İsmayıl Əhməd: “Məhərrəmlik mərasimlərinin radikal formalarda icrasının qarşısının alınması yolunu bu hərəkətlərə yol verən insanların çox böyük məbləğdə cərimələnməsində görürəm” Hacı Təyyar Hüseynli: “Bu məsələnin qarşısını yalnız sağlam maarifçilik işinin həyata keçirilməsi ilə almaq olar”
Məhərrəmlik ayının başlamasına bir neçə gün qalıb. Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin verdiyi fətvaya görə, Məhərrəmlik ayı sentyabrın 11-də başlayacaq. Tarixən Azərbaycanda Məhərrəmlik ayı İmam Hüseyn təziyəsi kimi qeyd edilib və edilməkdədir. İmam Hüseyn cəsarətinin, qorxmazlığının, onun haqq-ədalət uğrunda mübarizəsinin simvoluna çevrilən Məhərrəmlik mərasimlərinə bəzi dindarlar başqa şəkil vermək istəyir, onun istiqamətini dəyişdirməyə cəhd göstərirlər.
Sirr deyil ki, bəzən Məhərrəmlik pərdəsi altında müəyyən radikal fikirlər də meydana atılır. Əslində isə bu, yolverilməzdir. Zaman-zaman dini kimliyinə sahib olmağı bacaran, islam dininin, haqq-ədalətin bərpası üçün mücadilə verən şəxsiyyətlərin ruhuna, yoluna sayğı göstərən Azərbaycan dövləti və xalqımız anlayır ki, Məhərrəmliyin radikalizmlə heç bir əlaqəsi yoxdur. Sadəcə, bəziləri bu müqəddəs aydan istifadə edərək ətrafına topladıqları insanlar arasında radikalizm zərrələri yaymağa çalışırlar. Digər tərəfdən də, bəzi qüvvələr, qruplar Məhərrəmlik mərasimlərində zəncir vurur, özlərinə fiziki xəsarətlər yetirir, hətta isterik hərəkətlərə yol verir, dinimizin, Məhərrəmlik ayının təməl prinsiplərinə zidd olan çıxışlar etməyə cəhd edirlər. Bu isə yolverilməzdir.
Məhərrəmlik mərasimlərinin radikal formalarda icrasının qarşısını hansı yollarla almaq olar?
Tanınmış ilahiyyatçı İsmayıl Əhməd “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, Məhərrəmlik məraimlərində istənilən radikal çıxışların, hərəkətlərin qarşısının alınması üçün xüsusi tədbirlər görülməlidir: “Bu çox mühüm mövzudur. Yaxşı ki, Məhərrəmlik öncəsi bu mövzuya toxunmusunuz. Ümumiyyətlə, Məhərrəmlik mərasimlərinin radikal formada keçirilməsi deyəndə mən təkcə zəncir vurmağı və digər xoşagəlməz əməllərin icrasını nəzərdə tutmuram, hətta minbərlərdə din, Məhərrəmlik, İmam Hüseyn faciəsi adı altında insanlara təlqin edilən nağılları, cəfəng fikirləri də bura şamil edirəm. Mən bu məsələlərin qarşısının alınmasına tərəfdaram, çünki buna böyük ehtiyac var. Bunun üçün isə tədbirlər görülməlidir. Azərbaycanda din dövlətdən ayrı olduğu üçün, bu problemin aradan qaldırılması işi birbaşa Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin və Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin üzərinə düşür. Bu məsələyə sözügedən qurumlar ciddi nəzarət etməlidirlər. Hər şeydən əvvəl Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi axundların çıxışlarına, minbərdə edilən moizələrə çox ciddi nəzarət etməlidir. Bundan başqa, axund, eləcə də axundların naibi vəzifələrinə layiqli şəxslər təyin edilməlidir. Onlar dini sahədə akademik təhsili olan şəxslər olmalıdır, nəinki mədrəsəni, hözəni bitirmiş şəxslər. Bu adamlar dinimizi Azərbaycan dövlətçiliyinə, Azərbaycan adət-ənənələrinə, mental dəyərlərinə, milli düşüncəyə uyğun şəkildə təbliğ etməlidirlər. Burada sırf şəriətin tələblərinə uyğun olan mövzular müzakirəyə çıxarılmalıdır. Biz müharibə şəraitində yaşayırıq və məcsidlərdə insanlarda milli vətənpərvərlik hissləri yaradan xütbələr oxunmalıdır. Hansısa ölkələrə, radikal qruplara xidmət etmək əvəzinə, millətimizə, dövlətimizə xidmət etmək istiqamətində işlər görülməlidir. Məhərrəmlik mərasimlərinin radikal formalarda icrasının qarşısının alınması yollarına gəlincə, bu mərasimlərdə çıxış edən axundların, dindarların moizələrinə çox diqqətlə qulaq asılmalıdır. Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi vaxtaşırı Məhərrəmlik mərasimləri keçirilən yerlərə öz nümayəndələrini göndərməlidir. Həmin şəxslər radikal çıxışlar edəcəklərsə, öz çıxışlarına görə qanun qarşısında cavab verməlidirlər. Əgər çıxışlarında neqativ fikirlər olan şəxslər olacaqsa, onlar haqqında ciddi tədbirlər görülməlidir. Ramazan ayında fətva verilmişdi ki, bayramda yas yerlərinə gedən mollalar, axundlar cərimə ediləcəklər, odur ki, onlar məclislərə iftardan sonra gedirdilər. Məhərrəmlik mərasimləri zamanı da mollalar, axundlar üçün çox böyük cərimələr müəyyən edilməlidir ki, onlar bu məraimlərdə radikalizmə meylli çıxışlar etməsinlər, hər yerindən duran cəmiyyəti, insanları geriliyə, cəhalətə sürükləyən çıxışlar etməsin”.
İ.Əhməd onu da qeyd etdi ki, mollalara, axundlara cərimlər kəsilərsə, onlar çıxışlarına, danışdıqları sözə fikir verər. “Kim hansısa ciddi səhvlərə, nöqsanlara yol versə, tarixi təhrif etməyə cəhd göstərsə, iğtişaşlara, məzhəblərarası ixtilafların meydana gəlməsinə səbəb olan çıxışlar etsə, fikirlər söyləsə, onlar ciddi şəkildə cərimələnsin. Əgər cərimə ödədikdən sonra yenidən öz əməllərini davam etdirsələr, tutduqları vəzifədən azad edilsinlər. Mən Məhərrəmlik mərasimlərinin radikal formalarda icrasının qarşısının alınması yolunu bu hərəkətlərə yol verən insanların çox böyük məbləğdə cərimələnməsində görürəm. Hesab edirəm ki, bununla bu kimi halların qarşısını almaq mümkün olacaq. İnanmıram ki, hansısa bir molla, axund böyük məbləğdə cərimə edildikdən sonra radikalizmə meylli çıxışlar edə bilər”.
İlahiyyatçı hacı Təyyar Hüseynli də hesab edir ki, Məhərrəmlik məraismlərinin radikal formada icrasının qarşısı birmənalı olaraq alınmalıdır. Radikalizm formasının İmam Hüseynin mübarizə fəlsəfəsinə zidd olduğunu deyən Hacı Təyyar hesab edir ki, bu əməl dini-mənəvi baxımdan bəyənilmir: “Məhərrəmlik mərasimləri mənəvi baxımdan bəşəri bir hüzn mərasimidir. Necə ki, Azərbaycanın da özünün ümumbəşəri hüzn mərasimləri var. Mən bunlara ona görə ümumbəşəri deyirəm ki, bir xalqa edilən haqsızlıq, zülm bütün insanlığa edilən haqsızlıq və zülmdür. Müqəddəs İlahi elçilərdən olan Məhəmməd Peyğəmbərin (s) ailə üzvlərinə o dövrdə böyük bir faciə yaşadıblar. Əslində, Məhərrəmlik mərasimləri o şəhidlərə, şəxsiyyətlərə insanların məhəbbəti və onların faciəsini hüzn kimi qeyd etməsidir. Bu mənəvi nöqteyi-nəzərdən yaxşıdır. Ancaq o mərasimlərin emosiyalarla, həddindən artıq tipik isterikalarla, radikallıqla, həddini aşma ilə keçirilməsi yolverilməzdir. Burada bəzi sətiraltı şüarların səsləndirilməsi, məzhəbçilik məsələsinə gətirən hərəkətlərə yol verilməsi Allah-Təalaya xoş getməyən haldır. Böyük alimlər, din xadimlərinin fəaliyyətini izləsək, onlar müsəlman dünyasında ziddiyyətlərin yaranmasına qarşı olublar. Biz onların fikirlərində, addımlarında bunu görürük. Böyük şiə alimləri heç zaman Məhərrəmlik mərasimlərində radikalizmə yol verilməsini bəyənməyiblər, belə məsələlərə yol verməyiblər. Fikir versək görərik ki, bu əməllərə yol verənlər sıradan olan insanlardır, kütlələrdir. Məhərrəmlik mərasimlərinin radikal formalarda icrasının qarşısının alınması mütləq vacibdir. Bunun üçün insanların önündə yüksək dini təhsili olan insanlar getməlidirlər ki, onlar insanlara bu mərasimlərin əsl mahiyyətini anlada bilsinlər”.
Hacı Təyyar bildirdi ki, Məhərrəmlik mərasimlərində baş verən neqativliyin qarşısının alınması üçün sağlam maarifləndirmə işlərinin aparılmasına ehtiyac var. Məhərrəmlik mərasimləri keçirilərkən bəzi qrupların radikallığa meyl göstərməsinin zərərli maarifçilik işinin bəhrəsi olduğunu deyən ilahiyyatçı hesab edir ki, bu məsələnin qarşısının alınması üçün bütün mümkün tədbirlərdən istifadə edilməlidir: “Məhərrəmlik mərasimlərinin radikal formada icrasının qarşısının alınması üçün sağlam maarifləndirmə işi həyata keçirilməlidir. İnsanlara bu mərasimin əsl mahiyyəti izah edilməlidir. Çünki radikalizmi insanlar zərərli maarifçilik yolu ilə əxz ediblər. Bu məsələnin qarşısını yalnız sağlam maarifçilik işi həyata keçirilməsi ilə almaq olar. Yəni radikallaşmanı, bu mərasimlərdə həddindən artıq emosiyalara qapılmağı insanlara bəzi qüvvələrin zərərli maarifçilik fəaliyyəti aşılayıb. İnsanlarda aşırı emosiyaların yaranmasına, eləcə də onların radikalizmə meyl göstərməsinə maarifçilik işində olan nöqsanlar səbəb olub. Bu nöqsanları aradan qaldırmaq vaxtıdır”.
İradə SARIYEVA
