Koronavirusun “omikron” adı almış yeni ştammının sürətlə yayılması dünya ölkələrinin bir çoxunun yenidən sərt məhdudiyyətlər tətbiq etməsi ilə müşayiət olunmaqdadır. Belə bir vaxtda Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) ekspertləri maska taxılması və əllərin yuyulması kimi öz effektivliyini təsdiqləmiş tədbirlərdən geniş istifadə olunmasını təklif edir. ÜST-nin nümayəndəsi Kristian Lindmeyer bu xüsusda qeyd edib: “Olduğunuz məkanda maska taxın və otağı havalandırın, mümkün qədər əllərin və bədənin gigiyenasına riayət edin. Biz bilirik ki, bu tədbirlər effektivdir”.
Lindmeyer xatırladıb ki, yeni ştammın xüsusiyyətləri öyrənilir, mövcud vaksinlərin bu variantdan hansı dərəcədə müdafiə edəcəyi doğru-dürüst məlum deyil: “Düzü, şübhə var ki, yeni ştamm digər məlum ştammlarla müqayisədə daha asanlıqla ötürülür və COVID-19 xəstəliyini keçirənləri də yoluxdurmağa qadirdir. Qarşımızda nəyin olmasını tam başa düşməkdən ötrü bizə daha iki həftə lazımdır. “Omikron” narahatlıq doğuran heç də yeganə ştamm deyil. “Delta” hələ də bizimlədir və ümumiyyətlə, COVID-19 pandemiyası hələ bitməyib. Bütün dünyada xəstəxanaların qəbul şöbələri peyvəndlənməyən insanlarla doludur. Xəstəliyin ağır gedişatının və ölüm hallarının göstəriciləri əsasən peyvənd olunmayanların payına düşür”. Yaranmış vəziyyətdə bir sıra ölkələr vaksin prosesini sürətləndirmək üçün daha sərt tədbirlərə əl atır. Məsələn, Yunanıstan hökuməti yaşı 60-dan çox olanlar üçün məcburi vaksinasiya qaydası tətbiq edir. Ölkənin baş naziri Kiriakos Mitsotakis bu addımı atmağa məcbur qaldıqlarını bildirir: “Bu bizim sağlamlığımız üçün ödəməli olduğumuz bədəldir” Qaydaya görə, yaşı 60-dan çox olanlar birinci dozanı gələn il yanvarın 16-dək vurdurmalıdır. Əks halda onları hər ay 100 avro cərimə gözləyir. Bu da bildirilir ki, sözügedən cərimələr xüsusi fondda toplanacaq və xəstəxanaların maliyyələşdirilməsinə xərclənəcək. Mitsotakis hökumət qərarını onunla izah edib ki, xəstəxanaya düşənlərin əksəriyyəti məhz bu yaş qrupundan vaksin olunmayanlardır. Müxalif “Siriza” partiyası isə yeni qaydanı “cəzalandırıcı tədbir” adlandırıb. Qeyd edək ki, Yunanıstanda orta pensiya 730 avrodur. Yunanıstanın 11 milyonluq əhalisinin 63 faizi iki doza ilə tam peyvənd olunub. Amma eyni zamanda yaşı 60-dan çox olan 520 min yunana vaksin vurulmayıb.
Avstriya da 2022-ci ilin fevralından əhalinin bütün yaş kateqoriyaları üçün icbari vaksinasiya tətbiq etməyə hazırlaşır. Parlamentə təqdim olunması gözlənilən qanun layihəsində peyvənddən imtina edənlərin 7200 avro cərimə edilməsi nəzərdə tutulur. Qanun layihəsindən üçüncü doza və ya busterin də icbari olub-olmayacağı bilinmir. Bu qanuna görə, vaksinasiyadan imtina edənlər rayon icra hakimiyyətinə çağırılacaq. Bu çağırışa iki dəfə gəlməyənlərin 3600 avro cərimə olunması nəzərdə tutulur. Əgər onların vaksindən imtinası başqalarının sağlamlığına təhlükə yaradırsa və ya onlar qanuna tabe olmamaqda davam edirlərsə cərimə 7200 avroya çatdırıla bilər. Vaksindən qəti imtina edənlərə həbsxana cəzası da verilə bilər. Lakin heç kimin fiziki güc tətbiq edilərək vaksinlənməsi nəzərdə tutulmur. Qanun layihəsi parlamentdə dekabrın 6-da müzakirə olunmalıdır. Avstriyada infeksiyaların kəskin artması hökuməti bir sıra ifrat tədbirlərə əl atmağa məcbur edir. Ölkədə noyabrın 22-dən tam karantin elan edilib. Xəstəxanaların və reanimasiya şöbələrinin artıq tam dolduğu xəbər verilir. İtaliya da vaksinlə bağlı sərt tədbirlərə əl atan ölkələr sırasındadır. Xatırladaq ki, oktyabrın 15-dən etibarən İtaliyada vaksin sertifikatını həm dövlət, həm də özəl sektor üçün məcburi edən qanun qüvvəyə minib. Belə ki, bütün işçilərdən COVID-19 əleyhinə peyvənd edildiklərini, infeksiyadan sağaldıqlarını və ya virusla bağlı testin nəticəsinin mənfi olduğunu təsdiq edən sənəd tələb edilir. Bu qaydaya əməl etməyən bütün işçilərə əməkhaqqının azaldılması və digər sanksiyalar tətbiq olunur. Bir sıra digər ölkələr də analoji addımlar atır.
Azərbaycana gəlincə, ölkəmizdə vaksinasiya könüllüdür. Amma hesab olunur ki, peyvənd vurdurmayanlara qarşı müəyyən məhdudiyyətlər qoyulmalıdır. Bu fonda hələlik peyvənd vurdurmayanlara qarşı hər hansı cəza tədbirlərinin görülməsindən söhbət gedə bilməz. Çünki qeyd olunduğu kimi, proses könüllüdür. Proses icbari xarakter daşıyarsa və bu zaman vətəndaş ondan yayınarsa, bu halda qayda pozulması kimi cəza tətbiqi gündəmə gələ bilər. Amma hələlik peyvənd vurdurmayan şəxslərə münasibətdə müəyyən məhdudlaşdırıcı tədbir və qaydalar görülə bilər. Məsələn, peyvənd vurdurmayanların kütləviliyin olduğu qapalı yerlərə, idman zallarına, toylara, yas mərasimlərinə girişi qadağan oluna bilər. Bunun özü də cəza tədbiridir. Amma əsas məqam peyvəndləmə ilə bağlıdır. Ümumdünya Tibb Assosiasiyasının sədri Frank Ulrix Montqomeri bu xüsusda bildirir ki, kütləvi vaksinasiya koronavirusun mutasiyaları və çox yoluxucu, son dərəcə təhlükəli ştammların yaranmasının qarşısını almaq üçün vacibdir: "Biz hamımız əvvəlcə bu pandemiya ilə bağlı yanlış fikirdə idik. Mən də bunun qripin bir növü olduğunu düşünürdüm. Hansısa anda kollektiv immunitetə nail ola biləcəyimizi hesab etdik, lakin sonra çox yoluxucu "delta" variantı ortaya çıxdı. İndi biz bilirik ki, virusa şans verməmək üçün illərlə peyvənd olunmağa məcbur olacağıq”.
Tahir TAĞIYEV
