İqtisadi artım vətəndaşların həyatına təsir göstərən başlıca amillərdən biridir. İqtisadiyyatı davamlı və yüksək templərlə artırmaqla ölkədə adambaşına düşən milli gəlirin yüksək səviyyəsinə nail olunmalıdır. İqtisadi artım yüksək gəlirli iş yerləri yaratmaqla həyat səviyyəsinin ilbəil yaxşılaşmasını təmin etməlidir. İqtisadi artım qabaqcıl və effektiv özəl təşəbbüslərə söykənməli, dövlət və özəl əməkdaşlığı gücləndirilməlidir. Yenilikçiliyə malik özəl sektorda aktivlik daha da canlandırılmalı, qeyri-neft sektorunun maliyyələşməsində özəl sektorun payı artırılmalıdır.
Bu il Azərbaycanın qeyri-neft sənayesində ciddi artım olsa da sözügedən sahədə özəl sektorun iştirak payı aşağı səviyyədədir. Halbuki, özəl sektorun iqtisadi artımda pay sahibi olmadığı bir şəraitdə dayanıqlı iqtisadi artıma nail olmaq mümkün deyil. Rəsmi rəqəmlərdən aydın olur ki, bu ilin ilk doqquz ayı ərzində qeyri neft-qaz sənayesində 19.6 faiz artım olsa da, bu artımda əsas pay yenə dövlət sektorunun payına düşür. Məsələn, özəl sektorun daha üstün paya sahib olduğu qida sektorunda artım tempi qeyri-neft sənayesindəki ümumi artımın təxminən yarısına bərabərdir. Əvəzində, dövlətin daha çox paya sahib olduğu kimya sənayesində iqtisadi artım göstəriciləri daha yüksəkdir. Bu baxımdan, qeyri-neft sektorundakı artımda da özəl sektorun payının daha az olduğu üzə çıxır.
Maraqlıdır, qeyri-neft sektorunda özəl sektor niyə aşağı çəkiyə malikdir?
“Bu sahədə fəaliyyət göstərən sahibkarlar istədiyi kimi işini qura bilmir, biznesinin inkişaf etdirə bilmir”
Məsələyə aydınlıq gətirən iqtisadçı-ekspert Fuad İbrahimovun fikrincə, bunun başlıca səbəbi şəffaflığın və rəqabtin olmaması ilə bağlıdır: “Qeyri-neft sektorunda özəl sektorun payının az olmasının əsas səbəblərindən biri, bu, biznesdə məmur iştirakçılığı ilə bağlıdır. Problem ondadır ki, iqtisadi sahədə şəfaf rəqabət yoxdur. Qeyri-neft sektorunda fəaliyyət göstərən sahibkarlar istədiyi kimi işini qura bilmir, biznesinin inkişaf etdirə bilmir. Nəticədə bazara rəqabətyönümlü məhsul çıxara bilmirlər. Bununla paralel, istehsal etdiyi məhsulun ixracı ilə məşğul ola bilmir. Bax əsas problem bununla bağlıdır. Ona görə də qeyri-neft sektorunda və onun başlıca sahəsi olan qeyri-neft sənayesində özəl sektor çox aşağı paya malikdir. Necə deyərlər, yerində sayır. Araşdırma aparsaq görərik ki, qeyri-neft sektorunda paya malik özəl sektor sahələri hansısa böyük holdinqlərə bağlıdır. Harasa bağlı olmayan sahibkar işini qura bilmir. Ona görə də özəl sektorla bağlı biz istədiyimiz rəqəmləri statistikada görə bilmirik. Promlemin yeganə həll yolu bu sahədə şəffaflıq yaratmaq və sağlam rəqabət mühiti formalaşdırmaqdır. İnsafən bununla bağlı müəyyın işlər görülür. Hesab edirəm ki, işğaldan azad olunan rayonların iqtisadi dövriyyəyə cəlb olunması buna öz müsbət töhvəsini verəcək”.
Bir sözlə, iqtisadçı-ekspert hesab edir ki, özəl sektorun fəaliyyətinə maneə yaradan faktorlar ortadan qaldırılmalıdır.
Vidadi ORDAHALLI
