Kamran Əsədov: “Dövlət tərəfindən qəbul edilən normalar ondan ibarətdir ki, milli-mənəvi dəyərlərimizin, dövlət atributlarımızın əks olunduğu istənilən məktəbli kitabçası şagirdlər tərəfindən istifadə oluna bilər” “Bir çox halda orta ümumtəhsil məktəblərinin rus bölmələrində təhsil alan şagirdlər Rusiyada istehsal olunan məktəbli gündəliklərindən istifadə edirlər”
Məktəbli kitabçası (gündəliyi) şagirdin əsas vəsaitlərindən biridir. Vaxtilə məktəbli kitabçaları eyni formatda, eyni formada, eyni rəngdə və cilddə olardı. Çünki məktəbli gündəyi respublikalar üzrə vahid mərkəzdə hazırlanar və satışa buraxılardı. Son zamanlar isə məktəbli kitabçalarının çapı məsələsində, bir növ, xaos hökm sürür. Belə ki, ölkədə fəaliyyət göstərən və dərslik çapı ilə məşğul olan nəşriyyatların, poliqrafiya mərkəzlərinin, demək olar ki, bir çoxu məktəbli kitabçası da çap edir, onu satışa buraxır.
Məktəb ləvazimatlarının topdan və pərakəndə satış yerlərində müxtəlif formalarda, müxtəlif dizayn və məzmunda olan məktəbli kitabçaları satılır. Bu da valideyndə, sözün həqiqi mənasında, çaşqınlıq yaradır. O fikirləşir ki, hansı nəşriyyatın buraxdığı məktəbli kitabçası standartlara uyğundur, hansını alsam məktəblə aramızda hər hansı bir xoşagəlməzlik yaşanmaz. Sözün açığı, orta ümumtəhsil məktəblərində məktəbli kitabçası hazırda ən çox müzakirə edilən məsələdir. Yeni tədris ilinin başlanmasına bir neçə gün qalıb və sinif rəhbərləri valideynlərdən gündəliyi məktəbə gətirməsini tələb edirlər. Təbii ki, bütün valideynlər eyni məktəbli kitabçasını almadığı üçün, bu, böyük söz-söhbət yaradır. Müəllim deyir ki, bizim məktəbdə filan nəşriyyatın buraxdığı gündəlikdən istifadə edilmir, bu da valideyni məcbur edir ki, müəllimin dediyi standartlara uyğun məktəbli kitabçası alsın. Bu da sözsüz ki, həm vaxt itkisi, həm də artıq xərc deməkdir.
Çeşidli məktəbli kitabçalarının satışa çıxarılması doğrudan da böyük problem yaradır. Bu da Azərbaycanda vahid məktəbli kitabçası çap edilməsi zərurətini meydana çıxarır.
Tanınmış təhsil eksperti Kamran Əsədov bizimlə söhbətində bildirdi ki, bu gün yerli bazarda çeşidli məktəbli kitabçasının satışa çıxarılması, sözün həqiqi mənasında, böyük problemlər, anlaşılmazlıqlar yaradır. Ekspert hesab edir ki, bu gün Azərbaycanda bir çox nəşriyyat və poliqrafiya mərkəzləri məktəbli kitabçası çap edib satışa buraxsa da, onlardan yalnız üç çeşid dövlət standartlarına uyğun gəlir, qalanlar isə standartlardan kənardır. “Əvvəlcə onu qeyd edim ki, 2011-ci ildə qəbul edilən orta ümumtəhsil məktəblərinin nümunəvi nizamnaməsinə görə, məktəb daxilində istifadə edilən ləvazimatların dövlətin müəyyən etdiyi standartlara uyğun olması əsas şərtlərdən biridir. Ancaq Prezident İlham Əliyevin 2004-cü ildə imzaladığı sərəncama əsasən, orta ümumtəhsil məktəblərində təhsil alan şagirdlərə dövlət tərəfindən təsdiq edilmiş dərsliklər pulsuz olaraq verilir. Yəni bu gün əsas meyar ondan ibarətdir ki, bizim şagirdlərimizin istifadə etdiyi dərsliklərin hamısı eyni olsun. Ancaq burada bir məsələ var. Məktəbin pedaqoji şurası məktəbli geyimləri ilə bağlı qərar qəbul edə bilər, həmin məktəbin daxilində məktəb tərəfindən təsdiq olunmuş forma istifadə edilə bilər. Məktəbdə üçüncü istifadə ediləcək mexanizm isə məktəbli kitabçaları ilə bağlıdır. Məktəbli kitabçası ilə bağlı hər hansı bir məktəb heç bir məhdudiyyət tətbiq edə bilməz. Çünki dövlət tərəfindən qəbul edilən normalar ondan ibarətdir ki, milli-mənəvi dəyərlərimizin, dövlət atributlarımızın əks olunduğu istənilən məktəbli kitabçası şagirdlər tərəfindən istifadə oluna bilər. Əgər istənilən məktəbli kitabçası dövlətin müəyyən etdiyi standartlara, şagirdlərin bilik xüsusiyyətlərinə, keçdikləri dərslərin sayına, qiymətləndirmə meyarlarına uyğun gəlirsə, birmənalı şəkildə şagirdlər o məktəbli kitabçasından istifadə edə bilərlər. Lakin burada bir neçə əsas nəzərə alınmalı meyar var. Birinci, məktəbli kitabçalarında dərs saatlarının miqdarı və qiymətləndirmə üçün ayrılmış yerlər Təhsil Nazirliyi tərəfindən təsdiqlənən dərslərin sayına və qiymətləndirmə meyarına uyğun olmalıdır. İkinci, həmin məktəbli kitabçalarında dərs həftələrinin sayı ümumi Təhsil Nazirliyi və Nazirlər Kabineti tərəfindən təsdiqlənən dərs həftələrinin sayına uyğun olmalıdır. Yəni tədris ili başa çatmamış məktəbli kitabçaları dolmamalıdır, yaxud orada dərs saatları 5-6 saat qeyd olunmamalıdır. Bilirsiniz ki, 2008-ci ildən etibarən orta ümumtəhsil məktəbləri kurikuluma keçib. Burada qiymətləndirmə əvvəlki qaydada deyil” - deyə bildirən K.Əsədov qeyd etdi ki, bu gün satış bazarında çoxçeşidli məktəbli kitabçalarının olmasını monitorinq zamanı daha yaxından müşahidə edə bilib.
“Bu gün satış bazarında müxtəlif çeşidli məktəbli kitabçaları var. Apardığımız monitorinqlər yalnız üç nəşriyyatın çap etdiyi məktəbli kitabçalarının standartlara cavab verdiyini göstərir. Çox təəssüf ki, bir sıra nəşriyyatların çap etdiyi məktəbli kitabçaları dövlətin tətbiq etdiyi standartlara cavab vermir. Məktəbli kitabçalarının öz standartları var. Orada vərəqin işıqlılığı parlaq, hərflərin ölçüsü 11, 12 və 14 civarında olmalıdır. Bu isə cəmi iki nəşriyyatın çap etdiyi məktəbli kitabçasında görsənir. Kitabçalarda qeyri-iş günləri, dövlət əhəmiyyətli tarixi günlər, bayram və hüzn günləri ayrıca qrafada qeyd olunur və şagirdlər əlavə olaraq o günləri kitabçalarına yazmırlar. Qeyd etdiyimiz bu göstəricilər çox az sayda məktəbli kitabçalarında gözlənib. Çox təəssüf ki, bəzi nəşriyyatlar məktəbli kitabçası çapını monopoliyaya aldıqları üçün, onlar qeyri-rəsmi şəkildə Təhsil Nazirliyinə və məktəblərə müdaxilə etmək gücünə malik olduqlarına görə məktəblərə qeyri-rəsmi şəkildə göstəriş verilib ki, şagirdlərinizə filan nəşriyyatların çap etdiyi məktəbli kitabçalarından başqa kitabça almasına icazə verməyin” - deyə bildirən K.Əsədovun sözlərinə görə, məktəbli kitabçalarının vəziyyəti orta ümumtəhsil məktəblərinin rus bölməsində daha acınacaqlı durumdadır. Mütəxəssisin qeyd etdiyinə görə, bəzi məktəblərin rus bölmələrində Rusiya dövlətinə aid məktəbli gündəliyindən istifadə edilir. Bunun isə bizim tədrisə uyğun olmadığını bildirən K.Əsədov hesab edir ki, bu sahədə ciddi işlər görülməlidir: “Bəli, xarici ölkələrdə, əsasən də Rusiya və Türkiyədə çap olunan və onların tarixi, mühüm günləri ilə bağlı olan məlumatların əks olunduğu məktəbli kitabçalarından istifadə etmək olmaz. Bu hallara biz daha çox orta ümumtəhsil məktəblərinin rus bölmələrində rast gəlirik. Bilirik ki, orta ümumtəhsil məktəblərimizin rus bölməsi üçün resurslarımız azdır. Bir çox halda orta ümumtəhsil məktəblərinin rus bölmələrində təhsil alan şagirdlər Rusiyada istehsal olunan məktəbli gündəliklərindən istifadə edirlər. Bu isə yolverilməzdir. Bu məktəbli gündəlikləri isə bir neçə məqamda bizimlə üst-üstə düşmür”.
Azərbaycan dövlətinin müəyyən etdiyi standartlara uyğun orta ümumtəhsil məktəblərinin rus bölmələri üçün məktəbli kitabçalarının çap edilməsi məsələsinə gəlincə, K.Əsədov bildirdi ki, rus bölmələri üçün mövcud olan məktəbli kitabçaları Azərbaycan bölmələri üçün olan məktəbli kitabçasının tərcümə variantıdır: “Nəşriyyatlar tərəfindən rus bölmələri üçün məktəbli kitabçaları buraxılır. Ancaq bilirsiniz bizdə mexanizm necədir? Rus bölməsi üçün çap olunan gündəliklər Azərbaycan bnölməsi üçün olan məktəbli kitabçalarının tərcüməsidir. Ancaq bu yanlış yanaşmadır. Rus bölməsinə daha həssas yanaşmalıyıq. Çünki burada oxuyanlarda bir qədər milli hisslər zəif olur. Biz bu hissləri onlarda formalaşdırmaq üçün sırf rus bölmələri üçün ayrıca məktəbli kitabçaları çap etməliyik. Həmin məktəbli kitabçalarında Azərbaycan xalqının milli-mənəvi dəyərləri, dövlətçilik atributları, bayramlarımız, qan yaddaşımızla bağlı daha ətraflı məlumatlar verməliyik”.
İradə SARIYEVA
