Şaiq Muradov: “Bir az diqqətli olsaq, saxta domenlərin tələsinə düşmək risqimiz azalar”
İnternet insanların həyatına müəyyən rənglər qatsa da, işini yüngülləşdirsə də, xeyli dərəcədə müsbət hallarla qarşılaşdırsa da, onun təhlükəsi də az deyil. Bu gün dünyanın elə bir ölkəsi yoxdur ki, orada internetlə bağlı təhlükələr, xoşagəlməz hallar mövcud olmasın. Fakt budur ki, internetdə saxta domenlərin kütləvi qeydiyyatdan keçməsi halları var. Bu domenlər də insanlara müxtəlif təhlükələr, həyəcan və narahatlıq yaşadır.
Artıq Azərbaycanda da bu təhlükə özünü göstərməkdədir. Belə ki, Xüsusi Dövlət Mühafizə Xidmətinin Xüsusi Rabitə və İnformasiya Təhlükəsizliyi Dövlət Agentliyinin Kompyuter İnsidentlərinə Qarşı Mübarizə Mərkəzindən mətbuata verilən məlumata görə, son bir həftədə GDPR ilə əlaqəli qeydiyyata düşən domenlərin sayı gündən-günə artır. GDPR domenlərinin belə sürətlə alınması mövzu ilə əlaqədar istifadəçilərə qarşı fişinq hücumlarının hazırlanmasının göstəricisidir.
Mərkəz bütün istifadəçiləri GDPR adı ilə gələn məktublara qarşı ehtiyatlı davranmağa çağırır.
Kompyuter istifadəçiləri, sosial şəbəkələrdən, internetin qazandırdığı imkanlardan yararlanan insanlar gözlənilən fişinq hücumlardan necə müdafiə olunmalıdırlar?
Ekspertlər bildirirlər ki, saxta domenlərin qeydiyyatdan keçməsi internet istifadəçilərinə qarşı xaricdən hücumların təşkilini asanlaşdırır. Ekspertlərin sözlərinə görə, Azərbaycanı istəməyən xarici qüvvələr saxta domenlər vasitəsilə internet istifadəçilərinə qarşı fişinq hücumlar təşkil edə, onların “Facebook”, “İnstagram”, “YouTube”, “Google”, “Tvitter” və s. hesablarını oğurlaya və öz məqsədləri üçün istifadə edə bilərlər. Azərbaycanda bu sahədə maarifçilik işinin zəif olması nəticəsində internet, kompyuter istifadəçilərinin saxta domenlərin toruna daha asan düşə bilməsi təhlükəsinin olduğunu deyən internet üzrə tanınmış ekspert Şaiq Muradov bildirdi ki, istifadəçilər ayıq-sayıq olmalıdırlar: “Bu, Avropda gedən dəyişikliklərlə bağlı məsələdir. Bu dəyişikliklərdən sonra istifadəçilər, əksər insanlar müxtəlif sosial şəbəkələrdə, servislərdə qeydiyyatdan keçiblər. Həmin servislər də mütəmadi olaraq öz xidmətlərinin yenilənməsi ilə bağlı istifadəçilərə məlumatlar göndərirlər. Fişinq hücumlardan xilas olmağın ən optimal yolu istifadəçilərin onlara göndərilən saxta domenlərə daxil olmamasıdır. Onlar tanımadıqları domenlərə daxil olmasınlar. Bu yaxınlarda mən özüm belə xoşagəlməz halla rastlaşmışam. Mənə “İnstagram”da bir domendən məlumat gəldi ki, siz bura daxil olmaq istəyirsinizsə, düyməni basın. Mən düyməni basanda gördüm ki, bu saxta domendir və saxta domenə yönləndirilmişəm. İstifadəçi diqqət yetirməlidir ki, ona gələn mesaj həqiqətənmi onun istifadə etdiyi servisə aiddir. “YouTube”, “Facebook”, “Google” və digər saytlarla bağlı gələn təklif mesajları saxta deyilsə, o saytların tələblərinə uyğun orada linklər yerləşdirilməlidir ki, istifadəçi onun saxta olmadığını görsün. Sizə “YouTube.com”, “İnstagram.com” və s. domenindən mesaj gəlirsə, dərhal onu spam edib silmək lazımdır. Yəni bir də o domenlərdən istifadəçilərə mesaj gəlməsin”.
Ş.Muradov qeyd etdi ki, Azərbaycan istifadəçiləri ilə müqayisədə avropalı istifadəçilər internet və saxta domen cinayətləri haqqında ətraflı bilgiyə malikdirlər. “Bu domenlər daha çox avropalılar üçün işə yarayır. Çünki onlar bu cinayətin nə olduğunu bilirlər. Bu cinayətlər onların gözləri qarşısında baş verdiyi üçün, avropalılar saxta domenlərin toruna çox az hallarda düşürlər. Lakin bizim istifadəçilər üçün bu elə də aktual bir mövzu deyil. Ona görə də bir az diqqətli olsaq, saxta domenlərin tələsinə düşmək risqimiz azalar”.
“Saxta domenlər Azərbaycan insanına daha nə kimi siyasi, sosial problem yaşada bilər?” - deyə Ş.Muradovdan soruşduq. O qeyd etdi ki, istifadəçilər diqqətli olsalar, problemdən rahatlıqla xilas ola bilərlər. “Bəzən saxta domenlərdən mesaj gəlir ki, siz bu linklərə daxil olmasanız sizin hesabınız bağlanacaq. Bu sırf hesabların ələ keçirilməsi ilə bağlı olan təhlükəli mesajlardır. Biz ehtiyatsızlıq edib saxta domenlərin tələsinə düşsək, problemimiz olar. Yəni hansı istifadəçi hansı sferada təmsil olunursa, daxil olduğu saxta domen onun fəaliyyətinə siyasi, sosial və s. baxımdan zərər verə bilər. Sadəcə, bunun üçün diqqətli olmaq və saxta domenlərin toruna düşməmək lazımdır” - deyə Ş.Muradov bildirdi.
İradə SARIYEVA
