Məhluqə Rəhimova: “Əlillərə qulluq edən tək kənar şəxslərə deyil, eyni zamanda, yaxın qohumlara da əməkhaqqı və pensiya verilməlidir”
Azərbaycanda əlilliyi olan 600 mindən çox insan var. Bunların bəziləri cəmiyyət içərisində görünsələr də, bəziləri evdə qapalı şəraitdə yaşayırlar. Həmin insanlara öz ehtiyaclarını ödəmək üçün və ya harasa getmək üçün xüsusi qulluq edənlər var.
Əlillərə qulluq edən, onların qayğısına qalan şəxslərə dövlət tərəfindən dəstəyin göstərilməsi təklif olunur. Əlillərə qulluq edənlərə əmək pensiyasının verilməsi təklifi irəli sürülüb. Belə bir təklif bu günlərdə parlamentdə DSMF-nin büdcəsinin müzakirələri zamanı səsləndirilib. Qeyd edilib ki, I qrup əlilə ailə üzvlərindən bilavasitə qulluq edən insanlara həm əmək stajı hesablansın, həm də onlar müəyyən məbləğdə, heç olmasa yaşayış minimumu həddində məvacib ala bilsinlər: “Çünki məlumdur ki, belə insanlar yalnız xəstənin qeydinə qalmalı olduğundan, başqa işlə məşğul ola bilmirlər.
Əlil dünyasını dəyişəndə isə ona uzun illər fədakarcasına qulluq edən yoldaşı, bacısı, ya anası maddi dəstəkdən tamamilə məhrum olurlar, yeni iş axtarmaq, işə çıxmaq çoxu üçün artıq gec olur”.
Bəllidir ki, əlillik dərəcələrinə görə müəyyən olunur. Qeyd edək ki, üçüncü qrup əlilliyi olan şəxslərin kənar şəxsin köməyinə ehtiyacı olmur, ikinci qrup əlilliyi olan şəxslər qismən başqasının köməyinə ehtiyac duyur, birinci qrup əlillər isə tamamilə başqasından asılıdırlar. Belə olan halda, onlara qulluq lazımdır. Qanunvericilikdə qeyd olunur ki, əlillik səbəbindən asılı olmayaraq, birinci qrup əlilliyi olana qulluq edən şəxsin bu qulluq müddəti onun ümumi əmək stajına daxil edilir.
Qanuna əsasən, birinci qrup əlilə və ya sağlamlıq imkanları məhdud 18 yaşınadək uşağa qulluq edilməsi müddəti, valideyn yalnız sığorta olunan olarsa, qulluq dövrü iş stajı hesab oluna bilər. Övladına illərlə qulluq etmiş ana əvvəlcədən heç bir yerdə işləməyibsə, əmək kitabçası yoxdursa, qulluq da iş stajı kimi nəzərə alınmır. Hazırda 12 il sığorta stajı tələb edilir.
Ekspertlər isə bildirirlər ki, kimliyindən asılı olmayaraq, əlilə qulluq edən, ona nəzarət edən şəxsə əmək pensiyası verilməlidir.
Əlil Qadınlar Cəmiyyətinin (ƏQC) sədri Məhluqə Rəhimova bizimlə söhbətində qeyd etdi ki, əlilliyi olan da, olmayan da bərabər hüquqlara malikdir, o zaman valideynlərin də hüquqları qorunmalıdır: “Əlil uşağı olmayan valideyn sərbəst şəkildə işləyir. Valideyn uşaqlarını bağçaya da verə bilər, qonşu yanında da qoya bilər. Bəs əlilliyi olan uşaqların valideynləri nə etsinlər? Onlar uşaqlarını kimə tapşıra bilərlər? O valideynlər məcburdurlar ki, övladlarına özləri baxsınlar. Bu səbəbdən də o valideynlərə staj yazılmalı və onlara əmək pensiyası verilməlidir”.
Həmsöhbətimiz onu da bildirdi ki, yaxın qohumdan əlavə, şəxs I qrup əlilə qulluq edərsə, ona həm maaş verilir, həm də staj yazılır. Ancaq ana və ya bacıya isə maaş verilmir: “Yaxın qohum sayıldığı üçün ona əməkhaqqı verilmir. Tək kənar şəxslərə deyil, eyni zamanda, yaxın qohumlara da əməkhaqqı və pensiya verilməlidir. Çünki o şəxs əlil övladına baxdığı üçün işləyə bilmir”.
Günel CƏLİLOVA
