Şəmsəddin Əliyev: ”Seriallarda polisin müsbət obrazının yaradılması bu sahədə çalışanların işinə daha güclü stimul verər və onları işlərində daha fəal olmağa həvəsləndirər” Təranə Əlizadə: ”Gənc nəsil bilməlidir ki, respublikamızda sabitlik polisin fədakarlığı, güc orqanlarının ayıq-sayıqlığı nəticəsində qorunur”
Kinonun təsir gücü, təbii ki, digər sənət növlərindən daha böyükdür. Kino dili ilə təqdim edilən, göstərilən, təbliğ edilən istənilən hadisə, fakt daha güclü təsir mexanizminə sahibdir. Azərbaycan kinosu zaman-zaman cəmiyyətin ağrılı yerini canlandırıb, təsvir edib. Keçən illərdə yaranan filmlərdə neqativliklərlə mübarizə aparan hüquq-mühafizə orqanlarının fədakar fəaliyyəti, əməyi lazımi səviyyədə canlandırılıb.
Son illər yaranan filmlərdə də müəyyən qədər bu dəst-xəttə rast gəlinir. Ancaq təəssüf ki, yerli telekanallar tərəfindən istehsal edilən seriallarda biz bu sahədə müsbət addımları müşahidə edə bilmirik. Azərbaycan televiziyalarında çəkilən seriallarda polisi müsbət deyil, daha çox mənfi planda təqdim edirlər. Bu seriallara baxan tamaşaçıda belə təsəvvür yaranır ki, Azərbaycan cəmiyyəti tamamilə kriminallaşıb və həyat dedektiv axardadır. Sözsüz ki, bu, polisin fədakar işinə olduqca ədalətsiz bir münasibətdir. Yeni serial çəkənlər, bu seriallara ssenari yazan adamlar nədənsə polisin əsl işini pərdələməyə, polis orqanlarında olan bəzi neqativlikləri iri planda təqdim etməyə çalışırlar. Polisi mənfi obrazda, mənfi rakursda təqdim edənlər, əslində, görülən işlərə kölgə salmaq niyyəti güdürlər.
Kiçik istisnaları nəzərə almasaq, deyə bilərik ki, Azərbaycan polisinin cinayətkarlıqla barışmaz mübarizəsi, cəmiyyətin sabitliyi üçün gördükləri davamlı, dinamik işlər seriallarda əks olunmur. Hansı seriala baxırsan, orada cinayət görürsən və bu cinayəti törədənlərin də polislə bağlı olduğunu müşahidə edirsən. Sanki Azərbaycan cəmiyyəti polis qayğısından məhrumdur. Əlbəttə, bu göstərilənlərin əsası yoxdur. Çünki reallıq bundan ibarətdir ki, polis işləyir, bizim təhlükəsizliyimizi qoruyur, cəmiyyətdə təhlükəsizliyi təmin edir, ictimai-mənəvi tərbiyənin qorunmasında müstəsna rol oynayır.
Azərbaycanda çəkilən seriallarda polisin müsbət obrazının yaradılmasına ciddi ehtiyac var. Qeyd etdiyimiz kimi, kinonun təsir gücü çox olduğundan, cəmiyyətin polisə münasibətinin dəyişməsinə səbəb ola bilər. Azərbaycan kinosunda, seriallarda polisin müsbət obrazının təqdim edilməsi DİN sıralarında, eləcə də digər qurumlarda çalışan hüquq-mühafizə işçilərinin işinə verilmiş ədalətli qiymət olardı.
“Bu seriallarda təbliğ olunan cinayətkarlıq hadisələri gəncləri…”
“Polisə Dəstək” İcimai Birliyinin rəhbəri Şəmsəddin Əliyev “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında son illər çəkilən seriallarda polisin mənfi planda təqdim edilməsindən, onların fəaliyyətinin qaralanmasından ciddi narahatlıq keçirdiyini bildirdi. Mövzunu aktuallaşdırdığımız üçün qəzetimizə təşəkkürün bildirən Ş.Əliyevin sözlərinə görə, serial çəkənlər sanki Azərbaycan polisinin cəmiyyətdə sabitliyin, əmin-amanlığın qorunmasında oynadığı rolu görmək istəmirlər. O dedi ki, polisin bu şəkildə təqdim edilməsi DİN orqanlarında fədakarlıqla xidmət edən generalların, yüksək çinli polis əməkdaşlarının, bu gün fəaliyyətdə olan gənc polislərin indiyə qədər gördüyü işlərə kölgə salmaqdır. Ş.Əliyevin sözlərinə görə, polisin mənfi istiqamətdə təqdim edilməsi əvəzinə onun bitkin obrazının yaradılmasına ciddi ehtiyac var: ”Mən seriallara çox nadir hallarda baxıram. Bəzən baxanda da hədsiz dərəcədə pis oluram. Bu serialların çoxunda ictimai-əxlaqi məsələlərlə bağlı ciddi nöqsanlar var. Burada Azərbaycan gənclərinə mənfi emosiyalar, mənfi davranışlar aşılanır. Bu seriallarda hədsiz dərəcədə mənfi faktorlar var. Quldurluq hadisələri, bıçaqlanmalar və s. məsələlər canlandırılır və aktyorların ifasında təqdim edilir. Nə qədər silahgəzdirmə, qisasalma, evsoyma kimi hallar təbliğ ediləcək? Bu seriallar gənclərin mənəvi-əxlaqi tərbiyəsinə, yeni qurulan gənc ailələrin münasibətinə mənfi təsir edir. Ailədaxili zorakılıq hadisələrini, cinayətkarlıqla bağlı hadisələri bu dərəcədə aşırı şəkildə təqdim etmək olmaz. Bu seriallarda təbliğ olunan cinayətkarlıq hadisələri gəncləri cinayətlərin yaranmasına istiqamətləndirir. Mən o serial çəkənlərə üz tutub demək istəyirəm ki, siz polisin cinayətkarlıqla mübarizəsini, onların bu sahədə gördüyü saya gəlməz müsbət işləri görmürsünüz? Onlar, nəyin bahasına olursa-olsun, cinayətkarlığın kökünü kəsməyə çalışır, bu istiqamətdə çoxlu işlər görür. Dünya yaranandan, dövlət quruculuğu mövcud olandan cinayətkarlıq da var, onunla mübarizə də. Təbii, indiyə qədər dünyada cinayətkarlığın qarşısını tam olaraq kəsmək mümkünsüzdür. Amma polis buna çalışır. Cinayətkarlıqla mübarizədə canlarından keçməyə hazır olan fədakar insanların müsbət obrazları seriallarda əsas xəttə çevrilməlidir. Təsəvvür edin ki, il ərzində 27 min cinayət işi qeydə alınıb və bunun da 85 faizinin üstü açılıb. Bu az iş deyil ki?! DİN öz üzərinə düşən işi layiqincə yerinə yetirir, eləcə də cinayətkarlıqla mübarizə aparan digər qurumlar da öz işini lazımi səviyyədə yerinə yetirir”.
“Siz 24 saat evinizdə rahat yaşayırsınız “
Seriallarda polisin müsbət obrazının yaradılmasına kifayət qədər ciddi səbəblər və əsaslar olduğunu qeyd edən Ş.Əliyevin sözlərinə görə, seriallara ssenari yazan insanlar polisin işini dərindən öyrənməlidir: ”Polisin əməyini kölgədə qoymaq istəyi, onu bu şəkildə aşağılamaq istəyi qəbuledilən hal deyil. Mən bunu qətiyyətlə pisləyirəm. Siz 24 saat evinizdə rahat yaşayırsınız, günlərlə istirahətə gedirsiniz, evinizdə olmursunuz, rahat şəkildə gəzirsiniz, ailə-uşağınız təhlükəsizdir-bütün bunlar polisin gücünədir. Yəni bu əmin-amanlığı, rahatlığı polis yaradıb. Bunun fərqinə varmırsınızmı ki, harasa gedirsiniz, evə qayıdanda hər şeyi öz qaydasında görürsünüz. Mən hesab edirəm ki, polisin müsbət obrazının yaradılması lazımdır. Qoy gənclər polisin həyatından, fədakarlığından nümunə götürsünlər. Amma bu seriallar cəmiyyətə polis haqqında tamam yanlış məlumat, informasiya ötürür. Seriallar cəmiyyətin şüurunda polislə bağlı mənfi meyllər yaradır. Bu isə narahatlıq yaradır. Düşünürəm ki, televiziya rəhbərləri bu işə ciddi yanaşmalıdır. Çünki polisin mənfi obrazda təqdim edilməsi çoxminli DİN orqanları əməkdaşlarının fədakar fəaliyyətinə kölgə salmaqdır. Bundan sonra hər hansı bir televiziyada seriallar çəkilərsə və orada polis obrazı olarsa, mütləq DİN-dən rəy alınmalıdır. DİN müsbət rəy verdikdən sonra o seriallar efirə çıxarılsın. Polis bu qədər iş görür, amma serial çəkənlər bunu görmək istəmir. Bu qarayaxmalar dayandırılmalı və polisin işinə seriallarda yeni yanaşma sərgilənməlidir. Polisin müsbət obrazı seriallarda əsas xətt kimi götürülməlidir. Seriallarda polisin müsbət obrazının yaradılması bu sahədə çalışanların işinə daha güclü stimul verər və onları işlərində daha fəal olmağa həvəsləndirər”.
Kinoşünasların bildirdiyinə görə, bəzi ssenaristlər və rejissorlar çəkdiklərinin maraqlı olması üçün bu vasitələrə əl atırlar. Kinoşünaslar qeyd edirlər ki, son zamanlar çəkilən seriallar məişət mövzusunda olduğu üçün, tamaşaçıları elə də cəlb etmir. Bu halda onlar kriminal, dedektiv çalarları seriala gətirməklə diqqəti cəlb etmək istəyirlər. Onlar hesab edirlər ki, yeni seriallarda cəmiyyəti narahat edən məsələlər qabardılmaq əvəzinə, qondarma məsələləri canlandırırlar. Bütün dünyada istehsal edilən seriallara ciddi nəzarət var. Ssenarini prodüsser düşünür, qeydlərini aparır və onun təlimatına əsasən ssenarist ssenari yazır, rejissor da çəkir. Bu halda, heç bir problem aşırı dərəcədə ekrana gətirilmir. Bu sahədə Türkiyə televiziyalarının çəkdiyi serialların örnək olduğunu vurğulayan kinoşünaslar deyirlər ki, bu ölkədə polis işçiləri ilə bağlı saysız filmlər, seriallar çəkilib və burada polisin müsbət obrazı yaradılıb. Bizdə də bu məsələnin belə olmalı olduğunu deyən kinoşünaslar hesab edirlər ki, bu, polisin əsl işinə böyük qiymət olar.
“Polis illərdir cinayətkarlıqla mübarizə aparır, cinayətkarlığın kökünü kəsməyə çalışır”
Kinoşünas Təranə Əlizadə bizimlə söhbətində bildirdi ki, bu gün Azərbaycanda dedektiv yazanlar çox azdır, əgər bu sahədə maraqlı əsərlər yaransaydı, daha mükəmməl əsərlər əsasında ssenarilər yazılıb seriallar çəkilərdi: “Azərbaycan televiziyalarında çəkilən serialların böyük əksəriyyəti tamaşaçı marağını cəlb etmir. Ona görə də onlar serialları maraqlı etmək üçün qondarma obrazlar, qondarma hadisələr yaratmaqla serialları baxımlı etmək istəyirlər. İndiyə qədər çəkilən serialların çox az hissəsində müsbət obraza rast gəlmək olur. Təkcə polis deyil, digər sahələrdə çalışan adamlar da mənfi obrazda təqdim edilir. Bizim seriallara baxanda sənə elə gəlir ki, çölə çıxsan, serialda baş verən hadisə ilə rastlaşacaqsan. Əslində isə belə deyil. Biz əminamanlıq içində yaşayırıq. Hansı seriala baxırıq, mütləq cinayətkarlıq hadisəsi, oğurluq, cibgirlik, zorakılıq hadisələrinin canlandırıldığını görürük. Narkotik, silahgəzdirmə, küçədə adamsoyma, oğurluq kimi hadisələr təsvir edilir, hadisənin mərkəzində isə göstərilir ki, polis bütün bunlarla əlbirdir. Ümumiyyətlə, bu olduqca anormal haldır. Polis illərdir cinayətkarlıqla mübarizə aparır, cinayətkarlığın kökünü kəsməyə çalışır. Polis müsbət mənada təbliğ edilməlidir. Kinonun əsas işindən biri təbliğatdır. Onun vəzifəsi yaxşı, müsbət məsələləri təbliğ etmək, cəmiyyətə çatdırmaqdır. Polis orqanlarında, milli təhlükəsizlik sahəsində saysız-hesabsız vicdanlı, xalqına, dövlətinə sədaqətlə qulluq edən, xidmət göstərən insanlar var. İndiyə qədər saysız cinayət hadisəsinin üstü açılıb, cinayətkar cəzasını alıb. Bu, polisin xidmətidir. Reallıq budur ki, polis cinayətə şərik olmur, polis cinayətkarlığa qarşı mübarizə aparır, xalqa arxa-dayaq olur. Kinoda bütün bu məqamlar canlandırılmalıdır, seriallar bu məqamı önə çəkməlidir. Elə cinayət hadisələri var ki, onun üstü 20-25 il sonra polisin fədakarlığı, yorulmaz, gərgin fəaliyyəti sayəsində açılıb. Serial çəkənlər hansısa bir cinayət işini götürüb onun əsasında serial çəkə bilərlər. Əlbəttə, polisin müsbət işi burada qiymətləndirilmək şərti ilə. Cinayət hadisələrinin üstü elə-belə açılmır ki, bu mütləq mənada polisin ardıcıl fəaliyyəti sayəsində açılır. Bizdə kriminaldan yazan yazıçılar, demək olar ki, yoxdur, Dedektiv ədəbiyyatın da vəziyyəti yaxşı deyil. Bu iş elədir ki, buna mütləq peşəkar münasibət olmalıdır. Bu seriallar peşəkarlar tərəfindən çəkilmədiyi üçün, analoji vəziyyət mövcuddur. Serial çəkilərkən mütləq əlaqədar qurumlarla əlaqə saxlanmalıdır. Hansı seriala baxırsan, polisi mənfi planda görürsən. Bu, gənc nəsildə polisə qarşı inamsızlıq formalaşdırır. Gənc nəsil bilməlidir ki, respublikamızda sabitlik polisin fədakarlığı, güc orqanlarının ayıq-sayıqlığı nəticəsində qorunur”.
“Azərbaycan dövlətçiliyinin qorunmasında, cinayətkarlıqla mübarizədə görün nə qədər polis canından keçib”
T.Əlizadə onu da vurğuladı ki, bu serialların çoxunun süjeti xarici dedektiv filmlərdən oğurlanıb. Onun sözlərinə görə, belə olmasaydı, Azərbaycan polisinin real siması təqdim edilərdi: ”Bizim seriallarda xarici dedektiv filmlərin təsiri çox güclü hiss olunur. Bu serialların əksəriyyətinə baxanda elə bilirsən ki, hansısa uzaq bir ölkədə baş verənlərə baxırsan. Azərbaycan polisi xalqına bağlıdır. Azərbaycan müstəqillik əldə etdikdən sonra biz polisin daha genişmiqyaslı işlərinin şahidi olduq. Azərbaycan dövlətçiliyinin qorunmasında, cinayətkarlıqla mübarizədə görün nə qədər polis canından keçib, neçə polis ağır bədən xəsarətləri alıb. Qarabağ uğrunda savaşda onlarla polis şəhid olub, yaralanıb. Bütün bunlar serial çəkənlərə müsbət bir söz demirmi? Məncə, artıq kinoda polisə ədalətli münasibət bildirməyin vaxtıdır. Türkiyədə polislə bağlı elə maraqlı film və seriallar çəkilir ki, adam onların gördüyü işə heyran qalır. Bizdə də fədakar polislərlə bağlı seriallar çəkməyin tam zamanıdır”.
İradə SARIYEVA
