Azərbaycanda fəaliyyət göstərən banklar avtomobil kreditləri verməkdən hələ də əsasən qaçmaqda davam edirlər. Ölkədə fəaliyyət göstərən 26 bankdan 8-i avtomobil krediti verir. Avto kredit verməyən digər banklar isə avtomobil almaq istəyən şəxslərə nağd pul krediti təklif edirlər. Avtomobil krediti verən banklar əvvəlki illərlə müqayisədə kredit vermək üçün şərtləri ağırlaşdırıblar. İlkin ödəniş artırılıb. Bir çox banklar ilkin ödəniş olaraq 30 faizi əvvəlcədən götürür, hətta bəziləri bu zaman 50 faizdən aşağı düşmürlər. Faiz dərəcəsi də yüksəkdir.
Qeyd etdiyimiz kimi, ölkədə fəaliyyət göstərən 8 bank avtomobil krediti verir. Həmin bankların kredit faizləri və şərtləri fərqlidir.
Belə ki, Bank Respublika maksimal məbləğ 100 000 AZN olmaqla 36 ay müddətinədək minimum 24% illik faiz dərəcəsi ilə avtomobil krediti təklif edir.
Kapital Bank 300 AZN-dən 30 000 AZN-dək 15%-dən başlayaraq illik faiz dərəcəsi ilə 3-60 ay müddətinə maşın krediti verir. Xüsusi hallarda zamin tələb olunur, zaminsiz maşın krediti üçün maksimal məbləğ 20 000 AZN təşkil edir. Kredit üçün tətbiq olunan illik faiz dərəcələri müddətə bağlı olaraq dəyişiklik göstərir.
Aylıq sabit gəliri olan hər bir kəs Naxçıvanbankdan 36 ayadək illik 17-20%-lik avto kredit götürə bilər. İstehsal tarixi 1 il və ya 1 ildən az, qiyməti 30 min manatdan artıq avtomobillər üçün avtomobilin 60%-dək, qiyməti 30 min manatdan az olan avtomobillər üçün avtomobilin 50%-dək kredit almaq imkanı var.
Bank Melli İran Bakı isə buraxılış ili 2018-ci ildən sonra saz vəziyyətdə olan işlənmiş avtomobillər (Avropa Birliyinə daxil olan ölkələrin, ABŞ, Yaponiyanın, Koreyanın istehsalı olan avtomobillər) üçün 15.000 ABŞ dollarının manat ekvivalentinədək (25 500 AZN) kredit verir. Kreditin limiti yeni maşınlarda dəyərinin 50%-i, işlənilmiş maşınlarda isə 20 %-i məbləğindədir. Kredit müddəti 60 ayadəkdir, kredit faizi isə 19-20%-dir. Belə ki, 1-36 ayadək illik 19%, 36-60 ayadək illik 20% hesablanır.
Rabitəbank avtomobil salonundan alınan son 5 ilin istehsalı avtomobillərin alınması üçün 3-36 ay müddətinə kredit təklif edir. Dəyəri 30 000 AZN-dək olan maşınlar üçün dəyərinin 50%-i məbləğində, dəyəri 30 000 AZN-dən çox olan avtomobillər üçün isə dəyərinin 40%-i məbləğində avtomobil kreditini 22-65 yaşlı şəxslərə illik 16%-dən başlayaraq təqdim edir. Belə ki, kredit müddəti 3-12 ay olduqda illik faiz 16%, müddət 13-24 ay olduqda 18%, 25-36 ay olduqda isə 19% hesablanır.
Yapı Kredi Bank 3 000 AZN-dən başlayan avto krediti 12-36 ay müddətinə təklif edir. Kreditin faiz dərəcəsi yeni müştərilər üçün 15%, təkrar müştərilər üçün isə 14% təşkil edir.
Qeyd etdiyimiz kimi, avtomobil krediti verən bankların şərtləri və faiz dərəcələri fərqlidir. Maraqlıdır, bu sahə qanunla necə tənzimlənir? Bankların fərqli kredit faiz təyin etməsi nəyə əsaslanır?
“Avtomobil krediti üçün çətin şərtlər və yüksək faiz dərəcələri “2019-2023-cü illər üçün yol təhlükəsizliyinin təmin edilməsi” üzrə dövlət proqramına da ziddir”
Iqtisadçı ekspert Kamran Məmmədli qeyd etdi ki, banklar əvvəlki illərin təcrübəsindən dərs alaraq özlərini sığortalamaq üçün avtomobil kreditləri üzrə şərtləri ağırlaşdırıblar: “Əslində, problemli kreditlər yaranarkən onun strukturunun əsas hissəsini, az qala üçdə birini avtomobil kreditləri tuturdu. Yəni banklar tərəfindən avtomobil kreditlərilə bağlı ciddi problemlər yaşandı. Banklar da keçmişdə baş verənlərdən dərs çıxararaq avtomobil kreditləri üzrə şərtləri həddən artıq sərtləşdiriblər. Həm bahadır, kredit faizləri yüksəkdir. Həm də şərtlər çox ağırdır. Bu da bankların özlərini sığortalamasından irəli gəlir. Bankların avtomobil krediti şərtlərini sərtləşdirməsi bütün hallarda maşın bazarında satış həcminin xeyli dərəcədə azalmasına gətirib çıxarıb”.
Ekspertin sözlərinə görə, çətin şərtlər səbəbindən hətta yüksək əməkhaqqısı olan vətəndaşlar belə kredit vasitəsilə avtomobil ala bilmirlər: “Bu gün Mərkəzi Bankın tövsiyəsi ilə özəl banklar alıcılardan avtomobilin dəyərinin təxminən 40 faizini ilkin ödəniş şəklində tələb edirlər. Dəyərin qalan hissəsi orta hesabla illik 16 faizlik kredit şəklində verilir. Lizinqdə ilkin ödəniş avtomobil məbləğinin 20 faizini, illik faiz isə təxminən 25 faizini təşkil edir. Düşünürəm ki, bunlar çox yüksək göstəricilərdir.
Onu da nəzərə almaq lazımdır ki, avtomobil kreditləşməsinin yüksək faizi və çətin şərtləri də bütövlükdə Azərbaycan iqtisadiyyatına mənfi təsir göstərir. Məlumdur ki, avtomobil sektoru iqtisadiyyatın aparıcı sahələrindən biridir və əgər bu sahədə artım dinamikası varsa, bu, ölkənin bütün iqtisadiyyatına müsbət təsir göstərir. Avtomobil krediti üçün çətin şərtlər və yüksək faiz dərəcələri “2019-2023-cü illər üçün yol təhlükəsizliyinin təmin edilməsi” üzrə dövlət proqramına da ziddir. Bu proqram ölkəyə ekoloji cəhətdən təmiz avtomobillərin idxalını stimullaşdırmağa, ölkənin avtomobil parkını yeniləməyə, köhnə avtomobilləri təkrar emal etməyə yönəlib”.
Günel CƏLİLOVA
