Son günlər meyvə-tərəvəz məhsullarının qiymətində müşahidə olunan kəskin bahalaşma alıcılıq qabiliyyətini xeyli aşağı salıb. Alıcılar da narazıdır, satıcılar da. Bir ay əvvəl qiymətlər indikindən xeyli münasib idi.
Bu arada Dövlət Statistika Komitəsi bəyan edib ki, 2021-ci ilin oktyabr ayında Azərbaycana idxal olunan məhsulların qiymət indeksi bu ilin sentyabr ayı ilə müqayisədə 1.6 faiz, 2020-ci ilin oktyabr ayı ilə müqayisədə 20.2 faiz artıb. 2021-ci ilin yanvar-oktyabr aylarında idxal olunan məhsulların qiymət indeksi isə 2020-ci ilin yanvar-oktyabr aylarına nisbətən 21.4 faiz təşkil edib.
Məsələnin təəccüblü tərəfi odur ki, ötən ilə nisbətən ölkə daxilində istehsal olunan tərəvəz və digər bir sıra kənd təsərrüfatı məhsullarının qiyməti 100 faizdən çox bahalaşıb. Belə ki, pomidor 160 faiz, ağ kələm 143 faiz, göy lobya 119 faiz, xiyar 87 faiz, badımcan 82 faiz, sarımsaq 37 faiz bahalaşıb. Adətən qiymət bahalaşmasını idxal amili ilə əlaqələndirirdilər. Bir sıra rəsmilər, yeri gəldi-gəlmədi, aqrar məhsulların bahalaşmasını dünyadakı qiymət artımı ilə əlaqələndirirlər. Qiymət qalxan kimi səbəbini xaricdə axtarırlar. Bəs onda yerli istehsala aid olan məhsulların belə kəskin bahalaşması nə deməkdir?
“Bir sıra işbazlar müxtəlif süni vasitələrlə qiymətləri baha saxlamağa çalışır, məhsulun anbarlardan bazara çıxmasını əngəlləyir”
Məsələyə münasibət bildirən iqtisadçı alim, professor Əli Əlirzayevin fikrincə, müxtəlif amillər yerli aqrar məhsulların qiymətinin artmasına öz təsirini göstərir: “İdxal azalıb. Üstəlik, bəzi məhsulların idxalına süni əngəllər yaradılır. Bu da, istər-istəməz, yerli məhsulların bahalaşmasına təsir göstərir. Digər tərəfdən, son bir ildə enerji daşıyıcılarının qiyməti artırıldı. Bunun məhsul istehsalının maya dəyərinə birbaşa təsiri oldu. Ölkədə yerli məhsul istehsalı heç də statistik rəqəmlərdə göstərildiyi kimi yüksək deyil. Reallıqda bir sıra məhsulların istehsal səviyyəsi aşağıdır. İxracın səviyyəsi də buna təsir edir. Məsələn, pomidorun qiyməti Rusiya bazarında daha yüksəkdir. İxrac mövsümü başlayan kimi, məhsulun çoxu Rusiyaya yönəldilir. O cümlədən, digər tərəvəz məhsulları da həmçinin. Pomidor, xiyar, ağ kələm və digər aqrar məhsulların yerli bazarda belə kəskin bahalaşmasının bir səbəbi də bununla bağlıdır. İnhisarçılıq da bazara ciddi təsir göstərir. Bir sıra işbazlar müxtəlif süni vasitələrlə qiymətləri baha saxlamağa çalışır, məhsulun anbarlardan bazara çıxmasını əngəlləyir. Müəyyən sövdələşmələr və digər bu kimi amillər qiymətlərə öz təsirini göstərir. Ölkədəki inflyasiya səviyyəsi də qiymətlərə təsir edir. Üstəlik, məhsulun əkilməsindən tutmuş, onun bazara çıxarılmasına qədər olan proses düzgün təşkil olunmur. Bu neçə ili ölkədə tədarük məntəqələri qurulmadı. Halbuki, bir neçə il əvvəl bununla bağlı büdcədən vəsait ayrıldı. Ancaq ortaya heç bir iş qoyulmadı”.
Professor hesab edir ki, ciddi və sistemli tədbirlər görülməsə, aqrar məhsulların qiyməti bahalaşmaqda davam edəcək.
Vidadi ORDAHALLI
