Cari il ərzində Azərbaycanda avtomobillərə tələbin daha çox artması müşahidə edilməkdədir. Elə bu fonda da maşınların qiymətində əhəmiyyətli artımlar qeydə alınır. Aparılan hesablamalar göstərir ki, təkcə bu ilin iyul ayında Azərbaycanda minik avtomobilləri illik müqayisədə 2,4 faiz bahalaşıb. Halbuki, keçən ilin iyulunda minik avtomobillərinin qiyməti 0,6 faiz azalmışdı.
Ekspertlər hesab edir ki, fiziki şəxslər tərəfindən ölkəyə maşın gətrilməsinin dayanması prosesə öz təsirini göstərib. Belə ki, ölkəmizə avtomobil idxalının əhəmiyyətli hissəsini fiziki şəxslər həyata keçirirdi. Əvvəlki dövrlərdə fərdlər səyahətə çıxır, xüsusilə də Gürcüstandan Azərbaycana avtomobil gətirirdilər. Lakin koronavirus pandemiyası fiziki şəxslərin hərəkətlərini məhdudlaşdırıb. Nəticədə avtomobillərin idxalı daha çox iri şirkətlər tərəfindən həyata keçirilir. Bazar oyunçularının sayının azalması qiymətlərin artmasına gətirib çıxaran amildir. Bundan başqa, pandemiya eyni zamanda logistika, daşınma xərclərinin artımına gətirib çıxarıb. Bu, Azərbaycanda daha qabarıq şəkildə özünü göstərir. Son nəticədə bu xərclər maya dəyərinin üzərinə əlavə olunmaqla qiymətlərə təsir edir. Yaranmış vəziyyətdə bahalaşmanın, əslində bundan sonra da davam etməsi qaçılmaz sayılır. Fikirlər səslənir ki, ilin sonuna qədər avtonəqliyyat vasitələrinin qiyməti modelindən asılı olaraq 5-10 % civarında artacaq. Avtomobil üzrə ekspert Eldəniz Cəfərov isə bildirir ki, tələbin artması bazarda bahalaşmanı yaradan əsas səbəblərdəndir. Onun sözlərinə görə, ölkələr daha çox xammal ixracatçısı deyil, istehsalçı olmağı məqsəd kimi qarşıya qoyub: “Bu gün ABŞ, Çin, Yaponiya, Almaniya, Koreya və başqa bu kimi ölkələr arasındakı iqtisadi rəqabət güclənib. Çin, ABŞ kimi böyük dövlətlərin mal daşımalarına nəqliyyat vasitələri çatışmır. Hətta böyük holdinqlər belə loqistika və daşımaçılıqda çətinliklərlə üzləşirlər. Burada dövlətlərin maraqları toqquşduğu üçün bir sıra şirkətlər yükdaşıma gəmi-bərələri, konteynerlər tapa bilmir. Bu səbəbdən də daşımaçılığın qiyməti yüksəlir. Rəqabətin artması səbəbindən öhdəsində 100 və daha çox gəmi-bərə olan şirkətlər bir neçə illik icarəyə götürülür. Loqistika və daşımaçılığın qiyməti yüksəldiyindən əmtəələrin də qiyməti artır. Azərbaycan da dünya iqtisadiyyatının bir qoludur və bu səbəbdən də qiymət artımı ölkəmizə də təsirsiz ötüşmür. Yaxşı haldır ki, ölkəmizdə demoqrafik problem yoxdur. Əhalinin sayı normal templə artır, bu isə avtonəqliyyat vasitələrinə olan ehtiyacı da artırır”. Ekspert “report”a açıqlamasında son illər Azərbaycanın bölgələrində avtomobil alqı-satqısının artdığını qeyd edib: “Əgər əvvəllər dilerlər yalnız mərkəzdə avtosalon açmağa üstünlük verirdilərsə, son zamanlar bölgələrdə baş verən hərəkətlilik onlara regionlarda da yeni avtomobil satış mərkəzi açma imkanı yaradır. Bu ildən avtomobillərin beyni deyilən “çip”lərin istehsalı ilə məşğul olan şirkətlər elan elədilər ki, həmin avadanlıqların istehsalında problem yaranıb, defisit mövcuddur. Təbii ki, bu da avtomobillərin bazar dəyərinə təsir etdi və yüksəlmə baş verdi. Payızdan etibarən biz dünya bazarında avtomobil qiymətlərinin daha 5 % yüksəlməsinin şahidi olacağıq. Qiymət artımı əsasən idxalçı ölkələrdə hiss olunacaq. ABŞ, Çin kimi iri istehsalçılar bu yüksəlməni hiss etmir. Ölkəmiz də avtomobil idxalçısı olduğu üçün bu, Azərbaycana da təsir edəcək. Payız-qış mövsümündə biz yeni avtomobillərin qiymətində 5 %-lik artıma şahid ola bilərik. Bir daha qeyd edim ki, bu, dünyada gedən proseslərlə bağlıdır. Dünyada bahalaşma olacaqsa, Azərbaycana da təsirsiz ötüşməyəcək. İkinci əl avtomobil bazarında isə qiymətlər hələ də sabitdir. Lakin payızda bizi hansı sürprizlər gözləyəcək, onu demək çətindir”.
Onu da qeyd edək ki, pandemiya dövründə əlçatan və ucuz avtomobillərə meyllilik daha da artıb. Bu fonda Azərbaycanda daha çox Rusiya maşınlarına tələb yüksəlir. Rusiyada istehsal edilən avtomobillər, xüsusilə də texniki təminat baxımından, Azərbaycan bazarında müəyyən qədər üstünlüyə malikdir. Digər faktor isə son illər Rusiyada avtomobil istehsalının təkmilləşdirilməsi ilə bağlıdır. Bu da Azərbaycan bazarında cəlbediciliyi artırır və Rusiyadan ölkəmizə avtmobil gətirilməsinə müsbət təsir göstərir.
Qeyd edək ki, bu ilin 6 ayında Azərbaycan Rusiyadan avtomobil idxalını 123% artırıb. Ötən il Rusiyada yığılmış 1332 avtomobil alınmışdısa, 2021-ci ilin ilk 6 ayı ərzində bu göstərici 3090-a çatıb. Ekspertlərin proqnozlarına görə, idxal tempi bu şəkildə saxlanarsa, Azərbaycan Rusiyadan avtotexnika alan ölkələrin siyahısında ilk üçlüyə daxil olacaq. Onu da bildirək ki, avtomobillərlə bərabər ehtiyat hissələrinin də qiyməti artıb. Bu ilin iyulunda ehtiyat hissələrinin orta qiyməti 2,9 faiz yüksəlib. Minik avtomobili üçün ehtiyat hissələri və avadanlıqların orta qiyməti ötən ilin iyulunda 321 manat olduğu halda, bu ilin iyulunda 363 manata yüksəlib. Xatırladaq ki, yanvar-iyul aylarında Azərbaycana 474 milyon 615 min ABŞ dolları dəyərində 47 min 374 avtomobil idxal olunub. Bu, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə müvafiq olaraq 39,2% və 70,5% çoxdur. Avtomobil idxalı və qiymətlərin bundan sonra da artması proqnozlaşdırılır.
Tahir TAĞIYEV
