəşad Həsənov isə məsələnin başqa tərəfinə nəzər salaraq bildirir ki, Rusiya və Ukraynada yaşayan azərbaycanlıların Bakı şəhəri və Abşeron yarımadasında əldə etdikləri mənzilləri nağdlaşdıraraq likvid ehtiyatlara çevirməsi cəhdləri müşahidə olunur: "Bu da, təbii ki, təklifi artırır. Beləliklə, mənzil bazarında qiymətlər növbəti dövrlərdə ucuzlaşan istiqamətdə proqnozlaşdırılır. Xüsusilə son dövrlərdə iqtisadi islahatlar prizmasından atılan addımlar da məsələyə öz təsirini göstərəcək. Əvvəlki dövrlərdə bu sahədə kifayət qədər mürəkkəb mexanizm formalaşdırılmışdı. Təxminən 40-50 dövlət qurumundan icazələrin alınmasında problemlər yaşanırdı. Belə bir şəraitdə isə maya dəyəri kifayət qədər yüksəlir, eyni zamanda, neft hesabına çox sürətli artım baş verirdi. Nəticədə daşınmaz əmlak bazarında qiymətlərdə bir "balon" formalaşmışdı. Bu "balon" bu gün imkan verir ki, növbəti dövrlərdə daşınmaz əmlak bazarında qiymət səviyyəsi tarazlıq nöqtəsinə qədər, yəni dinamika nümayiş etdirmə şərtilə ucuzlaşsın. Bu tarazlıq nöqtəsi bugünkü qiymətlərdən də aşağıdır. Çünki hazırkı qiymətlər belə bir sıra hallarda bazarda real alıcılıq gücünə adekvat deyil. Eyni zamanda, xərclərlə də uyğun deyil. Ümumiyyətlə, bir məhsulun qiyməti iki əsas prizmadan müəyyənləşir: ya məhsula çəkilən xərclər və üzərinə əlavə olunan marja ilə, yaxud da bazarda tələbat nəticəsində formalaşmış tarazlıq qiymətinin daha yüksək olması ilə".
İqtisadçı növbəti dövrlərdə ucuzlaşmanın həm təkrar, həm də yeni bazarda müşahidə olunacağını deyib: "Həyat standartları zaman-zaman dəyişir. Daha məqbul yerləşmə yerinə baxmayaraq, sovet dövründə tikilmiş binalarda mənzillərə olan ehtiyac aşağı düşəcək. Çünki bu binalar 21-ci əsr həyat standartlarına cavab verməyən tikililər olaraq qiymətləndirilir. Bu fonda köhnə binalarda mənzilə tələbat aşağı düşəcək". Ekspertin sözlərinə görə, mənzilə tələbatın azaldığı bir dövrdə 2017-ci ildə bazarda Mənzil İnşaat Dövlət Agentliyi tərəfindən daha məqbul təklifin formalaşması mənzil qiymətlərində öz əksini tapacaq: "Ucuzlaşma prosesi 2017-ci il və sonrakı bir neçə ildə də davam edəcək. Çünki burada bir sıra biznes xərclərinin aşağı düşməsi məsələsi də mühüm rol oyanacaq. Lisenziyaların verilməsi ilə bağlı bəzi proseslərin çox sadələşməsi isə sahibkarlara əlavə xərc etməməyə və son nəticədə mənzilləri daha aşağı qiymətə təklif etməyə imkan yaradır". Beləliklə, sadalananlardan da göründüyü kimi, mənzil bazarında aşağı aktivlik qiymətlərin daha da aşağı düşməsinə gətirib çıxaracaq. Amma bazarda aktivliyin az sonra yüksələn xətt üzrə də inkişafı qaçılmaz sayılır və buna iki amil birbaşa təsir edəcək. Əvvəla, Mənzil İnşaat Dövlət Agentliyi tərəfindən sosial evlərin inşası bazarda aktivliyi yüksəldən amillərdən sayılır. İkincisi, dövlət yaxın tezlikdə ipoteka verilişinin həcmini bərpa etməyə hazırlaşır. Özü də bu dəfə ipoteka kreditlərinin miqdarı yüksək olacaq. İpoteka kreditləri hesabına da mənzil bazarında aktivliyin yüksəlməsi gözlənir.
Tahir TAĞIYEV
