Əhməd Qəşəmoğlu: “Azərbaycanda 5 və daha artıq uşaqlı ailələrin azalmasının ölkəmiz üçün heç bir demoqrafik təhlükəsi yoxdur” Nərgiz Allahverdiyeva: “Bu, böyük demoqrafik təhlükə yaratmasa da...”
Çoxuşaqlı ailələrdə böyüyən uşaqlar cəmiyyət üçün nümunə rolunu oynayıb desək yanılmarıq. Sosioloqların da qənaətinə görə, bu qəbildən olan ailələrdə doğulan, tərbiyə alan uşaqlar ətraf üçün daha yararlı olurlar. Onlarda humanizm, bölüşmək, qayğıkeşlik kimi hisslərin daha mütəşəkkil olduğu bildirilir. O da deyilir ki, bu cür uşaqlar nizam-intizam qaydalarına daha çox riayət edir və əməksevərlikləri ilə başqalarından seçilirlər.
Sirr deyil ki, son 20-25 ildə bütün dünyada çoxuşaqlı ailələrin sayı ilbəil azalır. Valideynlər 1, 2, uzaqbaşı 3 uşağa üstünlük verirlər. Dünyanı saran bu problem Azərbaycandan da yan ötməyib. Dövlət Statistika Komitəsinin yaydığı məlumata görə, son 17 il ərzində Azərbaycan ailələrində beşinci və daha çox uşağın doğulması halları 3 dəfəyədək azalıb.
Bu məsələ artıq Milli Məclisin də müzakirə predmetinə çevrilib. Milli Məclisin Əmək və sosial siyasət komitəsinin sədri Hadı Rəcəbli təklif edib ki, Azərbaycanda çoxuşaqlı ailə anlayışı dəyişdirilsin və əvvəllər ölkəmizdə çoxuşaqlı ailələrdə 5 uşaq olurdusa, indi 3 uşaq var. O hesab edir ki, çoxuşaqlı ailə məfhumunda 3 uşağa enmək daha düzgün olardı.
Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin informasiya və analitik araşdırmalar şöbəsinin məsləhətçisi Aynur Veysəlova isə “Trend”ə bildirib ki, Azərbaycanda çoxuşaqlı ailələrə dövlət dəstəyi bu və ya digər normativ-hüquqi aktlarda nəzərdə tutulur. O vurğulayıb ki, dövlətin inkişafı onun vətəndaşlarının inkişafı və rifahı ilə bağlıdır. “Məhz buna görə də dövlət çoxuşaqlı ailələrə sosial dəstək üçün bir sıra monetar və qeyri-monetar imtiyazlar ayırmalıdır. Bu siyasət bazar iqtisadiyyatına uyğun olaraq tənzimlənə bilir. Ailənin möhkəmləndirilməsi, sağlam uşaqların yetişdirilməsi, onların psixi və mənəvi tərbiyəsinin inkişaf etdirilməsi, ailələrin sosial-iqtisadi ehtiyaclarının ödənilməsi - bütün bunlar bütövlükdə Azərbaycanın inkişafı deməkdir” - deyə qurum təmsilçisi bildirib.
17 il ərzində Azərbaycan ailələrində beşinci və daha çox uşağın doğulması hallarının 3 dəfəyədək azaldılması gələcəkdə ölkəmizdə nə kimi demoqrafik problemlərin yaranmasına səbəb ola bilər?
Tanınmış sosioloq-alim, professor Əhməd Qəşəmoğlu mövzu ilə bağlı “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, bu tendensiya artıq bütün dünyada gedir. Ə.Qəşəmoğlu hesab etmir ki, 17 il ərzində Azərbaycan ailələrində beşinci və daha çox uşağın doğulması hallarının 3 dəfəyədək azalması gələcəkdə ölkəmizdə hansısa bir demoqrafik problem yarada bilər. Professorun fikrincə, bu gün cəmiyyət üçün gərəkli olan tendensiya 3 uşaqlılıqdır. Ə.Qəşəmoğlunun dediyinə görə, hazırda ailələrdə 1 və 2 uşağın doğulması gələcəkdə cəmiyyət üçün müəyyən sosial-psixoloji, demoqrafik problem yarada bilər. “Hazırkı yanaşmada çoxuşaqlı ailələrə daha optimal münasibət var. Bu gün daha çox uşaqların daha keyfiyyətli insan, vətəndaş kimi yetişdirilməsi əsas götürülür. Biz yaxşı övladlar yetişdirmək istəyiriksə, ailələrdə ən optimal variant üç uşağın olmasıdır. Ailədə 1 uşaq olarsa, o uşaq çox eqoist böyüyür. Çünki onun ailədə tay-tuşu, ünsiyyət qurduğu adamlar ata-anası olur. İki uşaq olarsa, onlar bir-birilə daim dalaşırlar və nəticədə ailələrdə konflikti sevən uşaqlar böyüyür. Ailədə 3 uşağın böyüməsi o deməkdir ki, bu uşaqlar artıq cəmiyyət üçün yetişir. Ailələrdə 3 uşağın olması ölkədə əhali artımını normal olaraq tənzimləyir. 3-dən artıq uşaq olanda isə bu, ölkədə xeyli əhali artımına səbəb olur və bu da bəzən problemlər yaradır, xaricdə olan müəyyən mərkəzləri xeyli qıcıqlandırır. Ona görə də ən yaxşı hal 3 uşağın olmasıdır. Azərbaycanda 5 və daha artıq uşaqlı ailələrin azalmasının ölkəmiz üçün heç bir demoqrafik təhlükəsi yoxdur. Ailədə 5 uşağı çətinliklə böyütməkdənsə, 3 uşağı cəmiyyət üçün yararlı yetişdirmək daha yaxşıdır. Ancaq heç kəsin də qarşısına “5, yaxud 7, daha artıq uşaq dünyaya gətirmək olmaz” tələbini də qoymaq olmaz. İmkanı varsa olsun. Ancaq burada ən əsas meyar o uşaqları mükəmməl şəkildə, əsl şəxsiyyət və vətəndaş kimi yetişdirməkdir” - deyə bildirən Ə.Qəşəmoğlunun sözlərinə görə, ölkəmizdə elə şərait olmalıdır ki, ailələrdə ən azı 3 uşaq dünyaya gəlsin.
Ə.Qəşəmooğlu bildirdi ki, insanlar daha çox təhsil aldıqca, mədəni aləmə yaxınlaşdıqca, onların çox uşağa meyli azalır. Bu gün Azərbaycanda çox az ailədə 5 və daha artıq uşağa meyl olduğunu deyən Ə.Qəşəmoğlu hesab edir ki, onların da qarşısında bu uşaqları daha faydalı şəkildə yetişdirmək durur.
Psixoloq Nərgiz Allahverdiyeva da hesab edir ki, Azərbaycanda çoxuşaqlı ailələrin azalması tendensiyası dövlət, cəmiyyət üçün təhlükəli olmasa da, ailələrin özünə müəyyən qədər zərər vurur. Bunun fərdiləşmə kimi mənfi xarakterlərin formalaşmasına səbəb olduğunu deyən mütəxəssis hesab edir ki, çoxuşaqlı ailələr cəmiyyətdə mehribanlıq, həmrəylik kimi gərəkli xüsusiyyətlər yaradır: “Bu gün Azərbaycanda 5 və ondan artıq uşaqlı ailələrin sayının azalması böyük demoqrafik problem yaratmasa da, ailələrin özü üçün zərərli tendensiyadır. Hazıtda ailələr əsasən 1 və 2 uşağa üstünlük verirlər. Bu da onların özləri üçün problem yaradır. Əvvəla uşaqların formalaşmasına mənfi təsir göstərir, digər tərəfdən, o uşaqlara bölüşmək, paylaşmaq kimi hisslər yad olur. Valideynlər düşünürlər ki, indi uşaq saxlamaq çətindir. Amma elə deyil, çoxuşaqlı ailələrə dövlət qayğısı var. Dövlətimiz çoxuşaqlı ailələrə müxtəlif istiqamətlərdə dəstək verir. Yaxşı olardı ki, çoxuşaqlı ailə dedikdə 3 deyil, daha artıq uşağı olan ailələr nəzərdə tutulsun. Sovet illərində çoxuşaqlı ailələrdə böyüyən uşaqlar öz tərbiyəsinə, humanizm xüsusiyyətlərinə, davranışlarına, əməksevərliyinə və nizam-intizamına görə cəmiyyətdə müsbət mənada seçilirdi. Çünki o uşaqlar bir-birindən nümunə götürərək böyüyürdülər. Bu gün isə ailələrdə uşaqlar azdır və onlar da bir-birilə düzgün ünsiyyət qura bilmirlər. Burada valideynin uşaqlar arasında ünsiyyətqurucu vasitə olması vacibdir”.
İradə SARIYEVA
