Fransa-Azərbaycan münasibətləri heç vaxt davamlı olaraq stabil olmayıb. Müxtəlif vaxtlarda həm siyasi, həm iqtisadi əlaqələrin azaldığı və ya sıxlaşdığı müşahidə olunub. Ancaq 44 günlük Vətən müharibəsindən sonra tendensiya mənfiyə doğru dəyişib. Bunun da başlıca səbəbi Fransanın, Minsk Qrupu həmsədri olmasına baxmayaraq, Ermənistanın işğalçı siyasətini açıq şəkildə dəstəkləməsi olub. Bu siyasət müharibə bitəndən sonra da davam edib.
Münasibətlərdəki soyuqluq ticarət dövriyyəsinə də ciddi təsir edib. Belə ki, 2021-ci ildə Azərbaycanın 35 milyard 556,4 milyon dollar olan xarici ticarət dövriyyəsində Fransa birinci onluqdan çox uzaqda qalıb. Dünya ölkələrindən Azərbaycana ixrac olunmuş məhsulların cəmi 1.6 faizi bu ölkənin payına düşür. 2021-ci ilin yanvar-sentyabr ayları ərzində Azərbaycanın Fransa ilə apardığı ticarət mübadiləsinin həcmi 387,55 mln. dollar təşkil edib ki, bu da ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 40 faiz azalıb. Məsələ ondadır ki, 2009-cu ilin fevralında SOCAR-la “Abşeron” yatağı üzrə hasilatın pay bölgüsü sazişi imzalayan TOTAL şirkəti indiyə qədər qaz çıxarmayıb. Bu gedişlə heç gələn il də çıxara bilməyəcək. Sazişdə öhdəliyinə baxmayaraq, nə terminal tikir, nə qaz ixracı infrastrukturu yaradır, nə qazın marketinqi layihəsi üzərində çalışır. Bütün bunlar azmış kimi, cəmi bircə istismar quyusu qazmaq öhdəliyi götürüb, amma hələ də ortada bir nəticə yoxdur.
Maraqlıdır, TOTAL öz öhdəliklərini niyə yerinə yetirmir? Bu, Fransa hakimiyyətindən gələn təlimatla əlaqəli ola bilərmi?
“TOTAL səhlənkarlıq və texniki səbəblər üzündən öhdəliklərini yerinə yetirmir”
Məsələyə münasibət bildirən iqtisadçı-ekspert Fuad İbrahimov hesab edir ki, TOTAL-ın öz öhdəliklərini yerinə yetirməməsinin kökündə siyasi səbəblər dayanmır: “Məsələ ondadır ki, böyük şirkətlər üçün iqtisadi maraqlar daha vacib əhəmiyyət kəsb edir, nəinki siyasi maraqlar. Hamıya bəllidir ki, Fransada güclü erməni lobbisi var. Bu səbəbdən prezident Emmanuel Makron Fransanın dövlət maraqlarını erməni lobbisinə satıb. O səbəbdən obyektivlikdən kənara çıxaraq qərəzli mövqe sərgiləyir. Ancaq düşünmürəm ki, Fransadaki böyük itisadi şirkətlər Makronun ağılsız siyasətinə alət olsunlar. Çünki Azərbaycan kimi vacib strateji mövqedə yerləşən, zəngin enerji resursları olan ölkə iqtisadi baxımdan daha cəlbedicidir, nəinki Ermənistan. Azərbaycan artıq Avropa ilə Asiyanı birləşdirən vahid qovşaqlardan birinə çevrilib. Rahatlıqla Qərblə Şərqi, Şimalla Cənubu birləşdirir. Bu gün Çindən Avropaya Azərbaycan üzərindən rahatlıqla qatar gedə bilir. Hesab edirəm ki, TOTAL səhlənkarlıq və texniki səbəblər üzüdən öhdəliklərini yerinə yetirmir. Biz nəzərə almalıyıq ki, Makron 2017-ci ildən Fransaya rəhbərlik edir. Ancaq ondan əvvəl də TOTAL müvafiq addımlar atmayıb. Başqa bir tərəfdən, 2020-ci ilin əvvəllərindən başlayaraq dünyanı ağuşuna alan pandemiya da buna öz təsirini göstərib. Pandemiya dünyada investisiyaların hərəkətinə ciddi mənfi təsir edir. Erməni lobbisinin TOTAL kimi böyük şirkətə təsir göstərə bilməsi real deyil. Ən azından ona görə ki, bu zaman itirən tərəf həm də TOTAL olacaq. Ən nəhayət, TOTAL-ın öz öhdəliklərini yerinə yetirməməsinin bizə ciddi mənfi təsiri olmayacaq. Ona görə ki, Azərbaycanın böyük maliyyə imkanları var”.
İqtisadçı-ekspert onu da əlavə etdi ki, Azərbaycanın investisiya cazibədarlığı yüksəkdir.
Vidadi ORDAHALLI
