Tez-tez ölkədə əlverişli biznes mühitinin olmasından və ölkədə 1 milyondan çox sahibkarın fəaliyyət göstərməsindən bəhs edilir. Düzdür, bu ilin 9 ayının nəticələrinə görə, Azərbaycanda 1 milyon 142 min fərdi sahibkar var.
Ancaq problem ondadır ki, ölkədə fəaliyyət göstərən aktiv vergi ödəyicilərinin sayı 650 min nəfərdir. Azərbaycanın Vergi Məcəlləsinə görə, sahibkarlıq fəaliyyətini dayandırması ilə bağlı vergi orqanına arayış təqdim etməyən hər kəs aktiv vergi ödəyicisi sayılır. Başqa deyimlə, belə arayışı təqdim etməyən şəxs, hətta vergi ili ərzində heç bir gəlir əldə etməsə də, aktiv vergi ödəyicisi hesab olunacaq. Onu da nəzərə almaq lazımdır ki, Dövlət Vergi Xidməti həmin 650 min vergi ödəyicisinin neçəsinin sahibkarlıq fəaliyyəti göstərən fiziki şəxs və neçəsinin hüquqi şəxs olduğunu açıqlamayıb. Bununla belə, 650 min fəal vergi ödəyicisi arasında hüquqi şəxslərlə yanaşı, ilboyu heç bir vergi ödəməyən şəxslər də var. Bütün bunlar hər ay davamlı gəlir əldə edən fərdi sahibkarların sayca qeydiyyatda olan toplam fərdi sahibkar sayından dəfələrlə az olduğunu göstərir.
Bir sözlə, ölkədə qeydiyyatdan keçən sahibkarların 50 faizi vergi ödəmirsə, o zaman bir belə sahibkar kimə lazımdır?
“Onların fəaliyyətinə xitam verilməlidir ki, sahibkar özündə məsuliyyət hiss eləsin”
Belə paradoksal vəziyyətin yaranmasını iqtisadçı-ekspert Fuad İbrahimov bir sıra amillərlə əlaqələndirdi: “Məsələ ondadır ki, Azərbaycanda şirkət açmaq çox asandır. “Bir pəncərə” sistemi çərçivəsində müraciət olunur. Sürətlə sənədləşmə aparılır. Nəticədə vətəndaş aktiv sahibkar siyahısına düşür. Sonra elə olur ki, vətəndaşın işləri düzgün getmir və avtomatik passiv sahibkar olur. Bu səbəbdən qeydiyyatdan keçən şirkətlərin sayı kəmiyyət baxımından çoxdur. Ancaq reallıqda həmin şirkətlərin çoxu passivdir. Əslində Dövlət Vergi Xidməti bu cür şirkətləri çevik şəkildə siyahıdan çıxarmalıdır. Bunun üçün də mexanizm təkmilləşdirilməlidir. Ancaq bizdə DVX 5 ildən bir onlardan soruşur ki, işləyirsiniz, yoxsa işləmirsiniz. Əslində belə şirkətlər müəyyən dövrdən sonra birtərəfli qaydada aktiv vergi ödəyicisi siyahısından çıxarılmalıdır. Daha sonra onların fəaliyyətinə xitam verilməlidir. Qoy sahibkar özündə məsuliyyət hiss eləsin. O zaman verilən hesabatlar statistik rəqəmlərlə uzlaşacaq. Əksər qeydiyyatdan keçən şirkətlər işləmir. Ancaq onlar sahibkar sinfi kimi təqdim olunur. Bu da bir sıra qeyri-dəqiq məlumatların ortaya çıxmasına zəmin yaradır”.
Bu səbəbdən iqtisadçı-ekspert hesab edir ki, bu sahədə sistem təkmilləşdirilməlidir.
Vidadi ORDAHALLI
