Əhməd Qəşəmoğlu: “Demoqrafik nöqteyi-nəzərdən Azərbaycanda oğlan və qızlar arasında cinsi nisbətin pozulması ciddi bir problemdir” Təranə Bayramova: “Bu məsələdə balansın pozulması davam edərsə...”
Azərbaycanda son illər meydana çıxan sosioloji, demoqrafik problemlərdən biri kimi oğlan və qızlar arasında cinsi balansın pozulması göstərilir. Bunun zərərli tendensiya olduğu məlumdur. “Trend”in apardığı sosioloji sorğuya görə, Azərbaycanın kənd yerlərində hər 100 yeni doğulan qıza düşən oğlanların sayı azalıb, şəhər yerlərində isə artıb.
Təhlillərə əsasən, bioloji normaya görə, hər 100 doğulan qıza 105-107 oğlan düşməli olsa da, 2011-2014-cü illərdə Azərbaycanda bu göstərici 116, 2015-2017-ci illərdə isə 114 olub.
Keçən il şəhər yerlərində hər 100 yeni doğulan qıza 113 (2016-cı ildə 112), kənd yerlərində isə 114 (2016-cı ildə 116) oğlan düşüb.
Son 27 il ərzində Azərbaycanda oğlan və qız nisbətinin bioloji normaya uyğun olan ən aşağı göstəricisi 1991-cı ildə müşahidə edilib. Həmin ildə şəhər yerlərində hər 100 doğulan qıza 107, kənd yerlərində 105, ümumilikdə ölkə üzrə isə 106 oğlan düşüb.
Ölkə üzrə oğlan-qız nisbətinin ən yüksək göstəricisi 2003 və 2009-cu illərdə qeydə alınıb. Həmin illərdə Azərbaycanda hər 100 yeni doğulan qıza 118 oğlan düşüb.
Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin rəsmiləri də yeni doğulanlar arasında cins nisbətinin pozulmasından narahatlıqlarını bildiriblər. Onlar hesab edirlər ki, Azərbaycanda doğulanlar arasında oğlan uşaqlarına üstünlük verilməsinin növbəti illərdə də davametmə ehtimalı nəzərə alınsa, gələcəkdə doğumun tələb olunacaq səviyyədə təmin edilməsi üçün qadın çatışmazlığı təhlükəsi yarana bilər.
BMT Əhali Fondunun dəvət edilmiş eksperti, ABŞ-ın Meriland Universitetinin professoru, demoqrafiya sahəsi üzrə tədqiqatçı Monika Das Gupta bir müddət əvvəl bildirmişdi ki, Azərbaycanda indiki nəsil ailə qurmaq yaşına gəlib çatdıqda hər 8 kişidən biri evlənmək üçün qız çatışmazlığı problemi ilə üzləşə bilər. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan dünyada uşaqların cins nisbətinin pozulmasına görə Çindən sonra ən yüksək göstəriciyə malikdir.
Məlumatdan da göründüyü kimi, bu olduqca zərərli bir haldır və oğlan uşaqlarının artması, qızların sayının azalması bizə gələcəkdə problemlər yarada bilər.
Tanınmış sosioloq, professor Əhməd Qəşəmoğlunun sözlərinə görə, cinsi nisbətdən söhbət gedəndə oğlanların sayı qızların sayından 5 faiz çoxdursa, burada heç bir təhlükədən söhbət gedə bilməz. O hesab edir ki, bu nisbət 5 faizi aşarsa, burada məsələnin təhlükəli tərəfləri özünü göstərə bilər: “Demoqrafik nöqteyi-nəzərdən Azərbaycanda oğlan və qızlar arasında cinsi nisbətin pozulması ciddi bir problemdir. Ancaq yeni doğulan uşaqların arasında oğlan uşaqlarının müəyyən həddə qədər sayca üstün olması yaxşı haldır. Oğlanların da sayının həmin həddən üstün olması təbii ki, böyük təhlükə yaradır. Əgər aparılan təhlillər, statistikalar həqiqəti əks etdirirsə, ölkədə yeni doğulan oğlanların sayı 5 faiz artıqdırsa, bu müsbət haldır. Bu məsələ 5 faizi keçdikdən sonra artıq həyəcan təbili çalmaq olar və bu sahədə ciddi tədbirlər görülməsinə ehtiyac yaranar. Oğlanların qızlara nisbətən 5 faiz çox olmasının müsbət tərəfi var. Bu nədən ibarətdir? Statistikaya baxanda görürük ki, oğlanlar qızlarla müqayisədə böyüdükdən sonra ölkədən daha çox çıxıb gedirlər. Bundan başqa, oğlanlar daha erkən vəfat edirlər. Müharibədə, əsgərlikdə və s. ölən oğlanların sayı çox olur. Ona görə də oğlanlar evlənmə yaşına gəlib çatanda həmin o 5 faiz vəfat etmiş oğlanların yerini doldurur və bu məsələni balanslaşdırır. Digər tərəfdən, əsas problemlərdən biri ana bətnindən dölün cinsinə görə xaric edilməsi ilə bağlıdır. Bizdə əsasən qız uşaqlarına qarşı belə münasibət var. Bu isə böyük mənəvi günahdır, çox dəhşətli hadisədir. Təsəvvür edin ki, ata və ana razılığa gəlib ana bətnindəki uşağı cinsinə görə məhv edirlər. Qız uşaqlarının az doğulmasında bu mənəvi problem var”.
Azərbaycanda bu sahədə sosioloji, demoqrafik tədqiqatların, sorğuların ciddi şəkildə keçirilməməsinə, bizim əsasən xarici mənbələrə istinad etməyimizə şərh verən Ə.Qəşəmoğlu bildirdi ki, Azərbaycanda demoqrafik və sosioloji problemlərin öyrənilməsi üçün mərkəzlərin yaradılmasına ciddi ehtiyac var. Xarici demoqrafik və sosioloji mərkəzlərin ictimaiyyətə təqdim etdiyi statistikanın çox zaman həqiqəti əks etdirmədiyini, müəyyən xarici qüvvələrin maraqlarına xidmət etdiyini deyən Ə.Qəşəmoğlunun sözlərinə görə, bu cür sorğular ölkəmizin mütəxəssisləri tərəfindən aparılarsa, daha yaxşı olar. İndiyə qədər 4 ciddi sosioloji mərkəz yaratdığını və lakin müəyyən adamların törətdiyi maneçilik nəticəsində o mərkəzlərin fəaliyyətini dayandırdığını deyən Ə.Qəşəmoğlu hesab edir ki, ölkədə sosioloqların, demoqrafların fəaliyyətinə ciddi ehtiyac var. Sosioloqların cəmiyyətin mənəvi həkimi olduğunu vurğulayan Ə.Qəşəmoğlu hesab edir ki, bu sahədə yeni nəsil mütəxəssislər yetişməsə, bu, gələcəkdə ciddi problemlərə səbəb olacaq.
Sosioloq Təranə Bayramova bizimlə söhbətində bildirdi ki, bu olduqca qorxulu bir haldır və bunun gələcəkdə təkrarlanmaması üçün tədbirlər görülməlidir. Şəhər yerlərində qızların, kənd yerlərində oğlanların sayının artmasını təhlil edən mütəxəssis bildirdi ki, ümumiyyətlə, bu problemin yaranmasında valideynlər məsuliyyət daşıyırlar.
Azərbaycanda demoqrafik problemlərin öyrənilməsi istiqamətində aidiyyəti elmi-tədqiqat institutlarının, demək olar ki, ciddi araşdırmalar, sorğular, təhlillər aparmadığını deyən T.Bayramovanın qənaətinə görə, gələcəkdə oğlanların evlənməsində ciddi problemlər yarana bilər: “Əvvəllər bu kimi hallar təbii şəkildə tənzimlənirdi. Heç bir döl cinsinə görə məhv edilmirdi. Bəlkə o vaxt müasir ultrasəs müayinələri yox idi deyə, döl cinsinə görə tələf edilmirdi. Bu gün isə USM var və insanlar cinsinə görə dölü saxlamaq və saxlamamaq barədə qərar verə bilirlər. Təəssüf ki, son illər Azərbaycanda oğlan və qızlar arasındakı cinsi nisbətin pozulması kimi ciddi problemlə üzləşmişik. Bu məsələdə balansın pozulması davam edərsə, biz ciddi problemlə üzləşə bilərik. Həmişə şikayət edirik ki, oğlanlarımız gedib başqa xalqların qızları ilə evlənir, öz qızlarımız evdə qalırlar. Amma gələcəkdə biz oğlanlarımızın başqa xalqların qızları ilə evlənməsinə indidən münbit şərait yaradırıq. Hesab edirəm ki, Azərbaycanda fəaliyyət göstərən elmi-tədqiqat institutları bu sosial, demoqrafik problemlə bağlı həyəcan təbili çalmalı, maarifləndirici tədbirlərə başlamalıdırlar. Sanki bilərəkdən gələcəyimizi təhlükəyə sürükləyirik. Kənd yerlərində hər yeni doğulan qızlara düşən oğlanların sayı azalıb, şəhərdə isə çoxalıb. Bu həqiqətən də cinslər arasında nisbətin ciddi pozulması deməkdir. Ölkədə demoqrafik sahəni öyrənən tədqiqatçılar bu məsələyə ciddi yanaşmalıdırlar. Bu məsələdə Azərbaycanın Çindən sonra ikinci yer tutması həqiqətən də ciddi təhlükədir”.
İradə SARIYEVA
