Koronavirus pandemiyasına qarşı müxtəlif vaksinlərin istehsalı və tətbiqi daha geniş vüsət almağa başlasa da, COVİD-19 virusunun yaratdığı təhdidlər davam edir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı hesab edir ki, virusa qarşı mübarizədə vaksinlərin qeyri-bərabər paylanması halı da davam edir.
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının Avropa Regional Komitəsinin 71-ci sessiyasında çıxış edən qurumun rəhbəri Tedros Adhanom Qebreyesus da növbəti dəfə dünyada koronavirus peyvəndlərinin qeyri-bərabər paylanmasından danışıb. O, dünyada tətbiq olunan 5,5 milyard dozada peyvəndin 80 faizinin orta səviyyədən yuxarı gəlirləri olan ölkələrə aid olunduğuna diqqət çəkib: “Dünyada koronavirus peyvəndlərinin yayılmasındakı bərabərsizlik bəşəriyyətin kollektiv vicdanına ləkədir... Dünyada bir çox tibb işçisi və risq altında olan insanlar hələ də ilk peyvənd üçün gözlədiyi halda sağlam insanlara tətbiq olunan buster dozanın vurulmasını istəmirik”. Bununla yanaşı, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı zəngin ölkələr tərəfindən COVID-19 peyvəndi ixracının qadağan edilməsi və yığılmasının Afrikadakı pandemiyanı uzadacağı və dünyanın qalan hissəsində virusun yayılmasını artıracağı ilə bağlı xəbərdarlıq edib. ABŞ, Avropa Birliyi və İngiltərə əhalisinin 60% -dən çoxu aşılansa da, Afrikada əhalinin cəmi 2%-i peyvənd olunub. COVAX təsisi bu il Afrikaya planlaşdırılan COVID-19 peyvəndi tədarükünü 25% azaldıb. ÜST Afrika regional direktoru Matshidiso Moeti dekabr ayının sonuna qədər gəlməsi gözlənilən 470 milyon dozanın qitədəki afrikalıların yalnız 17% -ni peyvəndləmək üçün kifayət etdiyini söyləyib: “İxracat qadağaları və büyük peyvənd ehtiyatları Afrikaya mühüm vaksin tədarükü qarşısında bir maneədir. COVAX və Afrika Birliyi vasitəsi ilə bütün planlaşdırılan göndərişlər gəlsə də, Afrikanın ilin sonuna çatmaq üçün təxminən 500 milyon daha çox dozaya ehtiyacı var. Bu nisbətdə qitə gələn ilin mart ayının sonuna qədər hədəfi yalnız 40%-ə çatdıra bilər". O, 200 mindən çox ölüm halının qeydə alındığını bildirir. 44 Afrika ölkəsi Alfa variantı, 32 ölkə daha təhlükəli və yoluxucu “Delta “variantı haqda məlumat verib. Moeti bu pandemiyada daha çox infeksiya dalğası və həyat itkisi barədə xəbərdarlıq edir, vaksin çatışmazlığını nəzərə alaraq maska taxmaq və sosial məsafə kimi profilaktik tədbirlərə ciddi riayət etməyə çağırır: “Mən dəfələrlə demişəm ki, hər bir ölkədə ən risqli qrupların qorunmasını təmin etmək hər kəsin xeyrinədir. Göründüyü kimi, vaksin kapitalındakı böyük boşluqlar davam edir. Bu pandemiyaya son qoymağın ən sürətli yolu ehtiyatları olan ölkələrin dozalarını başqa ölkələrin satın ala bilmələri üçün buraxmalarıdır”. Moeti vaksin ədalətsizliyinin davam etməsinə yol veriləcəyi təqdirdə pandemiyanın dünya ölkələrində dağıdıcı təsirlərinin davam edəcəyini bildirib.
Vaksinlərin bölüşdürülməsində bərabərsizliyin koronavirusa qarşı mübarizədə istənilən nəticənin əldə edilməsinə imkan vermədiyinə dair Azərbaycan bundan əvvəl dəfələrlə beynəlxalq miqyasda məsələ qaldırıb. Azərbaycan pandemiyaya qarşı səmərəli nəticələrin əldə edilməsi üçün daim möhkəm özüllər üzərində qurulan qlobal həmrəyliyin nümayiş etdirilməsinin əhəmiyyətini təbliğ edib. Elə bundan irəli gəlir ki, Azərbaycan Qoşulmama Hərəkatının sədri qismində bir sıra qlobal təşəbbüslər göstərib. Bu kontekstdə Qoşulmama Hərəkatının 2020-ci ilin may ayında təşkil edilmiş Zirvə toplantısını və 2020-ci ilin dekabr ayında 150-dən artıq dövlətin dəstəyi ilə keçirilmiş BMT Baş Assambleyasının dövlət və hökumət başçıları səviyyəsində Xüsusi Sessiyasını ayrıca qeyd etmək olar. Azərbaycanın vaksin ədalətsizliyi ilə bağlı həyəcan təbili çalmasının sırf reallıqlara söykənməsini yoxsul Afrika ölkələrinin timsalında da aydın görmək olar. Vaksin çatışmazlığı üzündən Afrikada koronavirus infeksiyasına yoluxanların sayı artmaqda davam edir. Koronavirusa qarşı peyvəndlər ədalətli şəkildə bölüşdürülüb tətbiq edilməsə, bu virusa qalib gəlmək mümkünsüz hesab edilir. Bunu nəzərə alan Azərbaycan qeyd edilən virusa qarşı təkcə ölkə daxilində yox, həm də qlobal miqyasda mübarizə aparır. Məhz bunun nəticəsidir ki, Azərbaycan koronavirus təhdidi meydana çıxandan sonra onunla mübarizə məqsədi ilə ÜST-ə 10 milyon ABŞ dolları həcmində könüllü maliyyə verib. Bununla yanaşı, Azərbaycan azgəlirli dost ölkələrə öz qardaş əlini uzatmaqdan da çəkinmir. Məsələn, Azərbaycan tərəfindən Qırğızıstana humanitar yardım kimi 40 min doza “AstraZeneca” vaksini göndərilib. Həmçinin, Azərbaycanın Özbəkistandakı səfirliyinin və UNICEF-in bu ölkədəki nümayəndəliyinin dəstəyi ilə COVAX proqramı çərçivəsində ölkəmizdən Özbəkistana 50 min doza “AstraZeneca” vaksini çatdırılıb. Azərbaycan tərəfindən humanitar yardım olaraq digər ölkələrə də vaksinlərin göndərilməsi nəzərdə tutulur.
Tahir TAĞIYEV
