Mərdan Paşayev: “Həmin zaman xəyanətlər, siyasi çəkişmələr olmasaydı, erməni Ağdamı işğal edə bilməzdi”
1993-cü ilin iyunun 4-də Gəncədə Azərbaycan Ordusunun keçmiş korpus komandiri Surət Hüseynovun başçılıq etdiyi hərbi hissə ilə hökumət qüvvələri arasında silahlı toqqusma baş verdi. Məlum hadisə zamanı ümumilikdə 35 nəfər həlak oldu və “Gəncə hadisələri” kimi tarixə düşən bu olay AXC-Müsavat hakimiyyətinin iflası ilə nəticələndi.
Prezident İlham Əliyev çıxışlarının birində həmin dövrü xarakterizə edərək demişdi ki, rəhbərlikdə təmsil olunan insanlar öz şəxsi maraqları haqqında düşünürdülər: “Ölkənin, xalqın maraqları onları heç düşündürmürdü. Bunun nəticəsi olaraq, 1993-cü ildə Azərbaycanda vətəndaş müharibəsi başlayanda xalq yenə də öz xilaskarına – Ulu Öndərə üz tutdu, onu siyasi hakimiyyətə dəvət etdi”.
1993-cü il 4 iyun qiyamından sonra respublikadakı mövcud siyasi və hərbi vəziyyət daha da gərginləşərək, nəinki vətəndaş müharibəsi həddinə çatmışdı, hətta hərbi hissələrdə fərarilik, nizamsızlıq xeyli artmışdı. Bu şəraitdə Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən Ağdam, Füzuli, Cəbrayıl istiqamətlərində hücumların şiddətlənməsi sonradan onların işğalı ilə nəticələndi.
Azərbaycanın böyük rayonlarından biri olan Ağdam da məhz həmin dönəmdə işğala məruz qaldı. 1993-cü il iyun ayında artıq Azərbaycan xalqı anladı ki, bu ölkəni təhlükəli durumdan xilas edəcək yeganə insan dünya şöhrətli siyasətçi və dövlət xadimi, Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Sədri Heydər Əliyev ola bilər. Məhz ona görə də həm xalq, həm də Elçibəy hakimiyyəti Heydər Əliyevi təkidlə Azərbaycana rəhbərliyə dəvət etdilər. Ulu öndər Heydər Əliyev bu məsələ ilə bağlı çıxışlarının birində belə deyirdi: “1993-cü ilin iyun ayında Azərbaycanda böyük dövlət böhranı yarandı. Azərbaycan dağılmağa başladı və o vaxtkı iqtidar ölkəni idarə edə bilmədi. Gəncədə toqquşma baş verdi və qan töküldü. Gəncədə başlayan hərəkat Azərbaycanın ərazisinin, demək olar ki, yarısından çoxunda hakimiyyəti öz əlinə aldı. Vaxtilə məni təqib edən, Naxçıvanda məni devirmək və Azərbaycandan sıxışdırıb çıxarmaq istəyən o vaxtkı iqtidar belə bir zamanda əlacsız qaldı və mənə müraciət etdi. Ancaq ondan əvvəl mənə müraciət edənlər bizim partiyanın üzvləri, Azərbaycanın müxtəlif təbəqələrinin nümayəndələri və ziyalıları oldu. Onlar məni yenidən Bakıya dəvət etdilər”
Həmin qiyamdan və xaotik dövrdən keçən zamanda Azərbaycan çox qüdrətli bir dövlətə çevrildi. Xüsusilə Ulu Öndərin yolunu uğurla davam etdirən Prezident İlham Əliyev Azərbaycanı bölgədə söz sahibinə çevirdi. İkinci Qarabağ müharibəsinin böyük Zəfərlə bitməsi isə bu qüdrətin pik nöqtəsi oldu. Müzəffər Ali Baş Komandanın başçılığı ilə Azərbaycan Ordusu 44 günlük müharibədə işğal ildönümü yaxınlaşan Ağdamı da işğaldan azad etdi. Nəticədə Prezident İlham Əliyev sözünə sadiq qalaraq, AXCP-Müsavat cütlüyünün itirdiyi torpaqları qaytarmaqla ölkəmizin ərazi bütövlüyünü bərpa etdi.
Əslən Ağdamdan olan tanınmış siyasətçilər də hesab edir ki, Ağdam birbaşa AXC-Müsavat hakimiyyətinin səriştəsiz idarəetməsi nəticəsində işağala məruz qalmışdı.
“Azadlıq Hərəkatçılar Birliyi”nin sədri, 1990-cı illərin əvvəllərində Ağdam rayon Xalq Deputatları Soveti sədrinin müavini olmuş Təhmasib Novruzov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, Ağdamın işğaldan azad olunması təkcə ağdamlılar üçün deyil, bütün Azərbaycan xalqı, dünya azərbaycanlıları və türk dünyası üçün böyük tarixi hadisədir: “Hazırda bu açıqlamanı sizə Ağdamdan verirəm. Ali Baş Komandanımızın müdrikliyi və qətiyyəti, ordumuzun rəşadəti sayəsində əldə olunan indiki qələbə uzun illərdir həsrətində olduğumuz qalibiyyət və zəfər arzumuzun reallaşmasıdır. Həm Ağdamın, həm də işğal altında olan digər ərazilərimizin azad edilməsi Azərbaycan tarixinə qızıl hərflərlə yazılacaq. Bir qarabağlı kimi, Ağdamda böyüyüb boya-başa çatmış bir insan kimi deyə bilərəm ki, yurd yerimə yenidən qayıtmaq hissi bir başqadır və bunu Azərbaycan türkcəsi kimi zəngin bir dildə belə ifadə etmək üçün söz tapmaq mümkün deyil. Azərbaycan Xalq Cəbhəsi partiya yox, Hərəkat kimi yaradılmışdı. Sonradan onu müəyyən qüvvələr siyasiləşdirərək hakimiyyətə apardı. AXC-nin hakimiyyətə gəlməsinin özü siyasi səhv idi. Çünki onların heç bir idarəetmə səriştisi olmamışdı. Son nəticədə bir sıra rayonlarımızla yanaşı Ağdam da işğal altına düşdü. Bütün bunların hamısının səbəbi AXC-Müsavat cütlüyünün idarəçilik bacarıqlarının olmaması ilə bağlı olub. Cənab Prezident hakimiyyətə gələndən sonra verdiyi bütün vədlərə əməl etdiyinin şahidi olmuşuq. Onun verdiyi vədlərdən biri də bu olmuşdu ki, ərazilərimizi işğaldan azad edəcək. Ağdamı və digər ərazilərimizi işğaldan azad etməklə, o, verdiyi vədə tam əməl etmiş oldu. Əgər Ağdama, ağdamlılara mane olmasaydılar, içimizdəki təxribatçılar, rayona göndərilmiş emissarlar Ağdamda müxfəlif formalı təxribatlar törətməsəydilər, digər bölgələrdən rayonumuza köməyə gəlmiş həmvətənlərimizlə birlikdə rayonun əhalisi Ağdamın işğalının qarşısını ala, hətta erməniləri diz çökdürə bilərdi. Artıq o dəhşətli günlər geridə qalıb. Azərbaycan Prezidentinin rəhbərliyi ilə dövlətimizin Ağdamı əvvəlkindən də gözəl, əzəmətli görkəmə qaytaracağına heç kimin şübhəsi ola bilməz. İlham Əliyev Ali Baş Komandan olaraq sübut etdi ki, təkcə güclü ordu yaratmayıb. 44 gündə gördük ki, dövlət başçısı ordu quruculuğu ilə yanaşı, benəlxalq siyasət, diplomatiya, informasiya müharibəsi və digər sahələrdə də bu şanlı qələbəyə öz töhfəsini verir”.
Ağdam Vətən Müharibəsi Veteranları İctimai Birliyinin sədri Mərdan Paşayev qəzetimiz bildirdi ki, o zaman olan bütün ağır döyüşlərin iştirakçısı sayılır: “Birmənalı şəkildə deyə bilərəm ki, həmin zaman xəyanətlər, siyasi çəkişmələr olmasaydı erməni Ağdamı işğal edə bilməzdi. Biz cənab Prezidentə dərin təşəkkürümüzü bildiririk ki, o öz qətiyyəti və uzaqgörən siyasəti ilə Ağdam və digər rayonların işğaldan azad edilməsini təmin etdi. Bununla o, AXC-Müsavat cütlüyünün buraxdığı səhvləri aradan qaldırdı. Bir ağdamlı kimi əminəm ki, Ağdam əvvəlkindən də gözəl qurulacaq”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
