Əhməd Qəşəmoğlu: “Yazıçıya siqareti, tütün məmulatlarını reklam etməsi qadağan edilməlidir, əsərində tütün məmulatını təsvir etməsinə isə qadağa qoyulması absurddur” Əsəd Cahangir: “Parlamentin tütün məmulatlarından istifadə ilə bağlı çıxardığı qadağa qərarlarının ədəbiyyata, ümumiyyətlə yaradıcılığa, sənətə heç bir aidiyyəti yoxdur”
Son zamanlar Azərbaycan da daxil olmaqla dünyanın əksər ölkələrində müxtəlif məkanlarda tütün məmulatlarından istifadəyə qadağa qoyulması məsələsi gündəmə gətirilib. Hətta bəzi yerlərdə artıq bu qadağa qüvvəyə minib.
Bir neçə gün əvvəl Milli Məclisin Mədəniyyət Komitəsinin iclasında “Teatr və teatr fəaliyyəti haqqında” Qanuna edilən dəyişikliklərin müzakirəsi zamanı tütün məmulatlarına qadağa qoyulmasından da danışlıb. Bu, “Tütün məmulatlarının istifadəsinin məhdudlaşdırılması haqqında” Qanuna uyğunlaşdırma məqsədi daşıdığı kimi qeyd edilib. Tütün məmulatlarından istifadə ilə bağlı tətbiq edilən qadağaya deputat Jalə Əliyeva etiraz edib. O qeyd edib ki, siqaretə qarşı mübarizə çox yaxşıdır, amma bunu yaradacılıqda tətbiq etmək olmaz: “Elə isə bədii əsər yazanlara da bu qadağa tətbiq edilsin, qəhrəmanları siqaret çəkərkən təsvir etməsinlər. Bu nə dərəcədə doğrudur?”
Jalə Əliyevanın yaradıcılıq sahəsində tütün məmulatlarından istifadəyə qadağa qoyulmasına öz etirazını bildirməsinə yaradıcı şəxslərin münasibəti müsbətdir. Onların bildirdiyinə görə, yaradıcılıq sahəsinə siqaret qadağası qoyula bilməz.
Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, şair-yazıçı, sosioloq, professor Əhməd Qəşəmoğlu “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, siqaretin, tütün məmulatlarının reklamına, təbliğinə qadağa qoymaq lazımdır, amma bu qadağa yaradıcı adamlara şamil edilməməlidir: “Mən millət vəkilinin fikirləri ilə razıyam. Çünki yazıçı əsərdə elə bir situasiya yaratmalı olar ki, orada nəinki siqaret çəkən adamı təsvir edə bilər, hətta narkotik istifadəçisinin də obrazını yaradar və onun bu maddədən necə istifadə etdiyini göstərər. Yaxud digər neqativ bir nəyisə təsvir edər. Ancaq bu o demək deyil ki, yazıçı siqaret çəkən, yaxud narkotik istifadəçisinə haqq qazandırır. Bu sadəcə obrazdan irəli gələn məsələdir. Milli Məclisdə müzakirəsi gedən qanun layihəsində bu məsələni belə qoymaq olar ki, tütün məmulatlarını reklam etməyə, təbliğatını aparmağa qadağa qoyulsun. Yəni yazıçı siqareti, digər tütün məmulatlarını reklam etməsin. Yazıçıya siqareti, tütün məmulatlarını reklam etməsi qadağan edilməlidir, əsərində tütün məmulatını təsvir etməsinə isə qadağa qoyulması absurddur. Mən özüm yazıçıyam, Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının üzvüyəm. Mənə necə qadağa qoya bilərlər ki, əsərində tütün məmulatından istifadə edən şəxsin obrazını yaratma. Ümumiyyətlə, yaradıcı şəxslərə bu cür qadağa qoyulmamalıdır. Bu əsər yarımçıq olar, təbiilikdən, həyatilikdən uzaq ola bilər”.
Ə.Qəşəmoğlu qeyd edir ki, yazıçı öz əsərində, rəssam yaratdığı tabloda, dramaturq öz qəhrəmanının timsalında tütün məmulatından istifadəni göstərir və bu, obraza uyğun təqdim edilir. O bildirdi ki, Azərbaycan ədəbiyyatının nəhəng simalarından olan Səməd Vurğunun, çağdaş ədəbi dünyamızın görkəmli imzalarından olan Anarın obrazını yaratmalı olsa, onlardan yazanda mütləq istifadə etdikləri tütündən də yazmalıdır. “Məsələn, mən Anardan yazıramsa, mütləq onun trupka çəkdiyini də qeyd etməliyəm, yaxud Səməd Vurğunun hansı siqaretdən istifadə etdiyini yazmalıyam. Bunlarsız şəxsiyyəti tam olaraq ifadə etmək çətindir. Yaradıcı adam əsərlərində şəxsiyyətləri yarımçıq deyil, bütöv verməlidir. Bu baxımdan, Milli Məclisdə bu məsələyə fərqli yanaşılmalıdır”-deyə Ə.Qəşəmoğlu bildirdi.
Tanınmış ədəbiyyat tənqidçisi Əsəd Cahangir də hesab edir ki, J.Əliyeva etirazında haqlı olub. Onun sözlərinə görə, tütün məhsullarının yaradıcı şəxslərin əsərlərində təsvirinə qadağa qoyulması mümkünsüz bir haldır. Yaradıcı şəxsin azad, müstəqil düşüncə, qələm sahibi olduğunu vurğulayan Ə.Cahangir düşünür ki, bununla yaradıcı şəxslərin yaradıcılığına müdaxilə etmək istəyirlər: “Mənə elə gəlir ki, parlamentin tütün məmulatlarından istifadə ilə bağlı çıxardığı qadağa qərarlarının ədəbiyyata, ümumiyyətlə yaradıcılığa, sənətə heç bir aidiyyəti yoxdur. Ədəbiyyat azad fəaliyyət sahəsidir. Üstəlik də tütündən istifadə ilə bağlı qadağa dövlət və ictiami əhəmiyyətli bir məsələ deyilsə, onun bədii ədəbiyyata, yaradıcılıq sahəsinə heç bir dəxli ola bilməz. Yazıçıya, rəssama, dramaturqa demək olmaz ki, sən əsərində siqaret çəkən insanı təsvir etmə, yaxud et. Bu, yazıçının öz ixtiyarında olan məsələdir. Ədəbiyyatı, yaradıcılıq sahələrini bu cür məhdudlaşdırmaq qəribə olardı”.
İradə SARIYEVA
