Fatimə Hacıbəyli: “Bir çox halda uşaqlar valideynlərinin məhkumluq həyatı, ata və ya ananın vəfat etməsi ilə əlaqədar kimsəsiz vəziyyətinə düşürlər”
Ailəsizlik, kimsəsizlik ağır dərddir. Hazırda dünyada 24 milyon uşaq alternativ qayğı müəssisələrində (internat evləri, ailə əsaslı uşaq kəndi) yaşayır. Hər 3 uşaqdan 1-i həmin müəssisələrdə zərərli şərtlər risqi ilə üzləşir. Azərbaycanda hər yüz min uşaqdan 386-sı alternativ qayğı ilə əhatə olunub. Belə uşaqların 86 faizi valideynlərin tələbi ilə uşaq müəssisələrinə (kobud desək, uşağına könüllü “yetim” statusunu verir) yerləşdirilir.
Açıqlanan statistik rəqəmlərə əsasən, Azərbaycanda uşaq evlərində olan azyaşlıların sayı artıb. Son 4 ildə Azərbaycanda uşaq evlərindəki uşaqların sayı artıb. 2013-cü ildə Azərbaycandakı 6 uşaq evində 510, 2016-cı ildə 8 uşaq evində 681, 2017-ci ildə 8 uşaq evində 729 uşaq olub. 2017-ci ildə, ümumilikdə, ölkədə əqli cəhətdən geri qalan uşaqlar üçün fəaliyyət göstərən 2 internat evində 329 uşaq olub. Bu rəqəm 2013-cü ilə nisbətən az - 310 nəfər olub. Bundan başqa, internat müəssisələrində təhsil alan valideynini itirən və ya valideyn himayəsindən məhrum olan uşaqların sayı 2013-cü ildə 757, 2017-ci ildə 639 nəfər olub.
Azərbaycanda uşaq evlərində olan azyaşlıların sayının artması nə ilə əlaqədardır? Bunun səbəblərini öyrənmək məqsədilə “Vəfa” Sosial İctimai Birliyinin sədri Fatimə Hacıbəyliyə müraciət etdik. F.Hacıbəyli bizimlə söhbətində qeyd etdi ki, uşaqların atılmasının bir çox səbəbi var: “Uşağın hərtərəfli inkişafında ailənin önəmi böyükdür. Beynəlxalq standartlarda da qeyd edilir ki, uşaqların psixo-sosioloji durumu ailədə təmin oluna bilər. Ailədə valideynlərdən birinin və ya hər ikisinin vəfat etməsi, habelə boşanma zamanı da uşaqlar internat məktəblərinə verilir. Valideynlər dünyasını dəyişən zaman nənə-baba yaşlıdırsa, uşaqlar dövlət müəssisələrinə verilir”.
Həmsöhbətimizin sözlərinə görə, əksər hallarda valideynlər məsuliyyətlərini anlaya bilmədikləri üçün uşaqlarından imtina edirlər: “Ananın övladını atmasını, ondan imtina etməsini hamımız mənfi hal kimi dəyərləndiririk. Bəli, ananın uşaqdan imtina etməsini normal qəbul etmək olmaz. Eləcə də atanın. Biz övladın tərk edilməsi məsələsində daha çox anaları günahlandırırıq, ataları məsuliyyətdən yayındırırıq. Bu bizim səhvimizdir. Unutmamalıyıq ki, analıq ilahi bir vergidir. Qadının hamilə qalması prosesi təbiidir. Qadın dünyaya körpə gətirməklə ana olmur. Bu, sadəcə, fizioloji prosesdir. Qadın körpənin məsuliyyətini daşımağa başlayanda, onu sevməyə başlayanda ana olur. Bu isə ruhi prosesdir. Atalarda isə bu fərqlidir”.
F.Hacıbəyli onu da əlavə etdi ki, bir çox halda uşaqlar valideynlərinin məhkumluq həyatı, ata və ya ananın vəfat etməsi ilə əlaqədar kimsəsiz vəziyyətinə düşürlər. Bu halda belə, uşaqların yaşayacağı yer, onların bütün maraqları nəzərə alınaraq seçilməlidir: “Azərbaycanda ta qədimdən gözəl ailə ənənələri mövcuddur, amma bu gün elə hallarla qarşılaşırıq ki, uşaqlar asanlıqla küçəyə atılır, onlara qayğı göstərilmir, bəzən belə uşaqlara yaxınları da sahib çıxmır. Doğmaları tərəfindən himayəyə götürülmüş kimsəsiz uşaqlarsa bəzən nəzarətdən kənarda qalır, uşaqların özbaşnalığı ağır nəticələrə gətirib çıxarır. Azərbaycanda övladlığa götürülmə ilə himayədar ailə məsələsi bəzən qarışdırılır. Övladlığa götürülən uşağın ailədəki taleyi bir qədər qaranlıq qalır, belə uşaq ailədə tək olur. Amma himayədar ailə modeli kimsəsiz uşaqlar üçün daha uyğun formadır”.
Birlik sədri qeyd etdi ki, internat evləri, uşaq evləri tərbiyə müəssisələri, atılmış, sağlamlıq imkanı məhdud uşaqlar üçün kimsəsiz uşaq evləri hələ ailə ab-havası yaratmaq demək deyil. Burada uşaqların təhlükəsiz yaşamaq və inkişaf hüququ qoruna bilər, amma uşaqların psixoloji, mənəvi vəziyyəti qənaətbəxş ola bilməz.
Günel CƏLİLOVA
