Sevinc Əliyeva: “... bu sahədə böyük dönüşün şahidi olacağıq”
Azərbaycan dilinin bütün sferalarda işləkliyinin təmin edilməsi və yad təsirlərdən qorunması ilə bağlı Prezident İlham Əliyev tərəfindən bir sıra sərəncam və fərmanlar imzalanıb. Prezidentin “Azərbaycan dilinin saflığının qorunması və dövlət dilindən istifadənin daha da təkmilləşdirilməsi ilə bağlı tədbirlər haqqında” imzaladığı fərmanda “Azərbaycan Respublikasının Dövlət Dil Komissiyası yanında Monitorinq Mərkəzinin yaradılması kimi mühüm məsələ də qeyd edilir.
Dövlət büdcəsindən maliyyələşəcək Monitorinq Mərkəzinə hansı hüquqi səlahiyyətlər verilməlidir ki, bu sahədə olan problemlər birdəfəlik aradan qaldırılsın?
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun Monitorinq şöbəsinin müdiri, filologiya üzrə elmlər doktoru, dosent Sevinc Əliyeva “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, Prezidentin məlum fərmanında Monitorinq Mərkəzinin yaradılması məsələsinin təsbit edilməsi ana dilimizin müxtəlif sferalarda işləkliyi ilə bağlı monitorinq aparan bir mütəxəssis kimi onu çox sevindirir. S.Əliyeva onu da qeyd etdi ki, indiyə qədər rəhbərlik etdiyi Monitorinq şöbəsi bu sahədə xeyli iş görüb, lakin rəhbərlik etdiyi şöbənin heç bir hüquqi səlahiyyəti olmadığı üçün, dil qaydalarını pozanlarla bağlı heç bir cəza tədbiri tətbiq edə bilməyib. O hesab edir ki, yeni yaradılacaq Monitorinq Mərkəzinə bir sıra səlahiyyətlər verilməlidir ki, bu qurum sözügedən problemin öhdəsindən gələ bilsin. “Düşünürəm ki, bu fərman vaxtında imzalanıb. Çünki Prezident İlham Əliyev indiyə kimi Azərbaycan dilinin qorunması, işləkliyinin təmin edilməsi, yad təsirlərdən qorunması ilə bağlı bir sıra sənədlər imzalayıb və onun bu addımı həm ictimaiyyət, həm də mütəxəssislər tərəfindən müsbət qarşılanıb. Prezidentin 2013-cü il 9 aprel tarixli sərəncamı ilə “Azərbaycan dilinin qloballaşma şəraitində zamanın tələblərinə uyğun istifadəsinə və ölkədə dilçiliyin inkişafına dair” Dövlət Proqramının qəbul edilməsindən sonra bu sənədin bəndlərinin icrası ilə bağlı Dilçilik İnstitutunda Monitorinq şöbəsi yaradıldı. Şöbəmiz 2014-cü ildən aktiv fəaliyyət göstərir. İllərlə apardığımız monitorinqin nəticələri zaman-zaman ictimaiyyətə açıqlanıb. Bu Dövlət Proqramının bəndlərinə uyğun olaraq, həm elektron, həm də yazılı KİV-lərin dili məsələsi araşdırılıb, maarifləndirmə tədbirləri həyata keçirilib. Burada yalnız məqsəd dilimizin saflığının qorunması ilə bağlıdır. Cənab Prezident çox gözəl deyib ki, Azərbaycan dili o qədər zəngin dildir ki, orada yad kəlmələrin işlədilməsinə ehtiyac yoxdur. Televiziyalar daha çox maarifləndirici vasitə olduğu üçün, biz əvvəlcə işə telekanalların xəbər aparıcılarının dilindən başladıq və sonra başqa verilişləri də monitorinqə cəlb etdik. Prezident fərmanı ilə Dövlət Dil Komissiyası yanında Monitorinq Mərkəzinin yaradılmasının müsbət cəhətləri çoxdur. Hesab edirəm ki, bu mərkəzin çox böyük səlahiyyətləri olacaq və bu səlahiyyətlər çərçivəsində dilimiz hər bir şəxsin başlıca meyarı olacaq, ana dilimizdə dilimizin gözəlliyini dərk edə-edə, duya-duya, sevə-sevə, zövqlə danışacağıq. Bu quruma veriləcək hüquq və səlahiyyətlər bu sahədəki mövcud problemləri həll edəcək. Çünki Dilçilik İnstitutunun Monitorinq şöbəsi yalnız maarifləndirici tədbirlər həyata keçirə bilir. Yəni biz bundan irəli gedə bilmədik. Çünki bu problemlə bağlı hər hansı bir tədbir görmək üçün səlahiyyətimiz yoxdur” - deyə bildirən S.Əliyevanın sözlərinə görə, Monitorinq Mərkəzinə bir sıra hüquqi səlahiyyətlər verilməlidir. O hesab edir ki, Monitorinq Mərkəzi dil qaydalarını pozan, dilimizin saflığına xələl gətirən hüquqi şəxsləri cəzalandırmaq səlahiyyətinə malik olmalıdır. “Hansı vəzifədə işləməsindən, hansı status daşımasından asılı olmayaraq, hər bir Azərbaycan vətəndaşı dilimizi bilməli və onun nomalarına, qaydalarına riayət etməlidir. Belə olduğu halda, həm aparıcılar, həm reklamlar, həm də digər məsələlərdə dilin işləkliyi ilə bağlı problem kökündən həll olunacaq. Monitorinq Mərkəzinə bütün hüquqi səlahiyyətlər verildikdən sonra bu sahədə böyük dönüşün şahidi olacağıq. Bu mərkəzə bir sıra səlahiyyətlər verilməlidir. Bu qurum dil qaydalarını pozan hüquqi şəxslərə, KİV-lərə və s. cərimələr tətbiq etmək, yaxud onları müəyyən məsuliyyətə cəlb etmək kimi səlahiyyətlərə malik olmalıdır. Monitorinq Mərkəzi dil qaydalarını pozanları onlara müəyyən cərimələr tətbiq etməklə də, yaxud müəyyən qınaqlar, xəbərdarlıqlar etməklə də cəzalandıra bilər. Hesab edirəm ki, bu nöqsanlara yol verənlərə əvvəlcə iki dəfə xəbərdarlıq edilməlidir və onlar bu nöqsanı aradan qaldırmasalar, cərimələrə cəlb edilməlidirlər. Bu məsələnin kökündən həlli üçün bəlkə də yeganə vasitə ola bilər” -deyə S.Əliyeva qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
