Məlum olduğu kimi, 2020-ci ildə Azərbaycanda ümumi daxili məhsul (ÜDM) koronavirus pandemiyası səbəbindən tətbiq edilən məhdudiyyətlər və OPEC+ razılaşması çərçivəsində neft hasilatının azaldılması ilə əlaqədar 4,3 % azalıb. Lakin cari ilin ötən dövründə qeydə alınanlar artıq Azərbaycan iqtisadiyyatının sürətli bərpa və inkişaf mərhələsinə qayıtdığını göstərir. Bunu "Fitch Ratings" beynəlxalq reytinq agentliyinin açıqlaması da təsdiq edir. Qurum bu il Azərbaycanın ümumi daxili məhsulunun 4,9 % artacağını proqnozlaşdırır.
Bildirilir ki, bərpa ötən il baş verən 4,3 %-lik kiçilmədən sonra qeyri-neft sektorundakı bərpa və peyvəndin tətbiqinin genişlənməsi ilə (hazırda 100 nəfərə 97 doza) dəstəklənir. Bundan başqa qeyd edilir ki, Azərbaycan cari əməliyyatlar balansında ötən il baş verən 0,5 %-lik kəsirdən sonra bu il 7,9 % profisitə qayıdacaq. Proqnoza görə, 2022-2023-cü illərdə cari əməliyyatlar hesabının profisiti orta hesabla 5,3 %-ə enəcək, bu da, əsasən, neftin proqnozlaşdırılan orta qiymətinin 2022-ci ildə 55 ABŞ dolları və 2023-cü ildə isə proqnozlaşdırılandan 63 dollardan 53 dollara enməsi hesabına olacaq. Ancaq bu göstəriciyə görə Azərbaycan yenə də analoqlarının qrupunda liderdir: "Xalis suveren aktiv mövqeyinin 2020-ci il sonundakı 83,1 %-dən, 2023-cü ilin sonuna ÜDM-nin 84,1 %-nə yüksələcəyi proqnozlaşdırılır. Beləliklə, xarici balansın yaxşılaşması və 1,7 manat-dollar məzənnəsinin saxlanılması devalvasiya risini daha da azaldıb". Onu da qeyd edək ki, “Fitch Ratings” Azərbaycanın uzunmüddətli və qısamüddətli defolt reytinqini "BB+" səviyyəsində təsdiqləyib. Proqnoz “Stabil”dir, reytinq Azərbaycanın güclü xarici balansı, aşağı dövlət borcu və Dövlət Neft Fondunun iri həcmli aktivlərindən irəli gələn güclü maliyyələşmə çevikliyi ilə dəstəklənir. "Fitch"ə görə, "Stabil" proqnoz büdcə göstəricilərin davamlılığının möhkəmlənməsi və Ermənistanla müharibəyə qayıtma riskinin azalması ilə bağlı gözləntiləri əks etdirir: “Lakin qeyri-neft diversifikasiyasını sürətləndirmək üçün makroiqtisadi siyasət çərçivəsinin əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirilməsi və ya struktur islahatlarının həyata keçirilməsi ilə bağlı məhdud perspektivlər də proqnozun bu səviyyədə olmasını şərtləndirir”.
Bu fonda qeyd edək ki, Azərbaycanda pandemiya ilə bağlı dövlət tərəfindən vaxtında görülən preventiv tədbirlər, iqtisadi subyektlərə verilən dəstək, atılan digər addımlar ölkə iqtisadiyyatında yenidən sürətli artım dinamikasının qeydə alınmasına gətirib çıxarıb. Bunun nəticəsidr ki, cari ilin yanvar-oktyabr aylarında Azərbaycanda 71 milyard 589 milyon manatlıq və yaxud ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 4,9 faiz çox ümumi daxili məhsul istehsal olunub. Bu göstərici pandemiyadan öncəki – 2019-cu ildən də yüksəkdir. Bu fonda cari ilin ilk üç rübündə əhalinin hər nəfərinə düşən nominal gəlirlər ötən ilin eyni dövrüylə müqayisədə 1,5 faiz artıb. Eləcə də bu ilin ilk üç rübündə orta aylıq əməkhaqqı 725 manat olub. Bu, bir il əvvələ görə 2,2 faiz yüksəkdir. İlin ötən dövr ərzində ölkədə adambaşına düşən ÜDM-in dəyəri 21,9 faiz artaraq 7148 manat olub. Bununla bağlı olaraq Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı da Azərbaycan üzrə bu il və gələn il üçün ümumi daxili məhsul istehsalı üzrə proqnozunu yaxşılaşdırıb. Qurumun “Regional Economic Prospekt” hesabatının noyabr sayında qeyd edilir ki, bu il Azərbaycanın iqtisadi arımı 4 faiz olması gözlənilir ki, bu da bankın iyun proqnozu ilə müqayisədə 2 faiz bəndi çoxdur. Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı gələn il Azərbaycan iqtisadiyyatı ilə bağlı proqnozunu isə iyun ayı ilə müqayisədə 0,7 faiz bəndi yaxşılaşdıraraq 3,2 faizə çatdırıb. “S&P Global Ratings” (“S&P”) agentliyinin də son proqnozlarına görə, bu il Azərbaycan iqtisadiyyatı real ifadədə 4 faiz, 2022-ci ildə isə 2 faiz artacaq. Agentlik 2022-2024-cü illərdə ölkə iqtisadiyyatının orta artım tempinin 1,7 faiz olacağını proqnozlaşdırır. “S&P” qeyd edir ki, Azərbaycanın güclü xarici balansı ölkənin yüksək həcmli valyuta ehtiyatları ilə birgə kredit reytinqinin (“BB+”,”Sabit”,”B”) əsası sayılır və bu göstəricilə 2022-2024-cü illərdə stabil qalacaq. 2021-ci ilin 9 ayının sonuna ölkənin strateji valyuta ehtiyatları 41 aylıq mal və xidmət idxalına kifayət edib. Hazırda ölkənin strateji valyuta ehtiyatları illik ÜDM-in 100 faizini üstələyir.
"S&P"nin "CCA-6" (Qafqaz və Mərkəzi Asiya ölkləri-6) adlandırdığı və Azərbaycandan başqa Özbəkistan, Tacikistan, Qazaxıstan, Gürcüstan, Ermənistan və Rusiyanın daxil olduğu regionda 2021-2024-cü illərdə ən aşağı ortalama inflyasiya Azərbaycanda, ən yüksək inflyasiya isə Özbəkistanda olacaq (ortalama 10%-dən çox). Xatırladaq ki, bu ilin yanvar-oktyabr aylarında ölkədə ortaillik inflyasiya 5,7%, oktyabr ayında isə illik inflyasiya isə 10% təşkil edib. Azərbaycan İqtisadiyyat Nazirliyinin son proqnozuna görə, 2021-ci ilin sonuna dövlət tənzimlənməsi tətbiq edilən qiymətlərin yüksəlməsi (enerji və qeyri-enerji) və qlobal əmtəə qiymətlərinin artması kimi xərc amillərinin təsiri ilə bu il Azərbaycanda 6% səviyyəsində gözlənilən ortaillik inflyasiya 2022-ci ildə 4%-dək yavaşlayacaq. Beynəlxalq Valyuta Fondunun son proqnozuna görə, bu il Azərbaycanda istehlak qiymətləri illik 4,4%, 2022-ci ildə isə 3,2% artacaq. Bu, inflyasiya ilə bağlı ən yaxşı vəziyyətin yenə Azərbaycanda olacağənı göstərir.
Ramil QULİYEV
