Aytəkin Kamranqızı: “Ailənin möhkəmlənməsində, yaxud digər istiqamətlərdə sosial-iqtisadi problemlər varsa, o zaman ataya məzuniyyət verilməsinə böyük ehtiyac var”
Uşağa görə atalıq məzuniyyəti – bu ifadə bizim cəmiyyətdə bəlkə də bir qədər qeyri-adi səslənir. Bir sözlə, cəmiyyətdə atalıq məzuniyyəti anlayışı birmənalı qarşılanmır. Bəlkə də bir çoxları bundan xəbərsizdir. Amma Əmək Məcəlləsində qadınlar kimi, kişilərin də atalıq məzuniyyətinə çıxmaq hüququ var.
Qanunla onlara 14 gün məzuniyyət verilir. O da öz hesabına. Qeyd edək ki, bu müddət ərzində kişilərə heç bir ödəniş nəzərdə tutulmur. Bu səbəbdən də kişilər buna maraq göstərmir və onlara verilən hüquqdan istifadə etmirlər.
Qanunvericilikdə o da qeyd olunur ki, əmək müqaviləsi ilə işləyən qadına hamiləliyi dövründə və doğuşdan sonrakı müddətdə 126 gün məzuniyyət verilir. Bu məzuniyyətin 70 günü doğuşdan öncəki, 56 günü sonrakı müddət üçün nəzərdə tutulub. Bu müddət ərzində qadın işlədiyi müəssisədən əməkhaqqını tam şəkildə alır.
Qeyd edək ki, atalıq məzuniyyəti bir çox xarici ölkədə tətbiq olunur və bununla bağlı xüsusi qayda var.
Norveçdə atalıq məzuniyyəti məcburidir və 14 həftəlikdir. Təzə ata-ana olanlar maaşlarının 80 faizini alaraq ümumən 59 həftə doğum icazəsindən istifadə edə bilirlər. Əgər ata bu icazədən istifadə etməsə, hökumət uşaq yardımını azaldır. İsveçdə də kişilər məcburi olaraq iki ay atalıq məzuniyyətinə çıxırlar. Bu hüquqdan istifadə etməyən atalar uşağa görə onlara verilən məvacibdən azad edilirlər. Almaniyada da valideynlərə verilən ödənişli doğum icazəsi 14 həftədir. Burada dövlət valideynlərə təxminən 1800 avro maaş ödəyir. Ödənişsiz icazə müddəti isə həm ana, həm də ata üçün uşaq 3 yaşına çatana qədər uzadıla bilir. Fransada 16 həftə olan ödənişli doğum icazəsi üçüncü uşaqdan sonra 26 həftəyə qədər uzana bilir.
Azərbaycanda atalıq məzuniyyətinə dair qanunvericilik müddəalarına yenidən baxılması, o cümlədən ödənişli atalıq məzuniyyəti imkanının nəzərdən keçirilməsi təklif edilir.
Bu təklif BMT-nin Əhali Fondu, Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi və Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi tərəfindən birgə hazırlanmış “Azərbaycanda gender əsaslı cinsi seçimin qarşısının alınması və aidiyyəti cavab tədbirlərinin görülməsinə dair Milli Fəaliyyət Planı”nın layihə sənədində qeyd edilib. Təkliflərdə uşaqlarını böyüdən və eyni zamanda, karyera quran qadınlara dəstək verən ölkələrin qabaqcıl təcrübəsinə əsaslanaraq, qanunvericiliyə dəyişikliklərin edilməsini nəzərdən keçirmək məsələsi də yer alıb.
Layihəyə əsasən, bu tədbirlərin Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi, Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi, Nazirlər Kabineti və Milli Məclis tərəfindən həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur.
Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin sədr müavini Sədaqət Qəhrəmanova media nümayəndələrinə açıqlamasında bildirib ki, kişilərə ödənişli atalıq məzuniyyəti verilə bilər və buna normal baxır: “Ailədə uşağa ana ilə bərabər, ata da baxmalıdır. Uşaqların böyüməsində qadın və kişilərin məsuliyyəti bərabər olduğu üçün, kişilərə də ödənişli atalıq məzuniyyəti verilə bilər. Bəzən ailədə uşağın tərbiyəsi ilə daha çox ana məşğul olur. Ata isə hesab edir ki, o, ancaq ailə üçün “çörək” qazanıb gətirməlidir, bununla da işi bitir. Ancaq kişi də hiss etməlidir ki, övlad həm də onundur. Buna görə də ailədə valideynlərin uşaqlara qarşı məsuliyyəti bərabər olaraq müəyyən edilməlidir”.
Sosioloq Aytəkin Kamranqızı bizimlə söhbətində qeyd etdi ki, bəzi ölkələrdə demoqrafik böhran yaşandığından, doğum həddindən artıq az olduğundan, bu cür təşviq addımları ilə əhalinin sayının artımına çalışırlar: "Hazırda ölkəmizdə hələ ki, başqa dövlətlərə nisbətən demoqrafik vəziyyət daha yaxşıdır. Doğumun və əhali artımının stimullaşdırılmasına ehtiyac yoxdur. Lakin gələcəkdə əhali artımı ilə bağlı müəyyən problemlərin yaşanması gözlənir. Buna görə qabaqlayıcı addımların atılması vacibdir. Bunlardan biri də atalıq məzuniyyəti ilə bağlı qanunvericiliyin təkmilləşdirilməsi ola bilər.
Azərbaycanda uşaqların tərbiyəsi, yetişdirilməsi, onlara qayğı göstərmək anaların öhdəsinə düşüb. İstər instinkt, istərsə də adət olaraq, bu sahədə qadınların rolu, təcrübəsi daha böyükdür. Ailənin iqtisadi problemlərinin həlli, onun müdafiəsi isə kişilərin öhdəliyidir.
Evdə vəzifə bölgüsündə yeni baxış varsa, o zaman funksiyaları aydınlaşdırmaq lazımdır. Doğrudan da ailənin möhkəmlənməsində, yaxud digər istiqamətlərdə sosial-iqtisadi problemlər varsa, o zaman ataya məzuniyyət verilməsinə böyük ehtiyac var. Ata məzuniyyət vaxtından səmərəli istifadə edə bilər. Lakin qanunvericilikdə qeyd olunan 14 gün məsələsi formal bir şeydir. Ölkəmizdə bu sahədə vəziyyət olduqca qarışıqdır".
Günel CƏLİLOVA
