Nərgiz Allahverdiyeva: “Bu vərdişlərin formalaşması onları mənəvi deqradasiyaya aparır”
Humay Cəfərova: “Enerji içkilərinin ən böyük zərəri gənclərdə sonsuzluq yaratmasıdır”
Son illər bir qrup yeniyetmə və gənc qızlarda qəribə vərdişlər yaranıb. Yeniyetmə psixologiyasına yad olan bir sıra məsələlər var ki, onları bu yaş qrupunda olan qızlarda müşahidə etdikcə adam təəccüblənir. Təbii, bu hallara təəssüflənirik də.
Belə halların orta məktəblərin 7, 8, 9, 10 və 11-ci siniflərində oxuyan qızlarda özünü göstərməsi ciddi və qarşısı alınması vacib olan problemdir. Bəlkə də bu məsələni qabartdığımız üçün bizi qınayanlar da tapılacaq, amma xalqımızın balalarının gələcəyi üçün nöqsanları zamanında qeyd etməli və bunun qarşısının alınmasına çalışmalıyıq.
Yeniyetmə və gənc qızlarda müşahidə edilən nəzərəçarpan vərdişlər nədir?
Bir qisim qız uşaqları sanki gələcəyin anası olacaqlarını, bir ailənin təməlini qoyub onun çırağını yandıracaqlarını unudurlar. Bu qəbildən olan yeniyetmə və gənc qızların enerji içkilərinə həddən artıq meyl göstərməsi olduqca acınacaqlı haldır. Mənşəyi bilinməyən “Hell”, “Redbul”, daha neçə çeşidli içkiyə aludə olan qızlar sağlamlıqlarının təhlükə altında olduğunun fərqinə varmırlar. Səhər-səhər metro ətrafında və ara yollarda görünmək bəs edər ki, qarşılaşdığın 5 qızdan 4-nün əlində müxtəlif adlı, amma eyni tərkibli enerji içkilərini görə biləsən. Bu qızlar səhər evdən çıxan kimi ilk olaraq mağazaya, supermarketlərə gedir və enerji içkisi alır, acqarına bu içkidən istifadə edirlər. Hətta iri supermarketlərdə işləyən satıcılar bildirir ki, gün ərzində ən çox enerji içkiləri satılır və alıcıların da 30-40 faizi yeniyetmə və gənc qızlardır. Bir faktı da deyim ki, turizm üçün əlverişli olan rayonlardan birində iri supermarket işlədən tanışımızdan biri and içir ki, həftəyə 400-500 “kaset” müxtəlif cür enerji içkisi gətirir və hamısı da satılır. O da alıcılar arasında gənc və yeniyetmə qızların oğlanlardan az olmadığını təəssüflə qeyd edir. 15 sentyabrda artıq respublikamızda dərslər başlayır. Hər səhər məktəbə gedən qızları müşahidə etsək görəcəyik ki, keçən il olduğu kimi, bu il də əlində “Hell”, “Redbul” olan qızlar var. Əvvəllər qızlar daha çox “Coca Cola” içkisindən istifadə edirdisə, indi enerji içkiləri “Coca Cola”nı unutdurub.
İdman meydançalarında müşahidə olunan hallardan biri də qızların bura kütləvi axınıdır. Həmin idman meydançalarında da əli “Hell”i, “Redbul”lu qızların hədsiz çox olduğu təəssüf doğurur. Sanki onlar bir-birinin bəhsinə bu enerji içkilərindən istifadə edirlər. Harada bir oturacaq yeri tapdılarsa, oxuculardan üzr istəyirik, ayaqlarını aralı qoyub enerji içkiləri içirlər. Qızlarda yaranan bu pis vərdişin qarşısının alınması üçün tədbirlərin görülməsi vacibdir.
Psixoloq Nərgiz Allahverdiyeva bizimlə söhbətində bu kimi problemlərdən üzüldüyünü bildirdi. Onun sözlərinə görə, bəzi qızlarda yaranan mənfi vərdişlər onların dünyagörüşündə, əxlaqında da mənfi rol oynayır. Yeniyetmə və gənclərin psixi və mənəvi cəhətdən kövrək olduğunu qeyd edən psixoloq hesab edir ki, bu işdə valideynlərdən diqqətli olmaq tələb olunur: “Bir vaxtlar daha çox oğlan uşaqlarının enerji içkiləri içdiyini görürdüksə, təəssüf ki, bu gün onların sırasına qızlar da qoşulub. Ola bilsin ki, kimsə burada pis heç nə olmadığını düşünər. Burada yaxşı və nümunəvi heç nə yoxdur. Bəzi ailələr qız uşaqlarını başlı-başına, nəzarətsiz buraxır, valideyn nəzarətindən kənarda qalan qızların bir qisminin günü isə küçələrdə, oğlanlarla idman meydançalarında, məktəb yan-yörəsində, ağaclıqlarda, parkların qaranlıq guşələrində keçir. Adamın o qızlara heyfi gəlir. Gözəldirlər, yaxşı tərbiyə görsələr, cəmiyyət üçün, ailə üçün çox faydalı olarlar. Onu da vurğulayım ki, yeniyetmə və gənc qızların çoxu enerji içkilərini dəb xatirinə içirlər. Yəni buna da “müstəqil, azad” qız desinlər. Azadlığı belə şeylərlə qarışdırmaq olmaz. Qadın azadlığı fərqli şeydir, əxlaqa zidd hərəkətlər fərqlidir. Fikrimcə, məktəbdə də bu məsələlərə diqqət yetirilməlidir. Çünki 7-8-ci sinif şagirdi “Hell”i içib qutusunu zibil qabına atdıqdan sonra sinif otağına girir. Belə halı çoxlarımız müşahidə etmişik. Mən hesab edirəm ki, onlarda bu vərdişlərin formalaşması onları mənəvi deqradasiyaya aparır. Valideyn qızına birdəfəlik deməlidir ki, enerji içkiləri sənin sağlamlığına ziyandır, dünyaya övlad gətirməyinə mane olacaq. Burada həkimlər də böyük maarifçilik işləri aparmalıdır. Birmənalı olaraq qeyd etməlidirlər ki, enerji içkiləri sonsuzluq yaradır. Bu gün sonsuzluq baş alıb gedir. Hamısı mənşəyi bilinməyən qidaların yaratdığı fəsadların nəticəsidir”.
Müəllimlərin, valideynlərin, sosioloq, psixoloq və həkimlərin bu məsələdə aktivlik göstərməsinin vacibliyini qeyd edən psixoloq bildirdi ki, maarifçilk işi ilə normal nəticə əldə etmək olar. O, həmçinin, nəzərə çatdırdı ki, qızların düzgün yola yönləndirilməsi işi bizim həm də gələcəyimizin sağlam analarla təmin olunmasına dəstəkdir: “O qızlar sabah bir evə gəlin köçəcək. Təbii ki, küçələrdə əlində enerji içkisi dolaşan qızların sabah ailə həyatında ciddi problemləri üzə çıxacaq. Çünki əksər hallarda valideyn qızlara bu içkilərdən istifadə ilə bağlı qadağa qoymur, hətta elə hallar olur ki, ata-ananın özü qızına enerji içkisi alır. Deyim ki, onlar özləri övladlarını korlayır. Qızlarını düşünən valideyn gözü görə-görə qızını təhlükəyə atmaz. Ata-anasının enerji içkisi aldığı qız sabah ər evində ciddi problemlərlə qarşılaşacaq. Heç kəsə mənəviyyatı zədəli gəlin lazım deyil. Bu birmənalı belədir”.
Həkim Humay Cəfərovanın da sözlərinə görə, enerji içkiləri insan sağlamlığına mənfi təsir göstərir. H.Cəfərova dedi ki, bu, gənclərdə asılılıq yaradır: “Enerji içkilərindən övladlarımızı qorumalıyıq. Bu, narkotik, alkoqol kimi insanda asılılıq yaradır. Ola bilsin, qızlar bir-iki dəfə onun dadına baxmaq məqsədilə o enerji içkilərini alıb içirlər, amma özləri də bilmədən yavaş-yavaş ondan asılı vəziyyətə düşürlər. Bu onlara həm psixoloji, həm mənəvi, həm də fiziki cəhətdən zərər vurur. Onlar gəncdir, orqanizmləri hələ fəsadlara müqavimət göstərə bilir, ancaq müəyyən vaxtdan sonra onlar bunun ağrısını çəkəcəklər. Enerji içkilərinin tərkibi ilə bağlı ziddiyyətli fikirlər dolaşır. Bu ziddiyyətlər də biz həkimləri narahat etməyə başlayıb. Ciddi məsələdir. Yeniyetmə və gənc qız enerji içkisi içirsə, bu artıq yaxşı görsənmir. Hara gedirsən eyni mənzərə ilə qarşılaşırsan. Qızlar kütləvi olaraq enerji içkilərinə maraq göstərir. Məsləhət görərdim ki, KİV-lərdə bunun fəsadlarını izah edən maarifləndirmə işləri aparılsın. Televiziyalarda da enerji içkilərinin reklamına yer verilməsin. Seriallarda da enerji içkisi içən obrazlar görürük. Bunlar məhdudlaşdırılmalıdır.
Enerji içkilərinin ən böyük zərəri gənclərdə sonsuzluq yaratmasıdır. Onlar süni enerji qəbul edirlər və bu enerji də onların orqanizmində problemlər yaradır, yaxud da gələcəkdə yaradacaq. Bu həm də mənəvi məsələdir. Qızlarımıza məsləhət görərdim ki, bu vərdişləri tərgitmək üçün çalışsınlar. Biz həkimlər onsuz da məsləhət veririk. Bunun üçün ilk növbədə iradə lazımdır. İradəli insanlar bu addımı atıb uğurlu nəticə əldə edə bilərlər”.
İradə SARIYEVA
