Bu il qeydə alınan anomal hava şəraitləri fonunda daha çox gündəmə gələn iqlim dəyişiklikləri ilə bağlı beynəlxalq miqyasda yenə həyəcan təbili çalınır. Beynəlxalq Ətraf Mühit və İnkişaf İnstitutunun qeyd edilən növbəti hesabatında bildirilir ki, iqlim dəyişikliklərinin daha bir fəsadı milyonlarla insanın yaxın onilliklər ərzində faktiki olaraq köləyə çevrilməsidir.
Hesabatda qeyd olunur ki, xüsusən də yoxsul ölkələrdə kənd təssərrüfatı ilə məşğul olan insanların öz gəlir mənblərindən məhrum olması onların kütləvi şəkildə şəhərlərə axın etməsi və kölə əməyinə razılaşmasına səbəb olur. Miqrantların bir çoxu borc asılılığına düşür və bir ömür boyu ondan yaxa qurtara bilmir. Bu arada BMT də İqlim Dəyişikliyi üzrə Çərçivə Konvensiyasına dair yeni hesabatını təqdim edib. Sənəddə dünya ölkələrinin, Paris anlaşmalarına uyğun olaraq, qlobal istiləşməni 2 dərəcədən aşağı səviyyədə saxlamaqdan çox uzaq olduğu bildirilib. Hesabatın açıqlanmasından sonra çıxış edən BMT sədri Antonio Quterreş dünyanın 2.7 dərəcə istiləşməyə gedən fəlakətli bir yolda olduğunu bəyan edib. BMT-nin “United in Science 2021” adlı məruzəsində baş verənlərlə bağlı qeyd edilir: “Koronavirus pandemiyası zamanı istixana qazı emissiyalarının azaldılması sürətli iqlim dəyişməsini heç cür yavaşlatmadı. Atmosferdəki istixana qazlarının konsentrasiyası rekord səviyyədə qalmaqdadır, planet qarşısıalınmaz şəkildə bəşəriyyəti fəlakətə yaxınlaşdıraraq, istiləşməyə davam edir”.
Antonio Quterreşin sözlərinə görə, bəşəriyyət dönüş nöqtəsinə çatıb: “İqlim və planet üçün dağıdıcı nəticələr artıq düşündüyümüzdən daha ciddidir, bu zaman iqlim dəyişmələri ehtimal edildiyindən daha sürətli baş verir. “United in Science 2021” adlı məruzə istiqamət götürdüyümüz kursdan nə qədər çox uzaqlaşdığımızı göstərir”.
Məruzədən belə nəticəyə gəlmək olar ki, qlobal temperatur artımı dünyada dağıdıcı ekstremal hava hadisələrinin yaranmasını şərtləndirir və deməli, onların iqtisadiyyata və cəmiyyətə təsiri artır. Bu xüsusda qeyd olunur: “Təkcə istilər səbəbindən milyardlarla iş saatı itirildi. Son beş il ərzində qlobal ortalama temperatur müşahidələrin aparıldığı tarix boyu ən yüksək göstəricilər sırasında olub. Növbəti beş il ərzində temperaturun müvəqqəti olaraq 1,5 dərəcədən yuxarı qalxması ehtimalı artır. Alimlər bu rəqəmi gözlənilməz fəlakətli nəticələrin olduğu məqbul hədd hesab edirlər. Bu gün qeydə alınmış hava fəlakətlərinin sayı 1970-ci illə müqayisədə beş dəfə çoxdur və onlar yeddi dəfə daha baha başa gəlir. Zərər çəkənlər arasında ən çox inkişaf etmiş ölkələr də olur”. Antonio Quterreş milyonlarla Yeni Orlean sakinini işıqsız qoyan, Nyu-Yorkda həyatı iflic vəziyyətinə salan və ən azı 50 nəfərin ölümünə səbəb olan bu yaxınlarda baş verən “İda" qasırğasını buna misal gətirib. BMT rəhbərinin sözlərinə görə, bu cür iqlim dəyişikliyinə gətirib çıxaran hadisələr yalnız insan fəaliyyəti nəticəsində baş verir: “Hər yerdə tez-tez baş verən və böyük ziyan vuran yanğınlar, daşqınlar və ekstremal təbii hadisələr görürük. Bu yalnız başlanğıcdır,- ən pisi hələ irəlidədir. Biz Paris Razılaşmasının məqsədlərinə çatmaq üçün hələ də qrafikdən xeyli geridə qalmışıq. Bu il mədən yanacağı hasilatından tullantıların həcmi əvvəlki göstəricilərə qayıdıb, istixana qazı konsentrasiyaları artmaqdadır və antropogen amillər bütün qitələrdə insanların sağlamlığına, həyatına və yaşayışına təsir edən təhlükəli hava hadisələrinə səbəb olur”. Antonio Quterreş qeyd edib ki, istixana qazı tullantıları əhəmiyyətli dərəcədə azaldılmasa, temperaturu indiki həddə belə saxlamaq mümkün olmayacaq: “Bu isə insanlar və varlığımızın asılı olduğu planet üçün fəlakətli nəticələrə gətirib çıxaracaq”.
Sözügedən məruzədə isə qeyd edilir ki, pandemiya dövründə iqtisadi fəaliyyətin yavaşlaması ilə əlaqəli olan istixana qazı tullantılarının azalması cüzi idi və sadəcə olaraq qarşısıalınmaz iqlim dəyişikliyini yavaşlada bilməzdi: “Karbon qazının səviyyəsi artıq rekord həddə çatıb. Üstəlik, bərpa prosesimizin daha ekoloji əsasla davam etdiyinə dair heç bir əlamət yoxdur: müvəqqəti azalmadan sonra karbon qazı tullantılarının həcmi amansızcasına əvvəlki səviyyələrinə qayıdır”. Ümumdünya Meteorologiya Təşkilatının Baş katibi, professor Petteri Taalas isə məsələ ilə bağlı bildirib: “Pandemiyanın bütün dövrü boyunca bəşəriyyəti daha davamlı bir yola çıxarmaq və iqlim dəyişikliyinin cəmiyyətə və iqtisadiyyata ən pis təsirlərindən qaçınmaq üçün “olduğundan daha yaxşı” prinsipi ilə bərpanı təmin etməli olduğumuzu eşidirik. Bu məruzə 2021-ci ildə yanlış istiqamətə doğru irəlilədiyimizi göstərir”.
Bütövlükdə, bütün iqlim sistemindəki son dəyişikliklər misilsiz xarakter daşıyır, söhbət yüzilliklər və minilliklərdən gedir. Məruzəyə görə, hətta qəti addımlar atılsa və istixana qazı emissiyaları yavaşladılsa belə, dəniz səviyyəsi yenə də yüksələcək, beləliklə də bütün dünyada aşağı səviyyədə yerləşən adalar və sahilyanı bölgələrdə yaşayan əhali üçün təhlükə yaradacaq.
Tahir TAĞIYEV
