Bir müddət öncə Ombudsman Azərbaycanda əlillərin ipoteka krediti ilə mənzil alması üçün maneənin aradan qaldırılmasını təklif edib.
Ombudsman ipoteka krediti ilə mənzil almaq və ya digər kreditlər əldə etməklə maddi vəziyyətini yaxşılaşdırmaq istəyən əlilliyi olan şəxslərlə sığorta müqaviləsinin bağlanmasını, onların bu hüquqdan istifadəsini məhdudlaşdırdığına görə Maliyyə Nazirliyi Kollegiyasının 2014-cü il 23 sentyabr tarixli Q-21 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş “Fiziki şəxslərə təqdim edilən kredit müqavilələri üzrə borc alanın həyatının ölüm halından və əmək qabiliyyətinin itirilməsi hallarından sığortası Qaydaları”nın 4.3.2-ci yarımbəndinin (Sığorta müqaviləsində başqa cür müəyyən edilmədiyi hallarda 1-ci və 2-ci dərəcə əlilliyi olan şəxslərlə bağlı sığorta müqaviləsi bağlanmır) çıxarılmasını təklif edib.
Fiziki məhdudiyyəti olan şəxslər də digərləri kimi bərabər imkanlara sahib olmaq, ipoteka güzəştlərindən yararlanmaq istəsələr də, təəssüf ki, banka müraciət edərkən onların qarşısına çoxsaylı maneələr çıxır.
Qeyd edək ki, əlilliyi olan şəxslər, hətta kiçik məbləğdə ipoteka götürmək istəyəndə belə, onlara kreditin verilməsindən imtina edilir və bunun da səbəbini həmin şəxslərin müavinət alması ilə izah edirlər. Belə olan halda, yəqin ki, ipoteka kreditinin verilməsi üçün müəyyən əlavə işin olmasına ehtiyac var. Bilirsiniz ki, əlilliyi olan şəxslər arasında məşğulluq çox aşağıdır, əksəriyyəti işləmir. İşləyənlər də, yəqin ki, o qədər yüksək maaş almır.
Məsələ ilə bağlı fikir bildirən iqtisadçı Kamran Məmmədli qeyd etdi ki, güzəştli ipotekada minimum ilkin ödəniş məbləği 15 faizdir: “Belə şəxslər üçün ilkin ödəniş vəsaiti 10 faizə salına bilər ki, belə olanda da həmin şəxslərin ilkin yığımları həmin mənzili almağa şərait yarada bilər. Qanunvericiliklə bu 10 faiz maksimum məbləğ kimi təyin oluna bilər. 2016-2017-ci illərdə Azərbaycanda bu təcrübə tətbiq olunsa da, sonradan dəyişdirildi. Daha sonra qanunvericiliyə dəyişiklik edildi və minimumu 15 və 25 faizə qaldırdılar. Nəticədə banklar üçün şərait yaradıldı ki, onlar özləri ilkin ödəniş məbləğini diqtə etsinlər. Bu gün əksər banklar ilkin ödəniş məbləğini 30 faizə qaldırıb. Düşünürəm ki, bu problemi aradan qaldırmaqla əlillər üçün əlçatanlığı təmin etmək mümkündür”.
Həmsöhbətimiz onu da əlavə etdi ki, əlillərə ipoteka krediti verilən zaman dövlət zəmanəti mütləq şəkildə verilməlidir. Bu zaman bankların yükü, risqləri azalır. Əlilliyi olan şəxslərin ipoteka krediti ödənişi zamanı həmin xərclər də dövlət hesabına ola bilər.
Iqtisadçının sözlərinə görə, kredit rəsmiləşdirmə şərtlərinə əsasən, 1-ci qrup əlilliyi olan şəxslərin adına kredit verilmir.
Günel CƏLİLOVA
