Ölkədə nə qədər işsiz var? Bu sual ətrafında çox müzakirələr gedib, rəsmi və qeyri-rəsmi mövqelər bildirilib, ekspert rəyləri verilib, dəqiq və qeyri dəqiq rəqəmlər, saylar ifadə olunub. Azərbaycanda işsizlərin sayı haqda heç zaman birmənalı fikir olmayıb. Bir çox hallarda rəsmi qurumların hesabatlarında yer alan rəqəmlər ekspertlər tərəfindən inkar edilib.
Dövlət Statistika Komitəsinin yaydığı məlumata görə, Azərbaycanda işsizlərin sayı artaraq 315.8 nəfər təşkil edib. Fevralın 1-nə olan ilkin məlumatlara əsasən, iqtisadi fəal əhalinin sayı 5 milyon 304,3 min nəfər olub, onlardan 4 milyon 988.5 min nəfərini məşğul əhali təşkil edib. Belə ki, ölkədə son ayda işsizliyin səviyyəsi 5.952%-dən 5.954%-dək cüzi artım müşahidə edilib. Azərbaycanda işsizlik 2020-ci ilin iyunundan başlayaraq 6%-in üzərinə qalıb, 2021-ci ilin 1 fevralında 7.159% səviyyəsinə qədər qalxsa da, növbəti aylarda azalaraq, 2021-ci ilin dekabrından sonra 6%-in altına düşüb.
Bəzi ekspertlərə görə, bu statistika reallığı əks etdirmir, işsizlərin sayı daha çoxdur. Biz dövlət qurumlarının təqdim etdiyi heç bir statistik məlumata şübhə ilə yanaşmırıq, bu barədə ekspertlər fərqli mövqelər sərgiləyir.
“Bu rəqəm hansı metodologiya əsasında hesablanıb ortaya qoyulub?”
Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli bizimlə söhbətində qeyd etdi ki, dövlət qurumlarının təqdim etdiyi statistik göstəricilər cəmiyyətdə şübhə ilə qarşılanır. “Çox şübhəli rəqəmdir və işsizlərin sayının 315.8 nəfər təşkil etməsi reallıqdan uzaqdır. Ümumiyyətlə, çox təəssüflər olsun ki, Azərbaycanda dövlət statistikası cəmiyyətdə, o cümlədən də vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələri, ekspertlər arasında etimada malik deyil. Ona görə də, Azərbaycan Statistika Komitəsi bundan sonra bir neçə il çox dəqiq informasiyalar versin ki, o etimadı doğrultsun. Hazırda təqdim olunan rəqəmə gəlincə, 315.8 nəfərin işsiz olması gülünc bir rəqəmdir. Elə mənim ətrafımda 500-dən artıq adam işsizdir, heç bir işlə məşğul deyillər. Evlərində oturublar, ya ehtiyatları ilə dolanırlar, ya da ailənin digər üzvləri işləyir, onun əməkhaqqı ilə dolanırlar. Yəni Azərbaycanda nə qədər ailə varsa yalnız ailədən bir nəfər işləyir. Çox nadir hallarda ər-arvad ikisi də işləyir, amma qalan hallarda ya ər, ya da arvad işləyir. Bəri başdan qeyd edim ki, Azərbaycanda açıqlanan bu rəqəm qeyri-dəqiqdir və gülüş doğurur. Bu rəqəmin heç bir əsası yoxdur və bilmirəm ki, bu rəqəm hansı metodologiya əsasında hesablanıb ortaya qoyulub? Bu rəqəm sadəcə olaraq siyasi rəqəmdir, bu, statistikanın siyasiləşdirilməsidir”.
A.Nəsirlinin sözlərinə görə, 2020-ci ilin əvvəlində pandemiya başlayanda Azərbaycan hökuməti işsiz kimi 300 min nəfərə yardım verməyi nəzərdə tuturdu, sonra gördülər ki, əsaslı müraciətlərin sayı daha çoxdur və bu rəqəmi 600 min nəfərə qaldırdı. “Lakin bu rəqəmin 600 minə qaldırılması da problemi həll etmədi. Eyni zamanda 600 min nəfər də şikayətçi oldu ki, onlara haqsızlıq edilib və işsizliyə görə kompensasiya ödənilməyib. Hardasa həmin vaxt kompensasiya ödənilməsi labüd olan işsizlərin sayı 1 milyondan çox idi. Yəni hesab edirəm ki, bu gün real rəqəmlər təxminən 30-50 faiz arasında dəyişir. Pandemiyadan əvvəl işsizliyin artması daha yüksək göstəricilərlə müşahidə olunurdu. Fikrimcə, Azərbaycanda işsizliyin vətəndaş cəmiyyəti tərəfindən ölçülməsi indikatorları olmadığı üçün sabah hökumət çox asan şəkildə elan edə bilər ki, Azərbaycanda işsizlik sıfıra enib... Çox istərdik ki, hökumət bu hesablama metodologiyasını vətəndaş cəmiyyətinə açıqlasın və görək işsizlərin sayını necə hesablayırlar”.
A.Nəsirlinin sözlərinə görə, inkişaf etmiş Avropa ölkələrində, Almaniyada, İngiltərədə, Fransada və ABŞ-da əmək qabiliyyəti olan işsizlərin sayı 10 faizdən çox olduğu halda necə ola bilir ki, bu, Azərbaycanda 5-6 faiz civarında formalaşır? Bunu mümkünsüz sayan mərkəz sədrinin dediyinə görə, Azərbaycanda qeyd etdiyi Avropa ölkələrindəki qədər iqtisadi qüdrət, iş yerləri yoxdur: “Bu halda necə ola bilir ki, Azərbaycanda işsizlərin sayı 5-6 faizə düşüb? Əlbəttə, bu, həqiqəti əks etdirməyən rəqəmdir. Bu statistikaya görə hansısa iqtisadi konturlar qoymağa ehtiyac yoxdur. Ona görə ki, bu rəqəm inandırıcı deyil”- deyə A.Nəsirli qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
