Son illər məlum hadisələr üzündən ciddi iqtisadi tənəzzül yaşayan Suriya ilə bağlı şok faktlar ortaya çıxıb. Bəlli olub ki, indiki vəziyyətində "İslam dövləti” boğulmaqda olan Əsəd rejimi üçün əsl nəfəsliyə çevrilib.
Anadolu Agentliyinin araşdırmasına görə, hazırda İŞİD Bəşər Əsədin ən böyük ticari partnyorudur. Agentliyin bu mövzuda dərc etdiyi yazıda bildirilir ki, 2011-ci ildən toqquşmalara meydan olan Suriya ən boyük neft ixracatçısı ölkədən hətta özünün də enerji tələbatını başqası hesabına təmin edən ölkəyə çevrilib. Agentlik bu "başqası”nın isə İŞİD olduğunu bildirir. Yazıda illər üzrə konkret müqayisələr də aparılır. Bildirilir ki, hadisələrin başladığı 2011-ci ildən bu günə kimi ölkənin gündəlik neft hasilatı 385 min barreldən 14 min barrelə enib. Həmin 385 min barrelin 150 min barrelinin ixraca yönəldiyi, qalan hissənin ölkənin öz ehtiyaclarına sərf olunduğu göstərilən yazıda hazırda bu ehtiyacın İŞİD-dən alınan neft hesabına qapandığı iddia olunur. Yazıda Suriyanın neft nazirliyinin sənədlərinə də istinad olunur, bildirilir ki, həmin sənədlərə görə, 2012-ci ildə gündəlik neft hasilatı 164 min barrel, 2013-cü ildə 28 min barrel təşkil edərək, 2014-cü ildə artıq 14 min barrelə düşüb. Münaqişənin başlanmasına qədər bu neftin 95 faizi Avropa İttifaqı ölkələrinə satılırdı. Münaqişənin başlaması ilə neft hasilatının minimuma enməsi isə, nəinki Əsəd rejimini xaricdən gələn neft gəlirlərindən məhrum etdi, hətta onu ölkənin daxili tələbatını ödəmək üçün asılı vəziyyətə saldı ki, beynəlxalq sanksiyalarla əl-qolu bağlanmış Əsədin ilk "nicat yeri” İŞİD oldu.
Yazıda bildirildiyinə görə, İŞİD-in əsas neft hasil etdiyi rayonlar Suriyanın İraqla həmsərhəd əraziləridir. Burada təkcə Əl-Ömər rayonunda gündəlik hasilat 75 min barrel təşkil edir. Bundan əlavə, Homs yaxınlığındakı Şaar, Cahar, Tanak rayonlarında zəngin qaz yataqları mövcuddur ki, bu ərazilər də tamamilə İŞİD-in nəzarətindədir. Hasil olunan neft Rakkada tankerlərə yüklənərək xüsusi əlaqələndirici kompaniya və insanlar vasitəsilə Əsəd rejiminə göndərilir.
Müəllif bildirir ki, Əsədin İŞİD-lə əlaqələrini beynəlxalq sanksiyalar da təsdiqləyir. Belə ki, ötən həftə ABŞ-ın xəzinədarlıq nazirliyi 4 fiziki şəxsə və 6 kompaniyaya Əsəd rejiminə maliyyə dəstəyi və İŞİD-lə neft ticarəti əməliyyatları ilə bağlı sanksiya tətbiq edib. Nazirliyin bəyanatına görə, göstərilən səbəblərlə ABŞ Corc Xasvani və HESCO kompaniyasını "qara siyahı”ya daxil edib. HESCO kompaniyası Suriya ərazisində İŞİD-in nəzarətində olan bölgələrdə elektrostansiyaların işini tənzimləyir. Daha bi biznesmen Mudalal Huri isə Əsəd rejimilə uzun müddət əməkdaşlıq etməsi və Əsədin işgüzar və maliyyə maraqlarını Rusiyada təmsil etməsi səbəbindən ABŞ-ın "qara siyahı”sina düşüb. Yazıda o da bildirilir ki, Beynəlxalq Şahmat Federasiyasının (FİDE) prezidenti Kirsan İlyumjinov 1997-ci ildən Huri ilə işgüzar münasibətdədir və hazırda onunla birgə "Russkiy finansovıy alyans” bankına rəhbərlik edir.
Bütün bu sadalananlardan sonra Rusiya prezidenti Vladimir Putinin Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanı İŞİD-lə əlaqədə suçlaması, ən azı, təəccüb doğurur. Əslində Ərdoğanın bu suçlamanın dərhal ardından verdiyi kəskin reaksiya, "Putin bu əlaqəni sübut edərsə oturduğum kürsünü tərk etməyə hazıram” kimi arxayın davranışı Rusiya prezidentinin blef etdiyini birmənalı gözlər önünə sərmişdi. Lakin onun bütün dünyanın, hətta öz sadə xalqının hədəfində olan Əsədi ciddi-cəhdlə qorumasının ardından İŞİD-lə əlaqə bağlarının çıxması o qənaətə gəlməyə əsas verir ki, Putin başqasına çamur atmaqla, sadəcə, diqqəti Əsəd – İŞİD ittifaqından yayındırmaq məqsədi güdüb. Səbəb isə çox sadədir: bir məsəldə deyildiyi kimi, dostunu göstər, deyim sən kimsən...
Samirə Səfərova
