Qızılın qiyməti sürətlə qalxacaq

Tarix: 24.06.2014 / 03:35
Bölmə: İqtisadiyyat

Son bir neçə ayda dəyər itirməyə başlayan qızılın qiymətində yenidən yüksəliş başlayıb. Özü də bahalaşmanın bu dəfə uzunmüddətli ola biləcəyi istisna edilmir. O da maraqlıdır ki, sırf eyni səbəblər qızılın və digər qiymətli metalların dəyərinin yüksəlməsinə səbəb olur. Belə ki, İraqda gərginliyin davam etməsi və qısamüddətli faiz dərəcələrinin daimi olması haqqında ABŞ Mərkəzi Bankının rəhbəri Janet Yellenin açıqlaması fonunda qızıl üzrə qiymətlər 1300 dollar səviyyəsinə yüksəlib.
Tanınmış ekspert Brayen Lundinin sözlərinə görə, qızılın qiymət artımı İraqda baş verən hadisələrin fonunda müşahidə edilir. Eləcə də ABŞ Mərkəzi Bankının yeni siyasətinin həyata keçirilməsi qızılın qiymət artımına əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərib. Beləliklə, İraq və ABŞ Mərkəzi Bankı ilə bağlı amillər qızılın bahalaşmasını şərtləndirir. Bu isə, digər ölkələrlə yanaşı, Azərbaycana da təsirsiz ötüşməyəcək. Belə ki, ilk növbədə qızıl zinət əşyalarının bahalaşması gözlənir. Bunun qarşısını almaq üçün isə yerli hasilatın zərgərlik bazarına yönəldilməsi vacib sayılır.
Qeyd edək ki, bu ilin yanvar-may aylarında 672 kq qızıl, 173 kq gümüş hasil olunub. Qızıl hasilatında illik 65,1 faiz artım qeydə alınıb. Gümüş hasilatı isə əksinə, ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 41 faiz azalıb. Cari ilin ilk beş ayı ərzində ümumilikdə 845 kq qiymətli metal filizləri və konsentratları hasil olunub. Qeyd edək ki, hazırda Azərbaycanda qızıl və gümüş 1997-ci il avqust ayının 21-də imzalanmış "Production Sharing Agreement" tipli müqavilə çərçivəsində "Gədəbəy" və "Qoşa" yatağından hasil olunur. Müqavilə 6 yatağın - Naxçıvanda 1, Gədəbəydə 2, hazırda erməni işğalı altında olan Kəlbəcər və Zəngilanda 3 yatağın işlənməsini nəzərdə tutur.
Müqavilədə Azərbaycanın payı 51%, Böyük Britaniyanın "Anglo Asian Mining PLC" şirkətinin payı 49% təşkil edir. "Gədəbəy" yatağından ilk qızıl hasilatına 2009-cu ildə, gümüş hasilatına 2010-cu ildə başlanıb. Müqaviləyə görə, bu 6 yataqdan 400 ton qızıl, 2,5 min ton gümüş və 1,5 min ton mis hasilatı planlaşdırılır. İlk qızıl və gümüş 2009-cu ilin mayında "Gədəbəy" yatağından hasil edilib. 2013-cü ildə ölkədə qızıl hasilatı 1 619,2 kq təşkil edib. Bu həcmdə qızılın daxili bazara yönləndirilməsi, sözsüz ki, qiymətlərin aşağı düşməsinə gətirib çıxarar. Özü də nəzərə almaq lazımdır ki, qızıl bundan sonra bahalaşacaq. Artıq İsveçrənin UBS bankı da 2014-cü il üzrə qızıl qiyməti üçün proqnozunu 1200 dollardan 1400 dollara yüksəldib. Qızılın qiymətinə, İraq və ABŞ Mərkəzi Bankı ilə yanaşı, təsir göstərən faktorlara gəldikdə, rəylərə görə, investorların öz vəsaitlərini qızılla saxlamaq niyyəti buna təsir edir. Yəni investorların qızıla vəsait yönəltməsi onun bahalaşmasına yol açıb. Bütün bunlar isə Azərbaycana da təsirsiz ötüşməyəcək. Ekspertlər bildirir ki, baş verən bahalaşma tendensiyası qiymətli metal sahəsi üzrə Azərbaycanda gəlirlərin çoxalması ilə nəticələnəcək. Lakin təbii ki, qızılın qiymətində bahalaşma halları müşahidə olunursa, belə vəziyyət ondan hazırlanan məhsulun, xüsusən də daş-qaşın qiymətinin bahalaşmasında özünü göstərir. Bu hal isə heç də əhalinin maraqları çərçivəsində deyil. Digər tərəfdən, Azərbaycanın maliyyə bazarında pul kisəsinin həddən artıq çox olması ilə əlaqədar inflyasiyanın davamlı olacağını düşünsək, bankların özlərinin də ehtiyatların bir hissəsini qızıla yatırması halları müşahidə ediləcək. Belə vəziyyətdə qızılın qiymətində daha çox artım gözlənir. Təbii ki, bu hal Azərbaycan bazarlarında özünü dərhal göstərəcək. Ekspertlərin sözlərinə görə, dünya bazarında qızılın bahalaşması Azərbaycanda əsasən zinət əşyalarının qiymətinə təsir edəcək. Çünki Azərbaycan, bir qayda olaraq, qızılı idxal edən ölkədir. Bu baxımdan dünya bazarında bahalaşma Azərbaycanda qızıl zinət əşyalarının bahalaşmasına gətirib çıxaracaq və bu hal bazarlarda özünü tezliklə büruzə verəcək.
Bu fonda daxili hasilatın yerli bazarlara yönləndirilməsi vacib hesab olunur. Bu gün Azərbaycan qızıl istehsal edən ölkə olaraq məhsullarını daxili bazara çıxarmır. Qızılların bir qismini emal üçün digər ölkələrə satılır. Digər bir qismi isə ehtiyatda saxlanır. Halbuki, Azərbaycanda zərgərlik sənayesinin inkişaf templəri və eyni zamanda rentabelliyi adətən yüksək olub. Ölkədə vətəndaşların zərgərlik məhsullarına daim maraq göstərdiyini bildirən ekspertlər hesab edir ki, bu sektorun yenidən inkişaf etdirilməsinə ehtiyac var. Qızıl sənayesinin Azərbaycanda ənənəsi mövcuddur və ona görə də bu sahənin formalaşdırılması imkanları xeyli asandır. Digər tərəfdən, qızıl əşyalarına olan tələbatın yüksəkliyi zərgərlik sənayesinin yaradılmasını zəruri edir. Eyni zamanda, zərgərlik sektorunun qurulması ciddi maliyyə resursları tələb etmir. Bu sahə nisbətən az maliyyə tələb etdiyi üçün rentabelli olma ehtimalı daha yüksəkdir. Xatırladaq ki, sovet dövründə Azərbaycanda inkişaf etmiş sahələrdən biri məhz zərgərlik idi. Sadəcə olaraq sonradan zərgərlik müəssisələrinin özəlləşdirilməsi həyata keçirildi. Bu da nəticədə fəaliyyətin dayandırılmasına gətirib çıxardı. Eyni zamanda, sovet dövründən qalan zərgərlik sektorunun dağılmasının ən başlıca səbəblərindən biri özəlləşdirilən zərgərlik müəssisələrinin xaricdən gətirilən məhsullarla rəqabət apara bilməməsi idi. Bu da nəticədə yerli zərgərlik məhsullarının bazardan çıxmasına gətirib çıxardı. İndiki halda isə yerli zərgərlik sektorunun xaricdən gətirilən məhsullarla rəqabət aparması mümkündür.