Rusiya prezidenti Vladimir Putinin qondarma “Donetsk Xalq Respublikası” və “Luqansk Xalq Respublikası”nın “müstəqilliyinin” tanınması barədə fərmanlar imzalaması Qərblə Moskva arasında iqtisadi müstəvidə yeni qarşıdurmaya rəvac verib. Artıq Rusiyaya qarşı yeni iqtisadi sanksiyaların tətbiqinə start verilməsi indidən öz nəticələrini hiss etdirir.
Məsələn, Rusiya rublunun məzənnəsi Kremlin Ukraynadakı separatçılarla bağlı məlum addımları fonunda aşağı düşüb. Artıq ABŞ dollarının məzənnəsi 80 rublu keçib. Rusiya fond birjalarında da ucuzlaşma qeydə alınır.
Rusiya iqtisadiyaytında baş verənlərin Azərbaycana təsiri isə yenidən diqqət mərkəzində yer alır. Rusiya rublunun Azərbaycan manatına qarşı rəsmi məzənnəsi ucuzlaşıb və 0,0213 manat (46,95 rubl) təşkil edib ki, bu da 2020-ci il noyabrın 3-dən bəri qeydə alınan ən aşağı göstəricidir. Xatırladaq ki, iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsi də yüksək həddədir. Rusiya Azərbaycanın ən çox idxal gerçəkləşdirdiyi ölkədir. Təkcə ötən il Rusiyadan gətirilən məhsullara 2 milyard dollar xərclənib. İxraca gəlincə, ötən il Azərbaycan Rusiyaya 921 milyon dollar dəyərində məhsul göndərib. Bu göstərici ilə Rusiya Azərbaycanın ən çox ixrac həyata keçirdiyi üçüncü ölkə olub. Rusiya eyni zamanda Azərbaycanın qeyri-neft sektoru məhsullarının əsas alıcısıdır. 2021-ci ildə ölkənin qeyri-neft sektoru məhsullarının üçdə biri məhz Rusiyaya göndərilib. Bakı və Moskva qarşılıqlı ticarət həcminin daha da artırılması istiqamətində fəal iş aparır. Amma Rusiyaya qarşı yeni iqtisadi sanksiyalar, xüsusən də rublun ucuzlaşması vəziyyətə fərqli təsir edə bilər. Millət vəkili Vüqar Bayramov bu fonda qeyd edir ki, Kremlin son qərarı qlobal iqtisadiyyata təsirsiz ötüşməyib: “Şərqi Avropada yarana biləcək daha böyükmiqyaslı gərginlikdən təsirlənən birjalarda strateji məhsulların qiymətində artımlar müşahidə edilib.
Ötən həftəni 1 barreli 90,70 dollarla qapayan “Brent” markalı neft indi 97 dollara təklif edilir. Yeni həftədə neft 7%-ə yaxın bahalaşıb. Rusiya rublu da təzyiq altındadır. Son hərraclarda dollar Rusiyada 76,70 rubldan 81 rubla qalxıb. Bu, bir gündə rublun 4%-ə yaxın ucuzlaşması anlamına gəlir. Avropanın şərqində baş verənlər hələlik avrozonaya xüsusi təsir etməyib”. V.Bayramov deyib ki, istər neft, istərsə də valyuta, xüsusən də rublun məzənnəsi birbaşa Qərbin qəbul etidiyi qərarlardan asılı olacaq: “Ağ Evdə, eləcə də Brüsseldə Rusiyaya qarşı sanksiyalarla bağlı açıqlamalar verilsə də, hələlik hansı addımların atılacağı dəqiqləşdirilməyib. Bir müddət öncə də Vaşinqtonda Moksvaya qarşı SWIFT-dən çıxarılma kimi sərt sanksiyalarla bağlı bəyanatlar verildi. Lakin sonradan bu qərar ertələndi. Bununla belə, Qərb Rusiyaya qarşı əvvələr bəyan etdiyi sanksiyaları tətbiq edərsə, o halda “Brent” markalı neftin qiyməti qısa zamanda 100 dollarlıq psixoloji həddi keçə və rubl kəskin ucuzlaşa bilər. Bu baxımdan, indi bütün gözlər Vaşinqtondadır”. Artıq məlumdur ki, ABŞ Rusiyanın qondarma “DXR” və “LXR”in müstəqilliyini tanıması səbəbindən bu ölkəyə qarşı sanksiyalar tətbiq etməyi planlaşdırır. ABŞ prezidenti Co Bayden ilk olaraq Rusiyanın qondarma “DXR” və “LXR”i tanıması ilə əlaqədar bu “respublika”lara qarşı sanksiyalar haqqında fərman imzalayıb. Fərman ABŞ-dan “DXR” və “LXR” malların, xidmətlərin və texnologiyaların ixracını, satışını, tədarükünü qadağan edir. Bayden həmçinin sanksiya ilə bağlı fərmanda qeyd edib ki, “DXR” və “LXR”in tanınması ABŞ-ın milli təhlükəsizliyinə və xarici siyasətinə təhdid yaradır. Amma əsas gözləntilər Rusiyanın özünə hansı sanksiyalar tətbiq ediləcəyidir. Avropanın da bu sanksiyalara qoşulması Rusiya iqtisadiyyatına, o cümlədən rubla mənfi təsir edəcək. Bu da iqtisadi müstəvidə Azərbaycana öz təsirini göstərəcək. Hazırda Azərbaycan Rusiyaya ən çox kənd təsərrüfatı malları ixrac edir. Rublla aparılan bu ticarət Rusiya bazarının ümumilikdə 7 faizini təşkil edir. İlk əsas təsirlər də məhz bu istiqamətdə ola bilər. Rublun ucuzlaşması Azərbaycan məhsulalrının Rusiyada bahalaşmasına səbəb olacaq. Azərbaycanın Rusiyaya ixracının 30%-ni isə ərzaq və kənd təsərrüfatı məhsulları tutur. Son vaxtlar Avropa İttifaqı və Rusiya arasında qarşılıqlı sanksiyalar qitə ölkələrindən şimal qonşumuza mal axınını məhdudlaşdırıb və Azərbaycan məhsullarına ehtiyacı artırıb. Odur ki, rublun dəyərdən düşməsi Azərbaycandan Rusiyaya ixracı elə də zəiflətməyəcək. Amma rubl dəyərsizləşməkdə davam edərsə, qeyri-neft məhsullarımızın Rusiya bazarında rəqabət imkanları azalacaq. Rusiya rublunun ucuzlaşması bu ölkədən Azərbaycana pul köçürməsi edən azərbaycanlılara da müəyyən təsir göstərəcək. Eyni zamanda, Rusiyadan gələn məhsullar Azərbaycanda xeyli ucuzlaşacaq. Rusiyadan Azərbaycana, əsasən yarımfabrikat sənaye məhsulları, maşın və avadanlıqlar, nəqliyyat vasitələri və ərzaq məhsulları gətirilir. Onların böyük bir qismi sahibkarlıq məqsədlidir və rublun ucuzlaşması hesabına Azərbaycana ucuz başa gəlməsi yerli sənaye məhsullarının maya dəyərinin aşağı düşməsinə səbəb ola, istehsalı stimullaşdira bilər.
Ramil QULİYEV
