Azərbaycanda, ilk növbədə də paytaxt Bakıda uzun illərdir həllini gözləyən məsələlərdən biri də sənədsiz evlərlə bağlıdır. 10 il əvvəl bu məsələnin çözümü üçün Prezident İlham Əliyev tərəfindən müvafiq tapşırıqlar verilsə də, məsələ hələ də həllini tapmayıb. Vaxtaşırı sənədsiz evlərin sənədləşdirilməsi istiqamətində müəyyən addımlar atılsa da, problemin tam çözümündən danışmaq hələ tezdir.
Hələ 2011-ci ilin martında Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətində keçirilən müşavirədə Prezident İlham Əliyev rəsmi icazə olmadan tikilmiş evlərin sənədləşdirilməsi ilə bağlı hökumətə xüsusi tapşırıq verib. 2015-ci il yanvarın 13-də isə sənədsiz evlərlə bağlı problemin həllinə dair “Daşınmaz əmlakın dövlət reyestri haqqında” Qanun qüvvəyə minənədək əldə edilən və yaranmış daşınmaz əmlak obyektləri üzərində hüquqların əldə edilməsini təsdiq edən sənədlərin siyahısı”nın təsdiq edilməsi barədə Fərman imzalanıb. Bundan sonra sənədsiz evlərin siyahıya alınması istiqamətində bir sıra işlər görülüb. Bakı və Abşeron ərazisində təxminən 200 minədək, respublikanın digər regionlarında 90 mindən artıq sənədsiz evlər inventarlaşdırılıb. Həmin evlərin sənədləşdirilməsi ilə bağlı konsepsiya qəbul olunub. Ötən ilin aprel ayında sənədsiz evlərlə bağlı qərarın qəbul olunacağı gözlənilsə də, pandemiya səbəbindən, eləcə də Əmlak Məsələləri Dövlət Xidmətinin strukturundakı dəyişiklik, əsasnamənin təsdiqinin ləngiməsi bu məsələyə təsir göstərdi. Beləliklə, sənədsiz yaşayış evlərinin inventarlaşdırılmasına başlanılsa da, bu proses demək olar ki, indi tamamilə dayandırılıb. Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti yanında Torpaqların Dövlət İdarəetməsinin Təşkili üzrə Dövlət Agentliyinin direktor müavini Şamil Abdullayev “sputnik” portalına açıqlamasında bildirib ki, hazırda agentlikdə bununla məşğul olan ayrıca şöbə yoxdur.
Əmlak məsələləri üzrə ekspert Ramil Osmanlı qeyd edir ki, sənədsiz evlərin sənədləşdirilməsinin bu ilin sonunadək başa çatdırılması inandırıcı görünmir. Ekspertin sözlərinə görə, bu iş Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti yanında Torpaqların Dövlət İdarəetməsinin Təşkili üzrə Dövlət Agentliyinə tapşırılsa da, bu məsələdə yerli icra orqanlarının fəaliyyətinə ciddi ehtiyac var: "Aidiyyəti qurumların bəhanəsi var ki, pandemiyadır. Bu proses, yəqin ki, növbəti ilin birinci yarısında yekunlaşar. Konsepsiya qəbul olunub ki, qanunsuz tikililər sənədləşdirilməlidir. Sənədsiz evlərlə bağlı məsələnin icrası Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti yanında Torpaqların Dövlət İdarəetməsinin Təşkili üzrə Dövlət Agentliyinə həvalə olunub. Amma görünən odur ki, pandemiya məsələsi əsas gətirilməklə bu iş ləngidilir. Bununla belə, məsələ ictimaiyyətin və mətbuatın diqqətindədir. Ona görə də inandırıcı deyil ki, hər hansı dövlət təşkilatı tərəfindən bunun icrası dayandırılacaq".
R.Osmanlı bildirir ki, sənədsiz tikililərin inventarlaşdırılması işinə 2019-cu ilin mart ayından başlanılıb. Oktyabr ayında isə Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsi ləğv olunub: "Həmin müddətədək Bakıda 163 mindən artıq, regionlarda 75 minə yaxın sənədsiz ev inventarlaşdırılıb. Ümumilikdə 240 minə yaxın fərdi yaşayış evi invertarlaşdırılıb. Yeni Agentlik yarandıqdan sonra pandemiya düşsə də, sərt karantin dövrü uzun çəkməyib. Ona görə də yaxşı olar rəqəmlər açıqlansın ki, aprel ayına qədər, həmçinin sərt karantinə qədər hansı işlər görülüb. Çünki sərt karantindən sonra da mərhələli şəkildə müəyyən işlər görmək olardı". O, bu məsələdə rayon icra hakimiyyətlərinin də aktiv olmadığını bildirib. Ekspert sənədsiz tikililərin sənədləşdirilməsinin böyük əhəmiyyət kəsb etdiyini deyir. Onun sözlərinə görə, bu, vətəndaşlarının hüquqlarının təmin edilməsi baxımından əhəmiyyət daşıyır: "İlkin hesablamalar göstərir ki, dövlət büdcəsi hər il buna görə 50 milyon vəsait itirir. Amma hesab edirəm, bu vəsait daha da böyük ola bilər. Büdcə bu evlər üzərində aparılan proseslərə görə bütün ödənişlərdən kənarda qalır”. Nazirlər Kabinetinin 2020-ci ildə fəaliyyəti haqqında hesabatında qeyd edilib ki, Bakı şəhərində 163 min daşınmaz əmlak üzrə, digər şəhər və rayonlarda isə təxminən 2 min yaşayış məntəqəsi üzrə 84 min daşınmaz əmlak obyektindən 74,6 mini üzrə işlər yekunlaşıb. Amma proses tam başa çatdırılmayıb.
Nazirlər Kabinetinin 2020-ci ildə fəaliyyəti haqqında hesabatında da qeyd edilib ki, ölkə ərazisində müvafiq hüquq müəyyənedici sənədlər olmadan inşa edilmiş tikililər və onların yerləşdiyi torpaq sahələri ilə bağlı problemin həlli məqsədilə Azərbaycan Prezidentinin tapşırığına əsasən Prezident Administrasiyasının rəhbəri tərəfindən 2019-cu il 2 iyun tarixində Tədbirlər Planı təsdiq edilib. Problemin mərhələli həllini nəzərdə tutan Tədbirlər Planına uyğun olaraq yerli ekspert komissiyaları yaradılıb. Komissiyaların tərkibinə yerli icra hakimiyyəti orqanlarının, İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidmətinin, Fövqəladə Hallar, Kənd Təsərrüfatı və Ekologiya və Təbii Sərvətlər nazirliklərinin, Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsinin və digər qurumların nümayəndələri daxildir. Hesabatda nəzərə çatdırılır ki, həmin komissiyalar tərəfindən şəhər və rayonlar üzrə müvafiq hüquq müəyyənedici sənədlər olmadan inşa edilmiş tikililər və onların yerləşdiyi torpaq sahələrinin inventarlaşdırılması həyata keçirilir. Eyni zamanda, yaşayış evlərinin və torpaq sahələrinin mühafizə və sürüşmə zonalarına düşüb-düşmədiyi, kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaqlarda yerləşib-yerləşmədiyi məsələsi də diqqətdə saxlanılır. Bu fonda da məsələnin çözümü uzanır. Sənədsiz evlərin çox hissəsi isə elə təyinatı başqa olan torpaqlarda, qaz, elektrik və su xətlərin mühafizə zonalarında tikilib.
Tahir TAĞIYEV
