Rusiya Federasiyası xarici işlər nazirinin müavini Mixail Qaluzin, Azərbaycan Respublikasının Rusiya Federasiyasındakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Rəhman Mustafayev və Rusiya-Azərbaycan Biznes Şurasının icraçı direktoru Yuri Danilov iqtisadi forumda ikitərəfli əməkdaşlığın əsas sahələrini, o cümlədən Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizinin inkişafı, maliyyə arxitekturası, sənaye əməkdaşlığı və logistikanın rəqəmsallaşdırılmasını qeyd ediblər.
Forumda R.Mustafayev narahatedici tendensiyaları müəyyən edib. 2025-ci ilin sonuna qədər ölkələr arasında ticarətin təxminən 4,9-5 milyard dollara çatacağı gözlənilirdi ki, bu da müsbət nəticədir. Lakin 2026-cı ilin ilk beş ayının sonuna qədər ticarət təxminən 30% azalıb. R.Mustafayev bunların mövsümi dalğalanmalar ola biləcəyini qeyd etsə də, narahatedici bir tendensiyanı etiraf edib: ticarətdən bir və ya iki məhsul itirildikdə ticarət kəskin şəkildə aşağı düşür.
Bu azalmanın əsas səbəbi doğrudanmı yalnız mövsümı dalğalanmadır, yoxsa başqa səbəblər də var?
Bu sualın birmənalı cavabı yoxdur, amma 30 faizə yaxın azalmanı yalnız mövsümi dalğalanma ilə izah etmək kifayət etmir. Burada bir neçə paralel və bir-birini gücləndirən amilin təsiri daha real görünür.
Birincisi, ticarətin strukturunda yüksək asılılıq problemi qalır. Mustafayevin də qeyd etdiyi kimi, ikitərəfli ticarət az sayda məhsuldan asılıdır. Bu isə o deməkdir ki, bir və ya iki əsas məhsul üzrə ixracın azalması, qiymətlərin düşməsi və ya tədarük zəncirində yaranan fasilə ümumi dövriyyədə dərhal böyük eniş yaradır. Başqa sözlə, ticarət portfeli kifayət qədər diversifikasiya olunmadığı üçün statistik göstəricilər çox həssasdır.
İkincisi, maliyyə və ödəniş mexanizmlərindəki çətinliklər mühüm rol oynayır. Sanksiyalar fonunda beynəlxalq ödəniş kanallarının məhdudlaşması, bank transferlərində gecikmələr və valyuta riskləri biznes qərarlarına birbaşa təsir edir. Bu, bəzi şirkətlərin əməliyyatları azaltmasına və ya daha stabil alternativ bazarlara yönəlməsinə səbəb olur.
Üçüncüsü, Azərbaycanın ticarət coğrafiyasının şaxələndirilməsi prosesi də nəzərə alınmalıdır. Türkiyə, Avropa İttifaqı və Asiya ölkələri ilə ticarətin genişlənməsi Rusiya bazarının nisbi payını azaldır. Bu isə avtomatik olaraq Rusiya istiqamətində bəzi məhsul axınlarının zəifləməsinə gətirib çıxarır.
Dördüncüsü, siyasi münasibətlərdə son dövrlərdə müşahidə olunan müəyyən soyuqluq da iqtisadi mühitə dolayı təsir göstərə bilər. Açıq qarşıdurma olmasa belə, etimad səviyyəsindəki dəyişikliklər biznes dairələrində ehtiyatlılığı artırır. Nəticədə iri müqavilələrin bağlanması ləngiyə, logistika qərarları daha konservativ ola və ümumi ticarət aktivliyi aşağı düşə bilər.
Beşincisi, son dövrlərdə Rusiya iqtisadiyyatında müşahidə olunan alıcılıq qabiliyyətinin zəifləməsi də mühüm faktordur. İnflyasiya təzyiqləri, real gəlirlərin azalması və istehlak bazarında daralma Rusiya bazarını Azərbaycan biznesi üçün daha az cəlbedici edir. Bu, xüsusilə qeyri-enerji məhsullarında özünü göstərir: Rusiya istehlakçısının alıcılıq gücü azaldıqca, Azərbaycan məhsullarına tələb də zəifləyir və bu, ixrac həcmlərinə birbaşa təsir edir.
Altıncısı, logistika və nəqliyyat marşrutlarında dəyişikliklər və Şimal-Cənub dəhlizi kimi layihələrin tam gücü ilə işləməməsi də ümumi ticarət axınını məhdudlaşdıra bilər. Bu cür infrastruktur layihələrində gecikmələr və ya yüksək tranzit xərcləri də ticarətin dinamikasına təsir edən əlavə amildir.
Nəticə etibarilə, mövsümi faktorlar qısa müddətli dəyişiklikləri izah edə bilər, lakin 30 faizə yaxın azalma daha çox struktur asılılıq, maliyyə və logistika məhdudiyyətləri, ticarətin şaxələnməsi, siyasi mühitdəki ehtiyatlılıq və Rusiya iqtisadiyyatında alıcılıq qabiliyyətinin zəifləməsi kimi bir neçə amilin birgə təsiri ilə izah olunur. Bu amillər birlikdə Rusiya bazarını Azərbaycan biznesi üçün daha qeyri-sabit və bəzi seqmentlərdə daha az cəlbedici edir.
Akif NƏSİRLİ
