Azərbaycanda dövlət tərəfindən atılan addımlar fonunda ölkə iqtisadiyyatında yenidən sürətli artım dinamikasının qeydə alınması müşahidə edilir. Bunun nəticəsidr ki, cari ilin yanvar-noyabr aylarında ölkədə 80 milyard 688,2 milyon manatlıq və ya əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 5,3% çox ümumi daxili məhsul (ÜDM) istehsal olunub.
Dövlət Statistika Komitəsinin verdiyi məlumatları görə, iqtisadiyyatın neft-qaz sektorunda əlavə dəyər 2,7%, qeyri neft-qaz sektorunda isə 6,4% artıb. Bu da o deməkdir ki, iqtisadi artımda qeyri neft-qaz sektorunun xüsusi çəkisi artır. Onu da qeyd edək ki, ÜDM istehsalının 41,6%-i sənaye, 10,1%-i ticarət, nəqliyyat vasitələrinin təmiri, 7%-i nəqliyyat və anbar təsərrüfatı, 6,4%-i kənd təsərrüfatı, meşə təsərrüfatı və balıqçılıq, 4,9%-i tikinti, 1,8%-i informasiya və rabitə, 1,2%-i turistlərin yerləşdirilməsi və ictimai iaşə sahələrinin, 18,2%-i digər sahələrin payına düşüb, məhsula və idxala xalis vergilər ÜDM-in 8,8%-ini təşkil edib. Əhalinin hər nəfərinə düşən ÜDM 8055,3 manata bərabər olub. Azərbaycan iqtisadiyyatında qeydə alınan müsbət tendensiyalar beynəlxalq miqyasda da yüksək qiymətləndirilir və ölkəmizdə iqtisadi artımın davamlı xarakter almasını şərtləndirən zəruri əsasların yaradıldığı vurğulanır. Məsələn, Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı Azərbaycan üzrə bu il və gələn il üçün ümumi daxili məhsul istehsalı üzrə proqnozunu yaxşılaşdırıb. Qurumun “Regional Economic Prospekt” hesabatının noyabr sayında qeyd edilir ki, bu il Azərbaycanın iqtisadi arımının 4 faiz olması gözlənilir ki, bu da bankın iyun proqnozu ilə müqayisədə 2 faiz bəndi çoxdur. Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı gələn il Azərbaycan iqtisadiyyatı ilə bağlı proqnozunu isə iyun ayı ilə müqayisədə 0,7 faiz bəndi yaxşılaşdıraraq 3,2 faizə çatdırıb; “S&P Global Ratings” (“S&P”) agentliyinin də son proqnozlarına görə, bu il Azərbaycan iqtisadiyyatı real ifadədə 4 faiz, 2022-ci ildə isə 2 faiz artacaq. Agentlik 2022-2024-cü illərdə ölkə iqtisadiyyatının orta artım tempinin 1,7 faiz olacağını proqnozlaşdırır. “S&P” qeyd edir ki, Azərbaycanın güclü xarici balansı ölkənin yüksək həcmli valyuta ehtiyatları ilə birgə kredit reytinqinin (“BB+”,”Sabit”,”B”) əsası sayılır və bu göstəricilə 2022-2024-cü illərdə stabil qalacaq. 2021-ci ilin 9 ayının sonuna ölkənin strateji valyuta ehtiyatları 41 aylıq mal və xidmət idxalına kifayət edib. Hazırda ölkənin strateji valyuta ehtiyatları illik ÜDM-in 100 faizini üstələyir. Dünya Bankının bu yaxınlarda dərc olunmuş Avropa və Mərkəzi Asiya regionu üzrə yenilənmiş hesabatında Azərbaycanda ÜDM-in bu il 5 faiz, 2022-ci ildə 3,1 faiz, 2023-cü ildə isə 2,7 faiz böyüyəcəyi qeyd olunub. Asiya İnkişaf Bankının sentyabr proqnozunda isə cari il ölkədə iqtisadiyyatın artım tempinin 2,2 faiz, 2022-ci ildə isə 2,5 faiz olacağı qeyd edilir. Digər beynəlxalq iqtisadi və maliyyə qurumlarının tədqiqatları da Azərbaycanda iqtisadi artımın davamlı olacağını və yüksək templərlə ifadə ediləcəyini göstərir.
Qeyd edək ki, Azərbaycan İqtisadiyyat Nazirliyinin real ÜDM üzrə proqnozlarına görə isə, neftin bir barrelinin orta illik qiyməti 50 dollar götürülməklə hazırlanmış makroiqtisadi proqnoz göstəricilərinə əsasən, cari ildə Azərbaycanda real ÜDM 5,1% artacaq. 2022-ci il üçün isə ÜDM-in real artımının 3,9% olacağı proqnozlaşdırılır. Xatırladaq ki, 2020-ci ildə ölkədə real ÜDM 4,3% azalıb. Amma indi bu azalmanı sürətli artım əvəzləyib. Onu da bildirək ki, hazırda dünya bazarlarında enerji resurslarının qiymətləri Azərbaycanda iqtisadi artım dinamikasının sürətlənməsi üçün əlavə zəmin yaradır. Bundan əlavə, qeyri-neft sektorunda qeydə alınan artım iqtisadi inkişafı daha sürətli hala gətirən əsas faktorlar sırasında yer alır. Son dövrlərdə qeyri-neft sektorunun ixrac imkanlarının getdikcə artması həm bunun, həm də iqtisadiyyatın şaxələnməsinin real təsdiqidir. Bu ilin yanvar-noyabr aylarında Azərbaycanın ixracının dəyəri 19,8 milyard dollar, qeyri-neft sektoru üzrə ixracının dəyəri isə 2,4 milyard dollar təşkil edib. Bu, qeyri-neft sektoru üzrə ən yüksək tarixi göstəricidir. ən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə qeyri-neft sektoru üzrə ixracın dəyəri 721 milyon ABŞ dolları və yaxud 44% artıb. Cari il üzrə qeyri-neft ixracının həcminin 2,6 milyard dollar civarında olacağı gözlənilir.
Dünya Bankının Avropa və Mərkəzi Asiya regionu üzrə yenilənmiş hesabatında bu il Azərbaycanda qeyri-neft ÜDM-in istehsalının 7,1 faiz səviyyəsində artacağı bildirilir. Azərbaycan hökumətinin əsas hədəfi postpademiyadan sonra qeyri-neft sektorunda iqtisadi artımı 5 %-də sabitləşdirilməsidir. O da məlumdur ki, koronavirus pandemiyası bir çox ölkələrin ifrat dərəcədə borclanmasına gətirib çıxarıb. Bunun nəticəsidir ki, artıq qlobal borclanma səviyyəsi bu gün qlobal ÜDM-in 100 faizinə bərabərdir. Azərbaycanda isə bu göstərici olduqca aşağıdır və xarici dövlət borcu ÜDM-nin heç 20 faiznə belə çatmır. Ölkəmiz xarici dövlət borcunu qarşıdakı illər ərzində daha da azaltmağı düşünür və bu, iqtisadi artımın daha etibarlı və təhlükəsiz şəraitdə həyata keçirilməsində mühüm rol oynayan əsas faktorlardan biridir.
Ramil QULİYEV
