Adil Qeybulla: “Orqan beyin ölümü keçirmiş, orqanları hələ salamat olan, özü nəfəs alan, amma həyata qaytarılması mümkün olmayan şəxslərdən köçürülə bilər, bunu da tibbi komissiya araşdırır”
Xəbər verildiyi kimi, Azərbaycanda "İnsan orqan və (və ya) toxumalarının transplantasiyası haqqında" Qanuna dəyişikliklər hazırlanır.
Dəyişikliklər haqqında Milli Məclisin Səhiyyə komitəsinin sədr müavini Musa Quliyev “Trend”ə açıqlamasında qeyd edib ki, bütün dünyada orqan köçürülməsinin təxminən 85-90 faizi meyitdən götürülən orqanların hesabına həyata keçirilir: "Azərbaycanda isə meyitdən orqan köçürülməsi olmadığına görə bütün transplantasiyalar canlı insandan götürülən orqanların hesabına həyata keçirilir. Bu da bir tərəfdən donor üçün risqdir, digər tərəfdən, geniş şəkildə transplantasiya həyata keçirməyə imkan vermir, yəni canlı insan yalnız cüt orqanlarını, tutaq ki, böyrəyinin birini, bir də bərpa olunan orqanını, yəni qaraciyəri verə bilər, ancaq digər orqanların canlı insandan transplantasiyası mümkün deyil. Ona görə də bu sistemin qurulması çox vacibdir".
M.Quliyev bildirib ki, "İnsan orqan və (və ya) toxumalarının transplantasiyası haqqında" Qanun 1999-cu ildə qəbul olunub. O dövrdə bütün dünyada transplantasiya haqqında təsəvvürlər indiki qədər geniş deyildi, həm də son illərdə elmi-texniki yeniliklər baş verib və biz onları da qanuna əlavə etməliyik: “O cümlədən orqan bankının, donorların və donorluğa ehtiyacı olan şəxslərin reyestrinin yaradılması vacib məsələdir. Bundan əlavə, mövcud qanunda köçürülməli olan orqanların dar siyahısı, yəni böyrək, qaraciyər, gözün buynuz qişası yer alıb. Ancaq indi ürək, ağciyər kompleksi, sümük-əzələ kompleksi, mədəaltı vəzin bir hissəsi, uşaqlıq və s. olmaqla, köçürülməli olan orqanların siyahısı da genişləndirilir və bu istiqamətdə iş gedir. Bu işlər yekunlaşdıqdan sonra dəyişikliklər parlamentin Səhiyyə komitəsində müzakirə olunaraq Milli Məclisə tövsiyə ediləcək. Bu işi təkcə qanunvericiliklə həyata keçirmək mümkün deyil, bununla yanaşı, maarifləndirmə də aparılmalıdır. İllər lazım olacaq ki, maarifləndirmə işi getsin, tanınmış, nüfuzlu adamlar qabağa düşüb öz orqanlarını sağlığında vəsiyyət etsinlər və s. Belə nümunələr olmalıdır ki, insanlar orqan bağışlamaqdan çəkinməsinlər".
Azərbaycanda meyitdən götürülən orqanların siyahısının genişləndirilməsinə münasibət bildirən tibb elmləri doktoru, professor Adil Qeybulla “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, meyitdən orqanların, dəri və sümüklərin götürülməsi sağlam, xroniki xəstəlik keçirməmiş, travma almış, beyin ölümündən sonra isə bioloji ölüm keçirən şəxslərə aiddir. Əsasən yol qəzalarında dünyasını dəyişən insanların orqanları köçürülə bilər. Lakin bir məsələ qeyri-dəqiqdir ki, insanlar ölümün səbəbinin aydınlaşdırılması üçün yaxınlarının, gənc övladlarının heç yarılmasına icazə vermirlər: “Vətəndaşlarımızda ölən insanın orqanlarının köçürülməsinə psixoloji hazırlıq yoxdur. Bu haqda danışılır, düzdür, amma həyata keçirmək üçün daha çox zamana ehtiyac var”.
A.Qeybulla orqan köçürülməsi üçün qanun qəbul etməyin hələ yetərli olmadığını dedi: “İnsan yalnız kliniki ölüm keçirdiyi zaman onun orqanlarını götürmək olar. Orqan köçürülməsi məsələsində diqqət edilməli bir neçə nüans var. Orqan kimdən köçürülə bilər? Orqan beyin ölümü keçirmiş, orqanları hələ salamat olan, özü nəfəs alan, amma həyata qaytarılması mümkün olmayan şəxslərdən köçürülə bilər. Bunu da tibbi komissiya araşdırır və bundan sonra həmin insandan orqan köçürülməsinə icazə verir”.
Həmsöhbətimiz qeyd etdi ki, hazırda böyrək, qaraciyər, gözün buynuz qişası transplantasiya olunur: “Təklif olunur ki, gələcəkdə ürək, ağciyər kompleksi, sümük-əzələ kompleksi, mədəaltı vəzin bir hissəsi və uşaqlığın köçürülməsi mümkün olsun. Ancaq burada bəzi məsələlər var ki, onların izahı tam şəkildə verilməlidir. Ürək orqanının köçürülməsi ilə bildirim ki, bu orqan yalnız beyin ölümü keçirən xəstədən transplantasiya oluna bilər. Məlumat üçün bildirim ki, ürək dayananda o torbalaşır, onun yığılma qabiliyyəti itir və energetik ehtiyatlar tükənir. Həmçinin, ölmüş insanın ürək əzələsini bərpa etmək mümkün deyil. Bu səbəbdən də ürək yalnız beyin ölümü keçirmiş xəstələrdən köçürülə bilər. Beyin ölümü keçirən insanlarda ürək qəflətən dayandırılır və energetik ehtiyatlar hesabına onu başqa bir vücuda köçürmək mümkün olur. Bu səbəbdən hesab edirəm ki, qanun layihəsində bu kimi məsələlər nəzərə alınmalıdır”.
Günel CƏLİLOVA
