Mərkəzi Bankın 2022-ci illə bağlı yaydığı bəyanatında bir sıra məqamlar öz əksini tapıb. Qeyd edilir ki, 2021-ci ilin ötən dövründə manatın xarici valyutalara nəzərən məzənnəsi valyuta bazarında tələb-təklif nisbətinə uyğun olaraq formalaşıb.
Xarici mühitdə baş verən proseslərin dolayı təsirləri ilə yaranmış gözləntilər nəticəsində yanvar ayında valyuta hərraclarında tələb artsa da, fevral ayından başlayaraq tələbin azalması və sabitləşməsi müşahidə olunub. Hesabat dövründə profisitli tədiyə balansı və strateji valyuta ehtiyatlarının artması şəraitində gözləntilərin yaxşılaşması da valyuta bazarına sabitləşdirici təsir göstərib. İlin ötən dövründə Mərkəzi Bankda keçirilən valyuta hərraclarının 70 faizində təklif tələbi üstələyib.
Bununla belə qeyd olunur ki, Dövlət Neft Fondundan transfertlərin əhəmiyyətli artımı 2022-ci ildə də daxili valyuta bazarının tarazlığını və milli valyutanın məzənnəsinin dayanıqlığını dəstəkləyəcəkdir. Birnöv bununla açıq bəyan edirlər ki, hərşey neftdən asılı olacaq. Məgər başqa vasitələr yoxdurmu? Sadalanan məsələlərlə bağlı yalnız neftə ümid bəsləmək nə dərəcədə doğrudur?
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini “Bakı-Xəbər”lə bölüşən millət vəkili Vüqar Bayramov hesab edir ki, belə vəziyyətin yaranma səbəbi ölkə iqtisadiyyatının nefdən böyük həcmdə asılı olması ilə bağlıdır: “Neft Fondunun manatla büdcə qarşısında 12 milyard öhtəliyi var. Həmin öhtəliyi yerinə yetirməkdən ötrü transfertlər həyata keçirilir. Reallıq ondan ibarətdir ki, valyuta bazarında olan tələbin əhəmiyyətli hissəsi Neft Fondu tərəfindən ödənilir. Ölkədə dollara olan tələbin 85 faizi Neft Fondu hesabına təmin ediilir. Yerdə qalan çoxda böyük olmayan hissə isə bazardakı dollar təklifi hesabına təmin edilir. Ona görə də Neft Fondundan belə böyük asılılıq yaranıb. O üzdən yaxşı olardı ki, bazarda olan dollar təklifi artsın. Belə olsa, o zaman daha məqsədəuyğun olar. Bu, həm də gələcəkdə üzən məzənnə rejiminə keçmək baxımından da yeni imkanlar yarada bilər. Bazarda dollar təklifinin artması ölkənin qeyri-neft sektorunun inkişafından, bu sahədə ixracın yüksəlməsindən keçir. Nə qədər ki, qeyri-neft sektorunun iqtisadiyyatda payı aşağıdır, valyutanın məzənnəsi Neft Fondundan asılı olacaq. Ona görə də qeyri-neft sektorunun inkişafına, bu sahənin ixrac potensialının artırılmasına ehtiyac var. Ölkədə turizm sektorunun inkişaf etdirilməsinə böyük ehtiyac var. Ona görə ki, turizm praktiki olaraq neftdən sonra ölkəyə çox gəlir gətirən ikinci sahədir. O baxımdan qeyri-neft ixracatının artması və turizmin inkişafı Neft Fondundan bazardakı valyuta payını azalda bilər. Yetər ki, sadalanan sahələrdə sürətli inkişafı təmin edə bilək. Hesab edirəm ki, bütün bunlar mərhələli bir prosesdir. Bütün bunlarla bərabər, Mərkəzi Bankda çalışmalıdır ki, bazarın dollar təklifi artsın. Qurum olaraq bununla bağlı iş görməlidir”.
Bir sözlə millət vəkili hesab edir ki, bu yöndə Mərkəzi Bank səylərini artırmalıdır.
Vidadi ORDAHALLI
