Aytəkin Kamranqızı: “Qeyri-rəsmi nikahlardan doğulan uşaqlar arasında Şəmkir, Masallı və Cəlilabadın üstünlük təşkil etməsinin səbəbi o bölgələrdə qızların erkən yaşda ərə verilməsidir”
Azərbaycanda rəsmi qeydə alınmamış nikahda olan qadınlar tərəfindən ən çox hansı bölgədə uşaq dünyaya gətirildiyi açıqlanıb. Dövlət Statistika Komitəsinin yaydığı məlumata əsasən, ötən il rəsmi qeydə alınmamış nikahda olan qadınlar tərəfindən ən çox Cəlilabad rayonunda (2170) uşaq dünyaya gəlib. Cəlilabad rayonundan sonra 1225 uşaq Şəmkirdə, 1143 uşaq isə Masallıda doğulub.
Bakı şəhərində rəsmi qeydə alınmayan qadınlar tərəfindən 2813, Abşeron rayonunda 331, Sumqayıtda 506, Gəncədə 573, Kəpəzdə 382, Qazaxda 586, Göranboyda 470, Balakəndə 290, Ağstafada 378, Tovuzda 650, Gədəbəydə 459, Daşkəsəndə 138, Samuxda 188, Göygöldə 206, Zaqatalada 154 nikahdankənar uşaq doğulub.
Bundan başqa, Qaxda 103, Şəkidə 318, Qəbələdə 190, Astarada 541, Lənkəran şəhərində 952, Qubada 465, Şabranda 146, Göyçayda 169, Beyləqanda 373, Lerikdə 366, Yardımlıda 277, Qusarda 219, Xaçmazda 472, Ağcabədidə 473, Bərdədə 470, Neftçalada 115, Biləsuvarda 569, Salyanda 418, Yevlaxda 356, Mingəçevirdə 164, Ağdaşda 313, Ucarda 292, Kürdəmirdə 493, İmişlidə 631, Kəlbəcərdə 224, Laçında 112, Sabirabadda 899, Hacıqabulda 229, Şirvanda 191, Füzulidə 254, Ağdamda 368, Tərtərdə 230, Qobustanda 199, İsmayıllıda 106, Ağsuda 218, Şamaxıda 307 nikahdankənar uşaq dünyaya gəlib.
Nikahdankənar uşaqların ən az doğulduğu yerlər Xankəndi (3), Şahbuz (4), Culfa (19), Kəngərli (21), Sədərək (21), Naftalan (22), Naxçıvan şəhəri (25), Ordubad (27), Xocavənd (28), Xocalı (30), Babək (38), Xızı (42), Oğuz (47), Qubadlı ((61), Zəngilan (64), Zərdab (66), Şuşa (74), Siyəzən (78), Cəbrayıl (96) rayonlarıdır.
Qeyd edək ki, ötən il Azərbaycanda rəsmi qeydə alınmamış nikahda olan qadınlar tərəfindən 26288 min uşaq doğulub. Onlardan 9592-si şəhər, 16696-sı kəndlərdə dünyaya gəlib.
Nikahdankənar doğulan uşaqların bəzi bölgələr üzrə üstünlük təşkil etməsini ekspertlər fərqli izah etdi.
Sosioloq Aytəkin Kamranqızı bizimlə söhbətində bildirdi ki, qeyri-rəsmi nikahdan dünyaya gələn uşaqların sayının artması səbəbləri müxtəlifdir. Xüsusən də bəzi bölgələrin bu yönümdə üstünlük təşkil etməsi normaldır: “Nəzərə almaq lazımdır ki, bu gün yeni ailə quran cütlüklərin, demək olar ki, əksəriyyəti toy-büsat eləsələr də, rəsmi nikah kəsdirmirlər. Uşaq olandan bir müddət sonra valideynlər körpəyə sənəd almaq üçün rəsmi nikaha daxil olurlar.
Qızlarımız başa düşməlidirlər ki, nikah mərasimi şampan şərabı içib, əl çalmaqdan ötrü deyil və ailə qurarkən rəsmi nikah bağlanmırsa, lap üç gün, üç gecə toy etsələr də, bu vətəndaş nikahından heç nə ilə fərqlənmir. Onlar bilməlidirlər ki, ailə hüquqlarının qorunması üçün vətəndaşlıq vəziyyəti aktlarının qeydə alınması çox vacibdir. Amma təəssüflə bir daha qeyd etməliyəm ki, bu gün statistikada göstərilən bu sayda uşaqların valideynləri el adəti ilə evlənənlər olsa da, onlar qeyri-rəsmi nikahdan doğulan uşaqlar kimi qeydiyyata düşürlər. Buna səbəb isə ailələrin gəlinlərini rəsmi qeydiyyata salmamasıdır”.
Həmsöhbətimiz onu da vurğuladı ki, vətəndaş nikahına daxil olanların sayının çoxalmasına səbəb məsuliyyətdən qaçmaq istəyidir. İnsanlar düşünür ki, rəsmi nikaha girməsələr, başları daha rahat olar, məsuliyyətdən uzaqda qalarlar. Azərbaycan cəmiyyətində isə qeyri-rəsmi nikah qadınlar üçün böyük narahatlıqlar törədir. Azərbaycanda vətəndaş nikahında olanlar daha çox ikinci nikaha girənlərdir: “Birinci nikahı uğursuz olanlar sonradan ailə qurmaq və ya münasibətlərə girmək istəyirlər. Mental dəyərlər isə bu münasibətlərin toyla nəticələnməsinə icazə vermir. Azərbaycanda vətəndaş nikahına daxil olanları iki yerə bölmək olar: əyalətdə yaşayanlar və şəhərdə yaşayanlar. Şəhər mühitində yaşayıb vətəndaş nikahına girənlər daha çox maddi təminatı olan, təhsilli, təcrübəli insanlardır. Onlar daha çox həyat yoldaşı, ən primitiv halda isə cinsi tələbatlarını ödəmək üçün partnyor axtaranlardır.
İkincilər isə əyalətdə yaşayan, maddi dəstəyi olmayan, təhsilsiz qızlardır ki, onlar da maddi sığınacaq axtarırlar. Son iyirmi ildə əyalətlərdə qızların ərə getməməyi, evdə qalmaları halına çox rast gəlinir. Qızlar isə evdə qalmaq yerinə evli və ya boşanmış kişilərlə vətəndaş nikahında yaşamağı üstün tuturlar. İndi nikah möhürü o qədər də əhəmiyyətli deyil. İnsanlar düşünür ki, qeyri-rəsmi nikahda yaşasalar, daha sərbəst olarlar. Azərbaycanda çox insan vətəndaş nikahına evcik-evcik oyunu kimi baxır. Yəni düşünürlər ki, bu gün biri ilə yaşayarlar, sabah biri ilə. Vətəndaş nikahına nikah demək mümkün deyil. Uşaqlara gəlincə isə, qeyri-rəsmi nikahdan doğulan uşaqlar sonradan ətrafdan qınaqla qarşılanır. Onlar uşaqlıqdan psixoloji travmalarla böyüyürlər. Rəsmi nikahda doğulmuş uşaqlardan fərqli olaraq vətəndaş nikahında doğulmuş uşaqlar kompleksli olur. Tərəflər istədikləri nikah formasını seçə bilərlər. Lakin bu heç bir halda uşağın mənəvi-psixoloji sağlamlığı bahasına başa gəlməməlidir”.
Həmsöhbətimiz onu da vurğuladı ki, qeyri-rəsmi nikahlardan doğulan uşaqlar arasında Şəmkir,
Masallı və Cəlilabadın üstünlük təşkil etməsinin səbəbi erkən nikahdır: “Kişilər 14-15 yaşında bir qızla evlənir. Bu yaşda olan qızla rəsmi nikah kəsilə bilməz”.
Günel CƏLİLOVA
