Pambıqçılıqda tənəzzülün köhnə, ənənəvi səbəbləri...

Tarix: 15.04.2014 / 11:48
Bölmə: İqtisadiyyat

Uzun müddətdir kənd təsərrüfatı sahəsində həyəcan təbili çalınan və getdikcə tənəzzülə uğrayan sektorlardan biri də pambıqçılıqdır. Məsələnin dəfələrlə gündəmə gətirilməsinə baxmayaraq, real vəziyyət bu sahədə hələ də böyük problemlərin qaldığını göstərir. Bunu pambıq səpini də təsdiq edir. Qeyd edək ki, ölkə ərazisində pambıq səpininə start verilib. Amma ötən illərdə olduğu kimi, bu heç də kütləvilik təşkil etmir.
Pambığın qiymətinin aşağı düşməsi, xaricdən gətirilən toxumların baha olması, gec yetişməsi, yerli toxumların isə məhsuldarlığının az olması bu sahəyə marağı xeyli azaldıb. Fermerlər isə əsas problemi toxumda görür. Qeyd edək ki, yerli toxumun bir kiloqramı 20 qəpiyə, xaricdən gətirilən çiyid isə 3 manatadır. Pambıqçılıqla məşğul olan dövlət toxumçuluq təsərrüfatları isə fermerləri günahlandırır. Onlar fermerlərin toxum almaq üçün düzgün ünvan seçmədiklərini bildirir. Digər problem isə kəndlinin maliyyə sıxıntısı yaşamasıdır. Son illər pambıq əkən fermerlərin çoxu istehsalçı şirkətlərlə müqavilə bağlayanlardır. Çünki bu müəssisələr fermerlərin səpin dövründən yığımadək olan bütün xərclərini qarşılayır.
Bəzi emal müəssisələri bu fonda imkansızlığından istifadə edərək özündən asılı vəziyyətə saldığı fermeri incidir. Müqavilədə bütün xidmət xərclərini ən baha qiymətə göstərir. Bu səbəbdən də mövsümün sonunda əksər təsərrüfat sahibi ili ziyanla başa vurur. Bütün bunlar ona gətirib çıxarır ki, pambıq tarlalarının ərazisi ildən-ilə azalır.
Qeyd edək ki, Azərbaycanda pambıq istehsalı son bir ildə 54.6 min tondan 42.6 min tona düşüb. 2013-cü ildə sahələrdən 42.6 min ton pambıq yığılıb. Bu da 2012-ci illə müqayisədə 12 min ton və ya 22% azdır. Müqayisə üçün deyək ki, sahələrdən 2011-ci ildə 66,3 min ton, 2012-ci ildə 57 min ton pambıq yığılıb. Son iki ildə isə istehsal 55,6% azalıb. Qeyd edək ki, ötən əsrin 70-ci illərində Azərbaycanda təxminən 1 milyon ton pambıq istehsal olunub. Bu da Azərbaycanın müstəqillik illərində pambıq istehsalının 23 dəfəyə qədər azalması deməkdir.
Araşdırmalar göstərir ki, son dövrlərdə bölgələrdə fermerlər daha çox xarici növ pambığa üstünlük verirlər. Bu da məhsuldarlığın azalması və fermerlərin ziyana düşməsi ilə nəticələnir. Xarici sortdan olan məhsullar bizim iqlimə uyğun gəlmir. Onlar daha gec yetişir və daha çox xəstəliklərə məruz qalır. Xarici sortların gec yetişməsi və tez-tez xəstəliklərə məruz qalması isə məhsuldarlığın aşağı düşməsinə səbəb olur. Bundan əlavə, xarici sort məhsulun tam olaraq yetişməsi oktyabr-noyabr aylarına təsadüf edir ki, bu da soyuq havaların məhsulu məhv etməsinə gətirib çıxarır. Xarici növün gec yetişməsi həm də növbəli əkinə mane olur. Bununla da torpağın münbitliyi ilbəil azalır. Növbəli əkin zamanı isə torpaq daha münbit olur və daha bol məhsul gətirir.
Onu da bildirək ki, pambıq istehsalının inkişafı özü ilə bərabər sənayenin, emal müəssisələrinin yaradılmasına və işləməsinə imkan yaradır. Sovet hökumətinin vaxtında Azərbaycanda bu istiqamətdə bir çox istehsal müəssisələri yaradılıb. Təssüflər olsun ki, həmin müəssisələrin əksəriyyəti fəaliyyətini dayandırıb. Maraqlıdır ki, Azərbaycanda eyni təbii şəraitə malik olan və elə SSRİ daxilində əsas pambıq istehsalçıları sayılan Özbəkistan və Türkmənistanda pambıqçılıq Azərbaycandakı kimi acınacaqlı vəziyyətdə deyil. Doğrudur, bu ölkələr də SSRİ dövründə olduğu kimi digər respublikalara pambıq ixrac edə bilmir, amma daxildə emal müəssisələri yaratmaqla istehsal edilən xammalın bir qisminin ortalıqda qalmasının qarşısını ala biliblər.
Mütəxəssislər isə bildirir ki, fermerlərə xammala görə ödənilən məbləğ həddindən çox azdır və onun dərhal artırılmasına ehtiyac var. Əks halda, vəziyyət belə davam edəcəyi təqdirdə yaxın illərdə Azərbaycanda heç kim pambıq əkməyəcək. Bundan başqa, araşdırmalar göstərir ki, hazırda ölkədə pambıq əkini lazımi qaydada həyata keçirilmir. Belə ki, fermerlər gübrə sarıdan əziyyət çəkir, bir sözlə, pambıq əkinində aqrotexniki qaydalara zəif əməl olunur. Bu isə son nəticədə məhsuldarlığı aşağı salır. Üstəlik, hazır məhsulu yığmaq üçün Azərbaycanda lazımi qədər texnika da yoxdur və fermerlər daha çox əl əməyindən istifadə edirlər ki, bu da xərcləri artırır. Ekspertlərin fikrincə, vəziyyətdən çıxış yolu bu sahədə dövlət səviyyəsində stimullaşdırıcı tədbirlərin görülməsi ola bilər. Xatırladaq ki, buğda istehsalçılarına tətbiq edilən güzəştlər sayəsində son illər Azərbaycanda taxıl istehsalı əhəmiyyətli dərəcədə artıb. Eyni təcrübəni pambıqçılıqda da tətbiq etmək vacib sayılır.

DİGƏR XƏBƏRLƏR

Tarix: 31.10.2026 / 11:23

Qubadlıda ilk su elektrik stansiyası tikilir...

Tarix: 30.10.2026 / 18:36

Azərbaycan illərdi Transxəzər qaz kəmərindən danışır - Aşqabad indi hərəkətə keçir...

Tarix: 30.10.2026 / 17:04

Azərbaycanda əhali dollarını satır

Tarix: 30.10.2026 / 12:14

Azərbaycanla Gürcüstan arasında yeni sərhəd-keçid məntəqəsi yaradılır...

Tarix: 29.10.2026 / 13:45

"Sahibkar olmayan şəxsin kartına hər gün 5 dəfə pul daxil olması normal deyil" - Mərkəzi Bankın sədri

Tarix: 29.10.2026 / 13:07

“Bank Melli İran” Azərbaycandan gedir? - Mərkəzi Bankdan açıqlama...

Tarix: 29.10.2026 / 11:49

Azərbaycanın strateji valyuta ehtiyatları 89,4 milyard dollara çatdı...

Tarix: 29.10.2026 / 10:43

Mərkəzi Bank illik inflyasiya ilə bağlı proqnozunu açıqladı...

Tarix: 29.10.2026 / 10:04

Mərkəzi Bank uçot dərəcəsini sabit saxladı...

Tarix: 28.10.2026 / 18:30

Tramp "Şimal axını" qaz kəmərini Rusiyadan satın ala bilər...

Tarix: 28.10.2026 / 18:22

İpoteka kreditlərinin verilməsi qaydalarına dəyişiklik edildi

Tarix: 28.10.2026 / 16:15

Ətin qiymətinə görə Ermənistandan da geridəyik - hesabatı kim yayıb?

VİDEO

Tarix: 17.10.2026 / 17:10

Aydın Quliyev Mətbuat Şurasında seçkilərə qatılmamasının səbəblərini qurultayda açdı... - VİDEO

Tarix: 27.11.2025 / 11:10

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Tarix: 12.11.2025 / 11:05

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

Tarix: 29.10.2026 / 17:35

Məhkəmə hakimlərinin yeni "Etik Qaydaları"nda bir vacib məqam unuduldu...

Tarix: 29.10.2026 / 17:05

Ramiz Mehdiyevin təltiflərdən məhrum edilməsinin hüquqi mexanizmləri var...

Tarix: 22.10.2026 / 19:54

Orta Dəhliz Avropa ilə Asiya arasında ən təhlükəsiz marşrut seçildi...

Turizm regionlarımızın inkişaf mənbələrindən birinə çevrilir...