Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi vəfat edən şəxslərin vaxtilə topladığı pensiya kapitalının taleyinə aydınlıq gətirib.
Nazirlikdən bildirilib ki, sığortaolunan pensiya yaşına çatdıqda və ya pensiya yaşına çatanadək əlilliyə məruz qaldıqda onun ödəmiş olduğu sosial sığorta haqları hesabına fərdi hesabında toplanan pensiya kapitalı əsasında ona təyin olunacaq aylıq pensiyanın məbləği müəyyən edilir.
Qeyd olunub ki, sığortaolunan vəfat etdiyi halda isə onun ödəmiş olduğu məcburi dövlət sosial sığorta haqlarının müqabilində ailə üzvlərinə pensiya təyin edilərək ödənilir: “18 yaşınadək övladları əyani oxuyarlarsa, 23 yaşınadək bu pensiyanı alırlar. 18 yaşı olmazdan əvvəl sağlamlıq imkanlarının məhdudluğu müəyyən edilmiş övladlarının əlilliyi 18 yaşdan sonra da davam edərsə, onlar da bu pensyanı almaqda davam edirlər. Bundan əlavə, sığortaolunanın ödəmiş olduğu məcburi dövlət sosial sığorta haqlarının əsasında onun digər ailə üzvləri, yəni pensiya yaşına çatmış arvadı (əri), anası, atası, həmçinin I və ya Il dərəcə əlil olmuş arvadı (əri), anası, atası da istifadə etməklə əmək pensiyası ala bilirlər. Yəni, şəxsin topladığı pensiya kapitalı o, vəfat etdikdə də ailə üzvlərinin sosial təminatına yönəldilir. Pensiyalarda edilən artımlar, həmçinin hər ilin əvvəlində indeksasiya nəticəsində edilən artımlar ailə başçısını itirməyə görə ödənilən pensiyalara da şamil olunur”.
Maraqlıdır, vəfat edənin pensiya kapitalının taleyinə qurumun verdiyi izahatı məqbul saymaq olarmı? Necəyəni ölmüş adamın vəsaiti arvadına, ata-anasına, övladına verilir? Bəs bu adamların özünün sosial təminat hüququ yoxdur? Hər hansı bir şəxs pensiyaya çıxmadan vəfat etmirsə, o zaman həmin şəxsin valideynlərinin sosial təminatı hansı mənbələr hesabına təmin ediləcəkdi?
“Narazılıq doğuran məqam odur ki, pensiyaya çıxmadan vəfat edən şəxslərin...”
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən ekspert Rəsul Cahangirlinin fikrincə, ƏƏSMN-nin izahatı yarımçıq xarakterlidir: “Daha dəqiq desək natamam və qeyri-müəyyənliklərdən ibarətdir. Hər bir vətəndaşın sosial hüquqları var. Pensiya o şəxslərə verilir ki, onlar aldıqları maaşdan Dövlət Sosial Müdafiə Fonduna sosial sığorta haqqı ödəyir. Yığılan sığorta məbləğinə görə pensiya təyin edilir. “Əmək pensiyaları haqqında” Qanunun 7-ci maddəsinə əsasən, pensiya yaşına çatmış şəxsin fərdi hesabın sığorta hissəsində qeydə alınmış pensiya kapitalı əmək pensiyasının minimum məbləğindən az olmayan pensiya təminatına imkan verdikdə sığorta stajından asılı olmayaraq, bu pensiya təminatına imkan vermədikdə isə azı 25 il sığorta stajı olduqda yaşa görə əmək pensiyası hüququ vardır. Nazirlik ziddiyətli açıqlama verməklə insanları çaşdırır. Hər bir şəxs bu və ya digər formada əmək fəaliyyəti ilə məşğul olur. Buna uyğun olaraq da pensiya alır. Yeri gəlmişkən onu da qeyd edim ki, sosial sığorta ödənişi etməyənlər və yaxud da lazım olan həddə qədər ödəməyənlər pensiya almaq hüququndan məhrum edilir. Onlar sadəcə yaşa görə müavinət alırlar. Bu da pensiyalarla müqayisədə aşağı məbləğdə olur. Narazılıq doğuran məqam odur ki, pensiyaya çıxmadan vəfat edən şəxslərin sığorta haqqından əsasən ailədə əlillliyi olan şəxslər istifadə edə bilir. Bəs digərləri nə etməlidir? Adətən xarici dövlətlərdə şəxs pensiyaya çıxmadan vəfat edirsə, toplanan vəsait ailə üzvlərinin sayına bölünərək onların hesabına köçürülür. Təəsüf ki, bizdə bu yoxdur”.
Bu baxımdan ekspert hesab edir ki, sözügedən sahədə islahatlara ehtiyac var.
Vidadi ORDAHALLI
