Orta ümumtəhsil məktəbləri üçün yazılan dərsliklərin keyfiyyətinin və səviyyəsinin aşağı olması, dərsliklərdə kifayət qədər nöqsanların aşkarlanması cəmiyyətin ayrı-ayrı kəsimlərini, xüsusən də ziyalıları ciddi narahat edir. Dərsliklərin əksəriyyətinin qeyri-peşəkar səviyyədə hazırlanması elm adamlarının diqqətindən yayınmır.
Bu günlərdə Milli Məclisin Elm və təhsil komitəsində dərslik məsələsi müzakirə edilib. Komitə üzvü olan bir neçə millət vəkili dərsliklərlə bağlı iradını bildirib. Yerli KİV-lərin yaydığı məlumata görə, komitə üzvü Rafael Hüseynov dərsliklərlə bağlı qanun layihəsinin hazırlanmasını təklif edib. O, iclasda Azərbaycanda dərslik siyasəti ilə bağlı ciddi işlərin görülməsinin vacibliyini vurğulayıb. Bildirib ki, dərsliklərlə bağlı son dövrlərdə tənqidi fikirlər çox səslənir: “Məsələnin aktuallığını Təhsil Nazirliyi dərk edərək Ekspertiza Şurası yaradıb və mən də həmin şurada təmsil olunuram. Mövcud dərsliklərlə bağlı doldurulmalı boşluqlar az deyil. Bu şəkildə davam edilsə, gələcəkdə dərslik siyasətinin qənaətbəxş olduğu haqda nəsə deyə bilmərik”.
O, həmçinin, dərsliklərlə bağlı danışarkən deyib ki, dərsliklərin hazırlanması məsələsi qanunla idarə olunarsa, gələcəkdə bu sahədə problemlərin qarşısını almaq mümkün olar: “Hesab edirəm ki, dərsliklərdə nəyin hansı həddə olmasını müəyyənləşdirən qanun layihəsi hazırlanmalıdır. Qanunda elə parametrlər olsun ki, hansı müəllifin yazmasından asılı olmayaraq, həmin müddəalar nəzərə alınsın və nəzərdə tutulan parametrlərdən kənara çıxılmasın. Bu, qanunla idarə olunarsa, o zaman ayrı-ayrı dərsliklərdə çoxlu sayda xətaların ortaya çıxmasının qarşısı alına bilər”.
Milli Məclisin Elm və təhsil komitəsinin məlum iclasında orta məktəb dərsliklərinin hazırlanması ilə bağlı deputat, professor Musa Qasımlı da çıxış edib. Mətbuatın yazdığına görə, o, dövlətin ölkədə yeni-yeni təhsil müəssisələrinin yaradılması üçün çox böyük qayğı göstərdiyini vurğulayıb: “Amma məktəblərdə dərsliklərin keyfiyyəti, müəllimlərin hazırlıq səviyyəsi də artırılmalıdır. Bunun üçün müvafiq icra hakimiyyəti orqanları çox ciddi işlər görməlidir. Ən vacib məsələ orta məktəblərdə dərsliklərlə bağlı problemlərdir. Bizim dərsliklərlə bağlı iradlarımıza nəhayət diqqət göstərilməli, tədbir görülməlidir. Dərsliklərin yazılmasında inhisarçılıq ola bilməz. Bir tarixçi paleolitdən bu günə qədərki dövrü necə yaza bilər axı? Dərsliklərimizdə nə qədər xronologiya ola bilər? Dərsliklərimizdə çox ciddi şəkildə millətçilik, dövlətçilik aşılanmalıdır, statistika yox”.
Deputat Kamilə Əliyevanın isə orta məktəb dərsliklərini ali məktəb müəllimləri hazırladığı üçün, bu problemin davam edəcəyini vurğuladığı bildirilir. K.Əliyeva “Vəziyyət o yerə çatıb ki, orta məktəb dərslikləri monoqrafiyaya dönüb. Axı niyə heç kimin ağlına gəlmir ki, burada yaş senzi nəzərə alınmalıdır. Orta məktəb dərsliklərini ali məktəb tələbəsi səviyyəsində hazırlayanda, əlbəttə, ciddi problem olacaq. Hesab edirəm buna artıq bir əncam çəkilməlidir, inhisarçılıq olmamalıdır. Eybi yox, aralarında bir nəfər ali məktəb mütəxəssisi olsun. Amma ümumilikdə orta məktəb dərsliklərini orta məktəb təhsili üzrə mütəxəssislər hazırlamalıdır”.
Mövzunun həddən artıq aktuallığını nəzərə alaraq məsələ haqqında fikir bildirən millət vəkilləri ilə əlaqə saxladıq.
Millət vəkili, professor Musa Qasımlı “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, onun KİV-lərdə yayılan fikirləri təhrif edilib və ona aid edilən fikirlər əslində jurnalistin impravizəsidir.
M.Qasımlı bizimlə söhbətində bunları bildirdi: “Dövlət müstəqilliyi bərpa edildikdən sonra indiyədək olan dövrdə təhsil sistemimiz böyük bir inkişaf yolu keçib. Cənab Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi altında dövlətimizin təhsilə göstərdiyi qayğı nəticəsində ən ucqar dağ kəndlərində belə yeni məktəb binaları tikilib, müasir avadanlıqlarla təchiz edilib. Şagirdlərimiz ana dilimizdə dərsliklərlə məktəbə gedirlər. Bu, Təhsil Nazirliyinin və dərslik yazan müəlliflərin xidmətidir. Ölkəmizdə dərsliklərin yazılmasına verilən tələblər, standartlar və dərsliyin fəlsəfəsinin nədən ibarət olması mütəxəssislərə yaxşı məlumdur. Lakin bütün inkişaf etmiş ölkələrdə olduğu kimi, bizdə də orta məktəb dərsliklərində qüsurlar var. Söhbət qətiyyən müəlliflərin kimliyindən getmir. Bu bizim ümumi işimiz olduğu üçün, qüsurlar söylənilməli və aradan qaldırılmalıdır. Tarix dərsliklərimizdə xronologiya, rəqəmlər, yer və adam adları çoxluq təşkil edir, bəzən mühasibat sənədlərini xatırladır. Şagirdlərimiz mövzulardakı informasiyaların içərisində az qala itib-batırlar. Dərsliklər şagirdlərimizi yorur və başlıca məqsədə nail olmaqdan uzaqlaşdırır. Dərs verən müəllimlərimiz də çətinliyə düşürlər. Dərsliklərdə çoxsaylı rəqəm, xronologiya şagirdlərimizə elə də bir şey vermir. Tarix dərsliklərində başlıca olaraq tarixi hadisənin baş verməsi, səbəbləri, bəhanəsi, gedişi, prosesdə iştirak edən tərəflərin mövqeyi, fəaliyyət üsulları, nəticəsi, əhəmiyyəti, sonrakı hadisə və proseslərə təsiri və s. öz əksini tapmalıdır. Dərsliklər analitik düşüncə, tarixdən ibrət almaq, buraxılan səhvləri bir daha təkrar etməmək, milli dövlətçilik ruhu aşılamalıdır. Dərsliyi oxuyan şagirdin tarixinə, torpağına, vətəninə və dövlətinə sevgisi artmalıdır.
Dərslik yazmaq xüsusi məharət tələb edir. Dərsliklərin yazılmasına olan tələbləri Təhsil Nazirliyi xeyli sərtləşdirib.Tenderlərin təşkili sağlam rəqabət mühitinin formalaşması üçün zəruri ilkin şəraiti yaradır. Zəif dərslik layihələri keçmir. Hesab edirəm ki, dərsliyi həm tədris olunan fənni yaxşı bilən, həm şagirdin qavrama səviyyəsini, həm də dərslik yazılmasının texnologiyasını, metodikasını mükəmməl bilən şəxslər yazdıqda xeyirli olar. Mövcud sahənin alimləri isə ümumi rəhbərliyi həyata keçirə bilərlər. İşi bilməyənlər bu məsələlərə girişib təhsil sistemimizə ziyan vurmamalıdırlar. Fikrimcə, dərsliklərimiz daim təkmilləşdirilməli, sadələşdirilməli, lüzumsuz məsələlər çıxarılmalıdır. Dərsliklərlə bağlı söylənən sağlam, qərəzsiz tənqidi qeydlərdən qorxmaq lazım deyil.
Yeri gəlmişkən qeyd edim ki, bəzi saytlarda yanlış olaraq yazıldığı kimi, mən orta məktəblərimiz üçün tarix dərsliklərinin heç birinin müəllifi deyiləm. Qətiyyən şəxsi marağım və iddiam da yoxdur, orta məktəblər üçün dərslik yazılması prosesində iştirak etmirəm. İkincisi, Milli Məclisin Elm və təhsil komitəsinin iclası zamanı etdiyim çıxışda "dərslik yazılmasında inhisarçılıq var" deyil, "dərslik yazılmasında inhisarçılıq olmaz" söyləmişəm. Bunlar isə kifayət qədər fərqli anlama gəlir. Çıxışımın stenoqramı saxlanır”.
İradə SARIYEVA
