Azərbaycan üçün postmünaqişə dövründə ən vacib məsələlərdən biri işğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən abadlıq-quruculuq işləri ilə yanaşı, bu yerlərdə iqtisadiyyatın bərpası, Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun ölkənin iqtisadi həyatına inteqrasiyasıdır. Bu məqsədlə dövlət tərəfindən müvafiq addımlar atılır. Azad edilmiş ərazilərin bərpası və inkişafı konsepsiyası da buna xidmət edir. Həmin konsepsiyaya əsasən, azad olunan ərazilərin bərpasında dövlət və özəl sektorun tərəfdaşlığı imkanlarından geniş istifadə planlaşdırılır. Konsepsiya, eyni zamanda, xarici investorlar üçün xüsusi təşviq proqramlarının həyata keçirilməsini və ərazilərin inkişafı məqsədilə yeni xarici tərəfdaşların cəlbini nəzərdə tutur. Azərbaycan xarici investorları cəlb etməklə azad edilmiş ərazilərin bərpası və inkişafı layihəsi çərçivəsində onlarla əməkdaşlıqda maraqlıdır. Artıq Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarında çoxsaylı xarici şirkət podratçı kimi fəaliyyət göstərir. Amma indi onların sırasına yeniləri də qoşulmaq niyyətindədir. Bu sırada Rusiya şirkətləri də fəallığa can atır.
Xatırladaq ki, hələ ötən ay Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin (XİN) rəsmi nümayəndəsi Mariya Zaxarova bu xüsusda önəmli açıqlamalar vermişdi. O qeyd etmişdi ki, Rusiyanın iqtisadi operatorları postkonflifkt ərazilərin bərpasında iştirak etməyə hazırdır. Onun sözlərinə görə, Rusiyanın biznes missiyası bu il iyulun 23-də Bakıda səfərdə olub: “Praktiki planda həyata keçirilən əməkdaşlığa nümunə olaraq oktyabrın 4-də Cəbrayıl rayonunda “KamAZ” və “Gəncə Avtomobil Zavodu”nun birgə servis mərkəzinin təməlinin qoyulmasını göstərə bilərik. Biz, əlbəttə ki, Rusiya biznesinin Azərbaycanda genişlənməsində maraqlıyıq. Bu cür birgə işə Moskva və Bakının münasibətlərinin vacib tərkib hissəsi kimi baxırıq”. Bu yanaşma Ermənistanda ciddi narazılığa səbəb olsa da, hazırda rus şirkətlərinin azad edilmiş ərazilərə axını müşahidə edilir. Bunu iqtisadiyyat nazirinin müavini Elnur Aydınovun Rusiya işgüzar missiyasının iştirakı ilə Bakıda keçirilən “Ağıllı şəhər” mövzusunda tədbirdə səsləndirdiyi fikirlər də təsdiq edir: “Azərbaycanla Rusiya arasında bütün sahələrdə əlaqələr inkişaf edir. Bu kimi tədbirlər əlaqələrin inkişafında mühüm rol oynayır. Bu ilin iyul ayında biz Rusiyadan Azərbaycana biznes missiyanı qəbul etdik. Həmin ərəfədə potensial layihələrlə bağlı müzakirələr aparılıb, Rusiyaya məxsus “KamAZ” ASC ilə Azərbaycana məxsus “Gəncə Avtomobil Zavodu” İstehsalat Birliyi arasında müqavilə imzalanıb. Bu il oktyabrın 4-də isə prezident İlham Əliyev Cəbrayıl rayonunda Tatarıstanın baş nazirinin müavini, sənaye və ticarət naziri Albert Kərimovla birlikdə “Araz Vadisi İqtisadi Zonası”nın ilk rezidenti - “KamAZ” servis mərkəzinin təməlini qoyub. Burada yalnız "KamAz" markalı yük maşınlarına xidmət edilməyəcək, bütün yük avtomobillərinə, həmçinin aqrar texnikalara xidmət göstəriləcək. Hazırda həmin layihənin biznes planı hazırlanır”. Nazir müavini vurğulayıb ki, pezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan 44 günlük müharibə ilə 30 il davam edən işğala son qoyub: “Hazırda bizim ölkə üçün prioritet uzun illər davam edən işğal nəticəsində dağıdılmış ərazilərimizin bərpası, həmçinin, əhalinin ora qayıtması üçün lazımi şəraitin yaradılmasıdır. Bu məqsədlə böyük bərpa işləri həyata keçirilir. Prezidentin dediyi kimi, Azərbaycan dost ölkələri bu prosesdə görməyə şaddır. Bu kontekstdə Rusiya şirkətlərinin isgaldan azad edilmiş ərazilərin bərpasında iştirakı məqsədlərimizə çatmaqda əlavə impuls verərdi. Bu ay Rusiya şirkətlərindən Qarabağın bərpası ilə bağlı sorğu daxil olub”. Beləliklə, azad edilən ərazilərin bərpa prosesində artıq rus şirkətlərini də görmək mümkün olacaq. Lakin bu prosesdə digər ölkələr də maraqlıdır. Məsələn, yenə ötən ay Xorvatiyanın xarici və Avropa işləri üzrə naziri Qordan Grliç Radmanın Azərbaycana səfəri fonunda bu ölkə şirkətlərinin də azad edilmiş ərazilərdə fəaliyyətə başlaması gündəmə gəlib. Qordan Grliç Radmanla birlikdə Azərbaycana Xorvatiyadan çoxsaylı aparıcı şirkətlərin nümayəndələri də gəlib. Bu kontekstdə işğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən layihələrdə Xorvatiya şirkətlərinin iştirakı əsas diqqət mərkəzində yer alıb.
Bu günlərdə baş tutan Azərbaycan-Slovakiya biznes forumunda Slovakiyadan daha çox sayda şirkətin azad edilmiş ərazilərdə fəaliyyətə başlamasına dair müzakirələr aparılıb. Hazırda azad edilmiş ərazilərin minalardan təmizlənməsində Slovakiyanın istehsalı olan texnikalardan istifadə edilir. Bu ilin mayında Slovakiya şirkətləri tərəfindən hazırlanmış “Ağıllı kənd” layihəsinin təqdimatı baş tutub. Slovakiya şirkətləri digər iqtisadi istiqamətlər üzrə də azad olunan yerlərdə fəaliyyət göstərməkdə maraqlıdırlar. Qərblə yanaşı, digər ölkələri, o cümlədən ərəb dünyasını təmsil edən şirkətlər də Azərbaycanın azad olunmuş ərazilərində müxtəlif istiqamətlərdə, o cümlədən iqtisadi müstəvidə fəaliyyət göstərməkdə maraqlıdır. Artıq Qətər şirkətlərinin azad edilmiş ərazilərdə infrastrukturun bərpası işlərində iştirakı, bu ərazilərə investisiya yatırmasına dair müzakirələr aparılır. İraqın Azərbaycandakı səfirliyi bildirir ki, İraq şirkətləri istər işğaldan azad edilmiş Qarabağda, istərsə də bütövlükdə Azərbaycanda həyata keçirilən müxtəlif layihələrdə iştirak etməyə hazırdır. Artıq iki ölkənin ticarət palataları arasında Qarabağdakı bərpa işlərinin müxtəlif sahələrində əməkdaşlıq barədə razılıq əldə olunub. Daha çox sayda xarici şirkətin azad olunan ərazilərdə fəaliyyəti Azərbaycana beynəlxalq miqyasda olan yüksək etimadın real təzahürüdür. Bu, həm də Azərbaycanın mühüm uğuru kimi dəyərləndirilir.
Tahir TAĞIYEV
