Nərgiz Allahverdiyeva: “Çox qəribədir ki, xəbərlərin də böyük hissəsi neqativ olduğu üçün, mənfi emosiyalar yaradır, barəsində danışılan hadisələr insanın psixikasına mənfi təsir göstərir”
Əvvəlki dönəmlərdə, daha dəqiq desək, 25-30 il bundan öncə çox nadir hallarda psixoloji problemlə üzləşən insanlar haqqında eşidərdik. Ümumiyyətlə, son bir neçə ilə qədər bu hal bizim cəmiyyətimizdə o qədər də geniş yayılmamışdı. Lakin son dövrlər, demək olar ki, hər gün psixoloji problemi olan insanlarla rastlaşırıq. İnsanlarda depressiya, özünəqapanma və digər psixoloji problemlərin mövcud olması ciddi narahatlıq doğurur. Ümumiyyətlə, statistik hesablamalara görə, son dövrlər cəmiyyətimizdə psixoloji problemləri olan insanların sayında artım var. Sözsüz ki, bu da yalnız onların ailəsini deyil, həm də ətrafı narahat edir.
İnsanlarda psixoloji problemlərin yaranma səbəblərini informasiya çoxluğu ilə əlaqələndirən Azərbaycan Tibb Universitetinin rektoru, professor, psixiatr Gəray Gəraybəyli “Trend”ə bildirib ki, bu gün uşaqlar arasında psixi və davranış pozuntularının artımına səbəb informasiya bolluğudur.
Onun sözlərinə görə, uşaqlar arasında psixi və davranış pozuntularının yaranmasına səbəb olan bir çox faktor var. Lakin onların arasında hiperinformasiyanı, informasiya çoxluğu faktorunu ilkin səbəb hesab etmək olar: “Bu gün 5-ci sinfin riyaziyyat proqramı mənim oxuduğum dövrün proqramından tam fərqlidir. Bu, təbiidir. Çünki bu gün 21-ci əsrdir, tədris sistemi inkişaf edib. Lakin uşaqlar arasında psixi və davranış pozuntularının yaranmasına səbəb olan ən əsas amil hiperinformasiya axınıdır. Hiperinformasiyaya internet oyunları da aiddir”.
İnternet oyunlarının psixikaya olan mənfi təsirindən danışan G.Gəraybəyli qeyd edib ki, kortəbii, saatlarla kompyuter oyunları ilə məşğul olmaq psixikaya bilavasitə mənfi təsir edir.
Mütəxəssis deyib ki, özünəqapanma, sosial əlaqələrin pozulması, audistik təfəkkürə meyllilik, əhval-ruhiyyənin qeyri-sabit olması, tez özündənçıxma, əsəbi gərginlik, yuxu pozuntusu - bunlar hamısı həmin vəziyyətdən irəli gəlir.
İnsanlarda psixoloji problemlərin yaranmasına informasiya bolluğunun təsir göstərməsi fikrini təsdiqləyən sosioloq və psixoloqlar hesab edirlər ki, həqiqətən də müasir insan informasiya ilə idarə olunur. Psixoloqların fikrincə, hazırda insanlar psixoloji xidmətdən daha intensiv istifadə etməyə başlayıblar.
Psixoloq Nərgiz Allahverdiyeva bizimlə söhbətində bildirdi ki, insanların çox informasiya alması və bu informasiyaların da böyük bir hissəsinin mənfi emosiyalar aşılaması onlara mənfi təsir göstərir. Cəmiyyətimizdə informasiya texnologiyaları bərqərar olduqdan sonra insanlarda psixoloji problemlərin artan xətt üzrə olduğunu deyən mütəxəssisin fikrincə, insanlar özlərini zərərli informasiyadan qorumalıdırlar. “Bu gün çoxumuz informasiya texnologiyalarından istifadə edirik. Nəinki böyüklər, eləcə də uşaqlar kompyuter, internet, xəbər saytları vasitəsilə çoxlu xəbər alırlar. Çevik, dinamik verilən xəbərləri insan beyni çatdırıb qavraya bilmir. Çox qəribədir ki, xəbərlərin də böyük hissəsi neqativ olduğu üçün, mənfi emosiyalar yaradır, barəsində danışılan hadisələr insanın psixikasına mənfi təsir göstərir. Gündəlik cəmiyyətdə çox hadisələr baş verə bilər, lakin heç də onların hamısı xəbərə çevrilməməlidir. Bizim bəzi media orqanları, sosial şəbəkələr zorlama, qətl və sair neqativ xəbərləri yaymaqdan sanki zövq alırlar. Uşaq oğurluğu məsələsini də gündəmdə saxlayırlar. Bu xəbərlərin kateqoriyası elədir ki, insanlarda, istər-istəməz, psixoloji gərginlik yaradır. Xəbər yayarkən diqqətli olmaq lazımdır. İnsanlar özləri də bir qədər belə xəbərlərə həssaslıq göstərməsinlər. Bəzən elə xəbər olur ki, insanın bütün həyatını məhv edir. Bilirsiniz, virtual aləm insanları, qeyri-ixtiyari olaraq, canlı ünsiyyətdən uzaqlaşdırır. Bəzən bizə elə gəlir ki, kiminləsə canlı söhbətdənsə virtual aləmdə münasibət qurmaq, hansısa xəbərləri oxumaq daha rahatdır. Halbuki, insanın canlı ünsiyyətə daha çox ehtiyacı var. Mütəxəssislər də qeyd edirlər ki, internet, informasiya texnologiyaları qohumları, hətta bir evin içində yaşayanları da bir-birinə yadlaşdırır. Bu böyük problemdir. İnsanlar zərərli informasiyalarla o qədər yüklənirlər ki, onların fikri hər an o xəbərdə qalır. Çoxumuz sosial şəbəkə istifadəçisiyik. Səhər tezdən səhifəmizi açırıq və orada hansısa bir dostumuzun paylaşdığı mənfi, neqativ xəbəri oxumalı oluruq, bu da bütün günümüzü psixoloji problemlə keçirməyimizə səbəb olur”.
Mütəxəssis hesab edir ki, bu gün heç bir qanun, heç bir normative-hüquqi sənəd informasiya texnologiyalarının insana ötürdüyü mənfi təsirin qarşısını ala bilməz. O hesab edir ki, insanlar özlərində neqativ xəbərlərə qarşı bir qəbuletməmə prinsipi formalaşdırmalıdırlar.
N.Allahverdiyevanın dediyinə görə, insanlar özlərində, psixikalarında yaranan dəyişikliklərlə bağlı psixoloqlara müraciət etməlidirlər. Ekspert hesab edir ki, müxtəlif QHT-lərin dəstəyi ilə ödənişsiz psixoloji yardım aksiyaları da keçirilməlidir. “İnsanlar var ki, onlar psixoloji problemdən əziyyət çəkirlər. Ancaq pulu olmadığı üçün psixoloji mərkəzlərə müraciət edə bilmirlər. O insanlara mütləq dəstək verilməlidir. Yerli qeyri-hökumət təşkilatlarının köməkliyi ilə psixoloji yardım aksiyaları keçirilməlidir ki, aztəminatlı ailələr bu xidmətlərdən istifadə edə bilsinlər” - deyə mütəxəssis bildirdi.
İradə SARIYEVA
