1 nömrəli orta ümumtəhsil məktəbi: “Məktəbimizdə xüsusi psixoloq otağı var və psixoloq şagirdlərlə öz kabinetində məşğul olur” 3 nömrəli orta ümumtəhsil məktəbi: “Əvvəllər məktəbimizdə ayrıca psixoloq otağı vardı, indi isə yoxdur” 19 nömrəli orta ümumtəhsil məktəbi: “Hələ məktəbin psixoloq otağı yoxdur” 22 nömrəli tam orta ümumtəhsil məktəbi: “Psixoloqumuzun xüsusi otağı var və o, şagirdlərlə həmin otaqda məşğul olur” 25 nömrəli tam orta ümumtəhsil məktəbi: “Məktəbimizdə ayrıca psixoloq otağı da yaradılıb”
Müasir məktəblinin psixologiyası, hadisələrə, ətraf mühitə yanaşması tamamilə fərqlidir. İllər əvvəl çox nadir hallarda uşaqların, şagirdlərin psixikasında, yanaşmasında fərqliliklər olardı, bu gün isə hər bir uşaq özünü öz istədiyi kimi ifadə etməyə çalışır.
O da faktdır ki, bu gün məktəbə gedən uşaqların 50-60 faizi dərs ilinin ilk aylarında məktəb psixoloqunun xidmətindən istifadə edir. Bu da əsasən uşaqların məktəbə çətin adaptasiya olunması ilə bağlıdır. Bundan başqa, uşaqlar yaşla əlaqəli keçid dövründə də psixoloqla ehtiyac duyurlar. Bu gün ancaq uşaqlar deyil, orta ümumtəhsil məktəblərində çalışan müəllimlər də şagirdlərlə hansı şərtlər əsasında ünsiyyət qurmalı olduqları ilə bağlı məktəb psixoloqlarına üz tururlar. Bir sözlə, indiki dövrdə psixoloq şagirdlərin, eləcə də ibtidai sinif müəllimlərinin yaxın dostuna çevrilib.
Məlum olduğu kimi, kurikulum təhsil sistemi orta ümumtəhsil məktəblərində oturuşduqdan sonra məktəblərə psixoloq müəllimlər cəlb edilməyə başlandı. Bu gün qanunvericiliyə əsasən, həm kənd, həm qəsəbə, həm də şəhər məktəblərində psixoloq müəllimlər çalışmalıdırlar. Məlumatlara görə, bəzi ucqar kəndlər istisna olmaqla, demək olar ki, məktəblər psixoloq müəllimlərlə təmin edilib.
Ancaq mütəxəssislər bildirirlər ki, orta ümumtəhsil məktəblərinin çoxunda psixoloq olsa da, onların böyük bir qismi ayrıca psixoloq otağı ilə təmin olunmayıb. Qeyd edilənə görə, çox zaman məktəb rəhbərləri problemin mövcudluğunu məktəblərdə yaşanan otaq problemi ilə izah edirlər. Biz özümüz də bununla bağlı araşdırma apardıq. Əlaqə saxladığımız orta ümumtəhsil məktəblərinin bir qismində xüsusi psixoloq otağı olsa da, bir hissəsində yoxdur.
1 nömrəli orta ümumtəhsil məktəbindən “Bakı-Xəbər”ə verilən məlumata görə, bu məktəbdə psixoloq müəllim var: “Bizim məktəbdə psixoloq var və o, uşaqlarla lazımi səviyyədə çalışır. Psixoloqumuz Zemfira Qurbanova yaxşı mütəxəssisdir. O, şagirdlərlə fərdi iş aparır, müxtəlif psixoloji testlər, təlimlər həyata keçirir. Məktəbimizdə xüsusi psixoloq otağı var və psixoloq şagirdlərlə öz kabinetində məşğul olur. Psixoloqun işləməsi üçün hər cür şərait yaradılıb”.
3 nömrəli orta ümumtəhsil məktəbinin laborantı Sevinc Əhmədova bizimlə söhbətində bildirdi ki, təmsil etdiyi məktəbdə peşəkar psixoloq müəllimə işləyir. Hələlik məktəbdə psixoloq otağının olmadığını deyən S.Əhmədovanın sözlərinə görə, əvvəl psixoloq otağı olub, sonra isə onun otağı “məktəblinin dostları”na verilib: “Bizim çox yaxşı psixoloqumuz var. Taciyə İmanova məktəbimizin psixoloqudur. Əvvəllər məktəbimizdə ayrıca psixoloq otağı vardı, indi isə yoxdur. Hazırda psixoloqun otağında “məktəblinin dostları” yerləşdirilib. Sentyabr ayında xüsusi psixoloq otağı açılacaq. Bilirsiniz, bizim məktəb böyükdür, şagirdlərimiz çoxdur, ona görə də dərslər 2 növbəlidir. Yəni məktəbimizdə otaq çatışmazlığı var. Ancaq üzümüzə gələn dərs ilindən psixoloqun otağı olacaq”.
Nəsimi rayonu 19 saylı orta ümumtəhsil məktəbinin dərs hissə müdiri bildirdi ki, məktəbin psixoloqu Rəna Abdullayevadır: “Bizim məktəbin psixoloqu var, o, şagirdlərlə mütəmadi olaraq işləyir. Ancaq hələ məktəbin psixoloq otağı yoxdur”.
Sabunçu rayonunun Maştağa qəsəbəsində yerləşən 22 nömrəli tam orta məktəbin direktoru Azər Ələkbərov isə bizimlə söhbətində dedi ki, rəhbərlik etdiyi məktəbdə xüsusi psixoloq kabineti var və məktəbin psixoloqu Güləbətin Cavadova şagirdlərlə öz kabinetində məşğul olur: “Məktəbimizdə psixoloqun fəaliyyət göstərməsi üçün bütün şərait yaradılıb. Psixoloqumuzun xüsusi otağı var və o, şagirdlərlə həmin otaqda məşğul olur. Psixoloqumuz tam potensialı ilə şagirdlərlə işləyir”.
Xətai rayonunun Əhmədli qəsəbəsində yerləşən 25 nömrəli tam orta məktəbdən bizə verilən məlumata görə, bu məktəbin psixoloq müəlliməsi var: “Bizim məktəbin psixoloqu İradə Rzayevadır və şagirdlərlə çox yaxşı işləyir. Məktəbimizdə ayrıca psixoloq otağı da yaradılıb”.
Qeyd edək sorğu keçirdiyimiz məktəblərin bəzilərində psixoloq otağı olsa da, bəzilərində yoxdur.
Tanınan təhsil eksperti Nadir İsrafilov mövzu ilə bağlı “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, bu gün məktəblərin çoxunda psixoloq otağı yoxdur. N.İsrafilovun sözlərinə görə, məktəblərdə psixoloq otaqlarının olmamasının iki səbəbi var. Mütəxəssisə görə, səbəblərdən biri kadr çatışmazlığı, digəri isə məktəb direktorlarının bu məsələyə səhlənkar münasibətidir: “Şübhəsiz ki, orta ümumtəhsil məktəblərində psixoloqlar üçün xüsusi otaq ayrılmalıdır. Çünki psixoloq şagirdlərlə işləyir, onlarla bağlı müxtəlif tədbirlər, psixoloji testlər keçirir, hər uşaqla fərdi məşğul olur. Bu baxımdan, onun işləməsi üçün hər cür şərait yaradılmalıdır. İnanmıram ki, məktəblərdə otaq qıtlığı olsun, məktəblərdə ayrıca psixoloq otağının olmaması əsasən məktəb direktorlarının psixoloq xidmətinə səhlənkar münasibətinin nəticəsidir. Məktəblərdə otaq çatışmazlığı olması səbəb deyil. Bilirsiniz, məktəblərdə həkim otağı, psixoloq otağı, idman zalı və s. olmalıdır. Məktəblərdə əlavə sinif otaqlarının olması nəzərdə tutulmalıdır. Ümumiyyətlə, məktəblərdə psixoloq xidmətinə münasibət elə də yaxşı deyil. Bu sahə nəzərdən qaçıb. Bununla bağlı son dövrlər psixoloqlar özləri də narazılıq edirlər. Məlumdur ki, müəllimlərin diaqnostik qiymətləndirilməsi həyata keçirilir, onların maaşı qaldırılır. Direktor və dərs hissə müdirlərinin də maaşında artımlar olur, lakin məktəb psixoloqlarının maaşı qalxmır”.
Məktəb psixoloqları üçün diaqnostik qiymətləndirmənin keçirilmədiyini deyən N.İsrafilovun sözlərinə görə, məktəb psixoloqlarına münasibət dəyişməlidir. N.İsrafilovun sözlərinə görə, bir qisim mütəxəssis qeyd edir ki, məktəblərdə psixoloji xidmət istənilən səviyyədə deyil. “Bu gün məktəb psixoloqlarının səviyyəsini qaldırmaq lazımdır. Bu məsələni diqqətdən kənar saxlamaq olmaz. Kurikulum qaydalarında tarif cədvəli var. O cədvələ psixoloq yerinə sosial pedaqoq salıblar. Belə mülahizə və fikirlər var ki, guya yaxın vaxtlarda məktəblərdə psixoloqlar sosial pedaqoqlarla əvəz ediləcək. Hər halda, onların da funksiyaları məktəb psixoloqlarının funksiyasıdır. Bir məsələ də var. Bu gün bizim elə məktəblərimiz var ki, orada 2-3 min nəfər şagird təhsil alır. Həmin məktəblər üçün 1 psixoloq azdır. Çünki məktəblərdə cəmi 1 psixoloq ştatı var. Ümumiyyətlə, böyük məktəblərdə psixoloqların sayını artırmaq lazımdır. Bu gün psixoloqları qınayırlar ki, onlar bütün şagirdlərlə fərdi qaydada işləyə bilmirlər. Onları qınamaq yox, işləmələri üçün şərait yaratmaq lazımdır. Onu da bildirim ki, məktəb psixoloqlarının çoxu 3-6 aylıq kurs bitirənlərdir. Onlar qeyri-ixtisas sahibləri olduqları üçün, vaxtilə yenidən hazırlanma kurslarına göndərilmişlər. Bu müəllimlər müvafiq hazırlıq keçəndən sonra qeyri-ixtisas psixoloq oldular. Bu gün Pedaqoji Universitetdə və Bakı Dövlət Universitetində psixologiya fakültələri var və oranı bitirənlər orta məktəblərdə psixoloq işləyirlər. Hazırda məktəblərdə ali təhsilli və kurs bitirən psixoloqlar çalışırlar. Hesab edirəm ki, psixoloqların sayının artırılması, onların daha mükəmməl hazırlanması istiqamətində işlər görülməlidir”- deyə N.İsrafilov bildirdi.
İradə SARIYEVA
