Rusiya və Qərb ölkələri arasında yaşanan yeni ziddiyyətlər iqtisadi müstəvidə Azərbaycan üçün yeni imkanlar yaradır. Söhbət Rusiyaya ərzaq və qeyri-ərzaq məhsullarının ixrac həcminin artması üçün yaranan əlverişli imkandan gedir.
Bu barədə danışmazdan öncə qeyd edək ki, hazırda Belarus və Avropa İttifaqı (Aİ) sərhədində miqrasiya böhranı ilə əlaqədar Rusiyaya idxal olunan malların tədarükündə fasilələr yarana biləcəyi məlum olub. Artıq bu barədə Rusiya baş nazirinin müavini Andrey Belousov Xarici İnvestisiya üzrə Məsləhət Şurasına xəbərdarlıq edib. Qeyd edilir ki, iri pərakəndə satış şirkətləri artıq gecikmələrlə üzləşiblər, tədarükçülər idxal mallarının mümkün qiymət artımı barədə xəbərdarlıq edir. Rusiya idxalının təxminən 10%-i Belarus sərhədindən keçir, tədarükün böyük əksəriyyəti avtomobillərlədir. Lakin ərzaq və qeyri-ərzaq məhsulları, o cümlədən ilkin tələbat malları Belarus vasitəsilə Rusiyaya daşınır. Hazırda Belarus və Polşa sərhədindəki Bobrovniki keçid məntəqəsində 25 kilometrə qədər uzanan yük maşınlarının tıxacları yaranıb. Yük maşınları sərhəddə 80 saat dayanır, bir günlük dayanma isə hər bir avtomobil üçün azı 500 avroya başa gəlir. Sürücülər alternativ yollar axtarırlar. Həmçinin, Litva və Latviya ilə sərhədlərdə də tıxaclar yaranıb. Bu şəraitdə bir sıra ərzaq, o cümlədən aqrar məhsulların Rusiyada qıtlığı və bahalaşması müşahidə edilir. Məsələn, Rusiyanın kənd təsərrüfatı məhsullarının topdansatış bazarlarında kartof sürətlə bahalaşıb. İndi Rusiya qiymətləri MDB ölkələrindən kartof idxal etməklə azaltmağa çalışır. Kənd təsərrüfatı üzrə ekspertlər hesab edir ki, ərzaq bahalaşması fonunda bir çox ailələrdə kartof əsas ərzaq növünə çevrilib. Rusiya mətbuatı ölkənin kənd təsərrüfatı nazirinin müavini Oksana Luta istinadən xəbər verir ki, qiymət artımının qarşısını almaq üçün MDB ölkələrindən kartof idxal edilməsi nəzərdə tutulub. Rəsmi məlumatda qeyd edilir ki, son bir ildə kartofun topdansatış qiyməti 70 faiz, kələm 70 faiz, kök isə 44 faiz bahalaşıb. Aqrar Tədqiqatlar Mərkəzinin direktoru Firdovsi Fikrətzadə isə bildirir ki, Azərbaycandan faraş kartof ixrac edilir və hər il ixrac genişlənir. Ancaq payızlıq, köhnə kartof ixracı üzrə potensial növbəti illərdə yarana bilər. F.Fikrətzadə mövsümdə regionun kartof bazarında müşahidə olunan trendləri də açıqlayıb. Onun sözlərinə görə, sentyabrın ortalarından Rusiya bazarlarında təklifin azalması ilə bağlı kartofa tələbin kəskin artması sonrakı dövrdə, demək olar ki, bütövlükdə region bazarında tarazlığı pozub. Indi bu şəraitdə Azərbaycan fermerləri üçün Rusiya bazarlarına daha çox kartof ixracı imkanı yaranıb. Lakin Rusiya Azərbaycandan digər aqrar məhsulların ixracında da maraqlıdır və bu fonda əvvəl tətbiq etdiyi qadağaların bir çoxunu aradan qaldırır.
Azərbaycan Qida Təhlükəsizliyi Agentliyinin (AQTA) sədri Qoşqar Təhməzli də bildirir ki, Rusiyaya bitkiçilik məhsullarının ixracı ilə bağlı bir sıra maneələr aradan qaldırılıb. O qeyd edib ki, əldə olunan razılığa əsasən, pomidor istehsalı təsərrüfatlarında ixrac icazəsinin alınması məqsədilə Rusiyanın apardığı videomonitorinqlər dayandırılır: "Bu ilin dekabr ayının 1-dən etibarən pomidor istehsalı müəssisələrinə “Rosselxoznadzor”un ixrac icazəsi birbaşa AQTA-nın zəmanət məktubuna əsasən veriləcək. Həmçinin aşağı risqli bitkiçilik məhsulları müəyyən edilərək Rusiyaya ixrac zamanı fitosanitar nəzarəti baxımından yaşıl dəhlizə salınması təmin olunacaq". Sədr deyib ki, dekabrın 1-dən ixrac olunan bitkiçilik məhsullarının hər partiyasının virus və bakteriya mənşəli xəstəliklərə görə yoxlanılması dayandırılmaqla AQTA mütəxəssisləri tərəfindən təsərrüfatlarda həyata keçirilən monitorinqlər və ilkin laborator ekspertiza nəticələri yetərli hesab ediləcək: "Bu, sahibkarların əlavə vaxt və vəsait itkisinin qarşısını alacaq. Aparılan danışıqlar nəticəsində dəmir yolu vasitəsilə pomidor və alma məhsullarının daşınmasının gələn ilin aprel ayının 1-dək uzadılmasına baxmayaraq, AQTA tərəfindən həyata keçirilən fitosanitar tədbirləri nəzərə alınaraq, həmin müddət Azərbaycan tərəfindən təqdim edilən zamanadək artırılacaq. Bu, “Azərbaycan Dəmir Yolları” QSC-nin bitki mənşəli məhsulların beynəlxalq standartlara cavab verən konteynerlər vasitəsilə daşınmasını təmin etməyə imkan verəcək". Qeyd edək ki, Azərbaycanla Rusiya arasında sərhəddə müşahidə olunan sıxlığın aradan qaldırılması məqsədilə dekabrın 1-nə qədər qurumların sədr müavinləri səviyyəsində Dağıstan Respublikasının “Yaraq-Kazmalar” keçid məntəqəsində görüşlər keçiriləcək. Bu fonda Azərbaycandan Rusiyaya aqrar məhsulların ixrac həcmində əhəmiyyətli artım gözlənilir. Xatırladaq ki, bu ilin yanvar-sentyabr aylarında Azərbaycanla Rusiya arasında ticarət dövriyyəsi 5,9 % artaraq 2 milyard 53 milyon dollar təşkil edib. Rusiyaya ixrac 613 milyon 773 min dollar, idxal isə 1 milyard 440 milyon dollar təşkil edib. Amma ilin sonuna kimi Azərbaycanın Rusiyaya ixrac məhsullarının həcm və qiymətində böyük dəyişikliklər gözlənilir.
Ramil QULİYEV
