ARDNŞ, "Azərsu", "Azərenerji" xarici borclar problemində böyük məsuliyyət altındadır

Tarix: 20.06.2014 / 07:29
Bölmə: İqtisadiyyat

Bu gün Azərbaycan böyük valyuta ehtiyatına malik olsa da, xaricdən borc götürməkdə də davam edir. Qeyd edək ki, Azərbaycanın strateji valyuta ehtiyatları 52.8 milyard ABŞ dollarına çatır. Son məlumatlara görə isə, Azərbaycanın müxtəlif maliyyə qurumları və dövlətlərə 6 milyard dollardan çox borcu var.
Respublikanın xarici borcu ümumi daxili məhsulun (ÜDM) cəmi 8,3 faizini təşkil edir, ölkənin strateji valyuta ehtiyatları isə xarici borcu 10 dəfəyədək üstələyir. Yaxın 5 ildə Azərbaycan xarici borcunu ÜDM-in 10 faizi həcmində saxlamaq niyyətindədir.
Lakin xaricdən kredit cəlbi istiqamətində həyata keçirilən tədbirlər bu proqnozu dəyişə bilər. Məsələn, elə bu günlərdə İstanbulda ARDNŞ-nin Türkiyədə həyata keçirdiyi "STAR" neft emalı zovudu layihəsinin maliyyələşdirilməsi məqsədilə kredit müqaviləsi imzalanıb. 3,29 milyard ABŞ dolları məbləğində olan müqavilə ABŞ, Yaponiya, Cənubi Koreya, İspaniya və İtaliya ixrac-idxal bankları da daxil olmaqla, 23 ticarət və investisiya bankından ibarət banklar sindikatı ilə imzalanıb. Bu ilin əvvəlinə olan vəziyyətə əsasən, Asiya İnkişaf Bankı (AİB) ilə imzalanan kredit sazişləri üzrə 1 milyard 333,9 milyon ABŞ dolları ekvivalentində vəsaitin cəlb olunması nəzərdə tutulub. Ölkəmizdə AİB tərəfindən əsasən nəqliyyat, su təchizatı, enerji, həmçinin, maliyyə sektoru, təhsil, səhiyyə sahələrdə həyata keçirilən layihələr maliyyələşdirilir. Ölkəmizə borc verən əsas təşkilatlar Dünya Bankı və Beynəlxalq Valyuta Fondudur. Təxmini hesablamalara görə, Azərbaycanın dövlət borcundan hər vətəndaşın üzərinə 633 dollar pay düşür.
Yaranmış vəziyyəti şərh edən iqtisadçı ekspert Natiq Cəfərli bildirir ki, borcların böyük bir hissəsi dövlətin nəzarətində olan ARDNŞ, "Azərenerji", "Azərsu" kimi iri şirkətlərin payına düşür: "Dünyada borcu olmayan ölkə yoxdur. Burada təkcə alınmış vəsaitin məbləği deyil, həm də onun real iqtisadiyyatda, ölkənin inkişafı, iqtisadi tərəqqisi üçün necə istifadə olunması əsas götürülür. Azərbaycanda bu təhlükəli tendensiyanın 2 xüsusiyyəti var. Birincisi, bizdə xarici borclar getdikcə artır; ikincisi isə Azərbaycanın borclarını qaytarmalı olduğu vaxtın pik nöqtəsi 2020-ci ildən sonrakı tarixə düşəcək. Həmin illərdə də Azərbaycanın gəlirlərinin, xüsusən də neft gəlirlərinin ciddi surətdə azalması proqnozlaşdırılır. Bu proqnozları həm yerli, həm də tanınmış xarici ekspertlər irəli sürür. Hətta beynəlxalq təşkilatların hesabatlarında da bu tipli proqnozlara rast gəlinir".
Natiq Cəfərli "axar" portalına bildirir ki, ARDNŞ, "Azərenerji", "Azərsu" kimi iri şirkətlərin aldığı böyük məbləğdə borcun qaytarılmasında əsas təminatçı dövlət olduğu üçün, demək olar ki, onlar heç bir məsuliyyət daşımır və o vəsaitlərin məqsədəuyğun xərclənməsi ilə bağlı doğru-dürüst audit hesabatları təqdim edilməyib: "Bu isə ciddi məsələdir. Çünki Azərbaycan xaricdə olan daşınan və daşınmaz əmlakı ilə bu borcların qaytarılmasına zəmanət verib. Hesab edirəm ki, Hesablama Palatası daha ciddi audit yoxlamaları apararaq, arayışlar hazırlamalıdır". Ümumiyyətlə isə, xarici borcların həcminin azaldılması zəruri sayılır. Ekspertlərin fikrincə, xarici borclanmadakı artımın qarşısının alınması məqsədilə növbəti il üçün dövlət büdcəsində borc limitinin azaldılması daha məqsədəuyğundur. Digər tərəfdən, ölkəmizdə xarici borclanmanın mənfi tərəfi xarici borların məbləğinin son illər artmasıdır. Belə ki, 2011-ci ilin əvvəlində ölkənin xarici borcu cəmi 3.7 milyard dollar idisə, indi bu rəqəm 6 milyard dollardan çoxdur. Bu isə o deməkdir ki, son 3 ildə ölkənin xarici borc məbləği 62 faizdən çox artıb. İllik orta artım isə 20 faizdən çox olub.
Hazırda dünyada xarici borc məsələsi hətta inkişaf etmiş ölkələri, o cümlədən ABŞ kimi nəhəng iqtisadiyyatları da silkələyir. Avropa kimi böyük siyasi və iqtisadi məkanda xarici borc probleminə ciddi önəm verilir. Bununla bağlı hazırlanan kriteriyaya əsasən, dövlət borcları ÜDM-in 60%-dən artıq ola bilməz. Bu əslində borcların yüklənməsini məhdudlaşdıran kriteriya olmaqla, perspektivdə ölkələrin maliyyə asılılığını nəzərə alan amil sayılır. Çünki bu həddin aşılması həm ölkələrin daxili, həm də beynəlxalq maliyyə sisteminə neqativ təsir göstərir.

DİGƏR XƏBƏRLƏR

Tarix: 31.10.2026 / 11:23

Qubadlıda ilk su elektrik stansiyası tikilir...

Tarix: 30.10.2026 / 18:36

Azərbaycan illərdi Transxəzər qaz kəmərindən danışır - Aşqabad indi hərəkətə keçir...

Tarix: 30.10.2026 / 17:04

Azərbaycanda əhali dollarını satır

Tarix: 30.10.2026 / 12:14

Azərbaycanla Gürcüstan arasında yeni sərhəd-keçid məntəqəsi yaradılır...

Tarix: 29.10.2026 / 13:45

"Sahibkar olmayan şəxsin kartına hər gün 5 dəfə pul daxil olması normal deyil" - Mərkəzi Bankın sədri

Tarix: 29.10.2026 / 13:07

“Bank Melli İran” Azərbaycandan gedir? - Mərkəzi Bankdan açıqlama...

Tarix: 29.10.2026 / 11:49

Azərbaycanın strateji valyuta ehtiyatları 89,4 milyard dollara çatdı...

Tarix: 29.10.2026 / 10:43

Mərkəzi Bank illik inflyasiya ilə bağlı proqnozunu açıqladı...

Tarix: 29.10.2026 / 10:04

Mərkəzi Bank uçot dərəcəsini sabit saxladı...

Tarix: 28.10.2026 / 18:30

Tramp "Şimal axını" qaz kəmərini Rusiyadan satın ala bilər...

Tarix: 28.10.2026 / 18:22

İpoteka kreditlərinin verilməsi qaydalarına dəyişiklik edildi

Tarix: 28.10.2026 / 16:15

Ətin qiymətinə görə Ermənistandan da geridəyik - hesabatı kim yayıb?

VİDEO

Tarix: 17.10.2026 / 17:10

Aydın Quliyev Mətbuat Şurasında seçkilərə qatılmamasının səbəblərini qurultayda açdı... - VİDEO

Tarix: 27.11.2025 / 11:10

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Tarix: 12.11.2025 / 11:05

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

Tarix: 29.10.2026 / 17:35

Məhkəmə hakimlərinin yeni "Etik Qaydaları"nda bir vacib məqam unuduldu...

Tarix: 29.10.2026 / 17:05

Ramiz Mehdiyevin təltiflərdən məhrum edilməsinin hüquqi mexanizmləri var...

Tarix: 22.10.2026 / 19:54

Orta Dəhliz Avropa ilə Asiya arasında ən təhlükəsiz marşrut seçildi...

Turizm regionlarımızın inkişaf mənbələrindən birinə çevrilir...