Vaqif Abışov: “Ölkəmizdə yəhudi muzeyinin yaradılması təsadüfi deyil, bunun əsası var” Həyat Məhərrəmova: “Bu muzey yəhudi mədəniyyətini əks etdirməklə yanaşı, Azərbaycan və yəhudi xalqlarının dostluğunu, bu dostluqdan yaranan dəyərləri də özündə ehtiva edəcək”
Azərbaycan elə bir ölkədir ki, burada bütün xalqların əminamanlıq və sülh içində yaşaması üçün münbit şərait mövcuddur. Ölkəmiz tarixən multikultural, tolerant bir cəmiyyətə sahib olub.
Azərbaycanda uzun əsrlərdən bəri yaşayan xalqlardan biri də yəhudilərdir. Ölkəmizdə yəhudilər də daxil olmaqla, bütün xalqların dini ayinlər icra etməsinə, eləcə də öz dillərini, mədəniyyətlərini, folklorlarını yaşatmalarına böyük şərait yaradılıb.
Sözün həqiqi mənasında, Azərbaycanda yaşayan yəhudilər ölkəmizi öz doğma vətənləri hesab edir və harada yaşamalarından asılı olmayaraq, ürəkləri Azərbaycan sevgisi ilə döyünür, ölkəmizin haqq işini müdafiə edirlər.
Bu gün Azərbaycanda yəhidi sinaqoqları, Yəhudi Təhsil Mərkəzi fəaliyyət göstərir.
Məlumatlara görə, Azərbaycanda yəhudi muzeyi yaradılacaq və bu, Cənubi Qafqazda ilk yəhudi muzeyi olacaq. Bu fikri İsrailin Cənubi Qafqaz Araşdırmaları Assosiasiyasının sədri, Hayfa Universitetinin doktorantı, beynəlxalq münasibətlər sahəsində ekspert Arye Qut səsləndirib.
Qeyd edək ki, Cənubi Qafqazda lider dövlət olan Azərbaycanda yəhudi muzeyinin yaradılması olduqca dəyərli hadisədir.
Ekspertlər bildirirlər ki, yəhudilər Azərbaycana köç edəndən bəri indiyə qədər Azərbaycan xalqı ilə qardaşlıq şəraitində yaşayıblar. Ekspertlərin bildirdiyinə görə, dövlətimiz yəhudi icmasının ənənələrinə və həyatına qayğıkeş və səmimi münasibət göstərib, bu gün də o xətti nümayiş etdirir. Tolerantlıq və multikulturalizm kimi ali ictimai-siyasi, mədəni dəyərlərin Azərbaycan cəmiyyətində əsas olduğunu deyən ekspertlərin fikrincə, Cənubi Qafqazda ilk dəfə Azərbaycanda yəhudi muzeyinin yaradılmasının həm tarixi əsası var, həm də bu hadisənin siyasi, mədəni, ictimai əhəmiyyəti böyükdür.
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Tarix İnstitutunun əməkdaşı, tarix üzrə fəlsəfə doktoru Vaqif Abışov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, Azərbaycanda yəhudi muzeyinin yaradılmasının planlaşdırılması təbii görünməlidir. O hesab edir ki, uzun əsrlərdir Azərbaycanda məskunlaşan və xalqımızla qaynayıb-qarışan yəhudi xalqının tarixini, mədəniyyətini, yaşam tərzini özündə ehtiva edən muzey iki xalq arasındakı dostluq əlaqələrini, qardaşlıq münasibətlərini daha da istiləşdirəcək. Azərbaycanda digər xalqların, dinlərin nümayəndələrinə tolerant münasibət olduğunu deyən V.Abışovun sözlərinə görə, multikulturalizmin və tolerantlığın Azərbaycan modeli bütün dünya üçün örnəkdir. “Azərbaycanda yəhudi muzeyinin yaradılmasının planlaşdırılmasını həm təbii, həm də müsbət qarşılayıram. Bilirsiniz ki, Azərbaycan Cənubi Qafqazda lider dövlətdir, eyni zamanda da ölkəmizdə multikultural, tolerant bir mühit formalaşdırılıb. Yəhudilər Azərbaycanda uzun əsrlərdir yaşayır və onlar burada öz mədəniyyətlərini formalaşdırmağa nail olublar. Azərbaycan Cənubi Qafqazda yeganə ölkədir ki, burada yəhudilərin kompakt halda yaşadığı qəsəbə, yaşayış məntəqəsi var. Bu gün Qırmızı qəsəbəyə baxmaq kifayətdir ki, biz yəhudilərin Azərbaycanda necə yaşadığının şahidi olaq. Tarixən Gürcüstanda yaşayan yəhudilərin sayı elə də çox olmayıb, monoetnik dövlət olan Ermənistanda isə nə dünən yəhudi yaşayıb, nə də bu gün orada yəhudi var. Ancaq Azərbaycanda isə tarixən yəhudilər məskən salıblar, burada öz dinlərini, mədəniyyətlərini yaşadıblar. Bu gün Azərbaycanda yəhudilərin yaşaması, öz mədəniyyətlərini yaşatması, tanıtması üçün hər cür şərait var. Bu baxımdan, Cənubi Qafqazda ilk dəfə Azərbaycanda yəhudi muzeyi yaradılması planlaşdırılıb. Ölkəmizdə yəhudi muzeyinin yaradılması təsadüfi deyil, bunun əsası var. Tolerantlıq kimi əvəzsiz örnəyə sahib olan Azərbaycan dövləti yəhudi xalqının dəyərlərinə hər zaman sayğı və qayğı ilə yanaşıb. Ümumiyyətlə, nəinki yəhudilərin, eləcə də başqa xalqların burada muzey açması, mədəniyyət mərkəzləri yaratması çox təbiidir. Çünki sülhə, barışa, mədəniyyətlərarası dialoqa xidmət edən hər bir dəyər, ideya bizim üçün qiymətlidir. Bir alim, bir ziyalı kimi Azərbaycanda yəhudi muzeyinin açılmasının planlaşdırılmasına müsbət yanaşıram. Bu muzey nə qədər tez yaradılarsa, bir o qədər yaxşı olar. Bu gün Azərbaycan dünyanın diqqət mərkəzində olan ölkədir və xarici ölkələrdən respublikamıza tez-tez qonaqlar, turistlər gəlir. Onlar gəlib buradakı mühiti görəndə həqiqətən də heyrətlənirlər ki, bu birliyə, həmrəyliyə necə nail olunub” - deyə bildirən V.Abışov, həmçinin, qeyd edir ki, Azərbaycanda yəhudi muzeyinin yaradılması həm də İsrail və Azərbaycan arasındakı münasibətlərin daha da möhkəmlənməsinə səbəb olacaq.
V.Abışov dedi ki, yəhudilər Azərbaycanı çox sevirlər və onlar harada yaşasalar da, Azərbaycan mədəniyyətini, mətbəxini, adət-ənənələrini də təbliğ edirlər. Yəhudilərlə azərbaycanlılar arasındakı münasibətlərin qırılmaz olduğunu deyən V.Abışovun sözlərinə görə, yəhudi muzeyinin yaradılması dünya üçün bir örnək olacaq.
Məlumatlara görə, Azərbaycan ərazisində üç yəhudi icması – dağ yəhudiləri, Avropa yəhudiləri-əşkinazi yəhudilər və gürcü yəhudiləri icmaları var. Ekspertlərin bildirdiyinə görə, bütövlükdə ölkədə yəhudilərin sayı 16.000-dir. Bunlardan 11.000-i dağ yəhudiləridir ki, təxminən 6.000-i Bakıda, 4.000-i Qubada, min nəfəri isə başqa şəhərlərdə yaşayır. Əşkinazi yəhudilər 4,3 min nəfərdir. Onların əksəriyyəti Bakıda və Sumqayıtda yaşayır. Gürcü yəhudiləri təxminən 700 nəfərdir. Bilgilərə görə, dağ yəhudiləri hazırda ölkədəki bütün yəhudi diasporu arasında çoxluq təşkil edir. Onların dili tat dilidir, lakin nitqlərində çoxlu türk, fars və rus sözləri var.
Dağ yəhudiləri icması Azərbaycanda ən qədim yəhudi icmasıdır.
Tarixçi Həyat Məhərrəmova bizimlə söhbətində Azərbaycanda yəhudi muzeyinin açılmasının planlaşdırılmasını müsbət qarşıladığını bildirdi. O hesab edir ki, Azərbaycan dövlətinə və xalqına daim öz sədaqəti ilə seçilən yəhudi xalqının tarixinin, mədəniyyətinin, folklorunun, ənənələrinin, dininin təbliği üçün belə bir muzeyin yaradılmasına gerçəkdən də ehtiyac var: “Azərbaycanda yəhudi muzeyi yaradılarsa, bunun həm siyasi, həm mədəni, həm də ictimai əhəmiyyəti böyük olar. Elə xalqlar var ki, onlar həmişə ölkəmizin maraqlarını müdafiə ediblər. Yəhudi xalqı belə xalqlardandır. Bu muzey yaradılarsa, bu, Cənubi Qafqazda ilk belə muzey olacaq və özü də örnək rolunu oynayacaq. Mənə belə gəlir ki, bu muzey yəhudi mədəniyyətini əks etdirməklə yanaşı, Azərbaycan və yəhudi xalqlarının dostluğunu, bu dostluqdan yaranan dəyərləri də özündə ehtiva edəcək”.
İradə SARIYEVA
