Əjdər Ağayev: ”Heç biri mexanizmi açmır ki, nəyi necə və nə üçün görürlər?”
Etibar Əliyev: ”Əslində, söhbət tamamilə testin ləğv olunmasından getmir”
Son zamanlar Azərbaycanda test imtahanlarının ləğv ediləcəyi ilə bağlı müxtəlif fikirlər səsləndirilir. Hətta bunu Dövlət İmtahan Mərkəzi Direktorlar Şurasının sədri Məleykə Abbaszadə “ASAN Radio”ya müsahibəsində təsdiqləyib.
M.Abbaszadənin sözlərinə görə, gələnilki abituriyentlər axırıncı dəfə test formasında imtahan verəcəklər: “Gələnilki imtahanlarda abituriyentlərdən daha da məsuliyyətli olmalarını gözləyirik. Çünki onlar sonuncu dəfə 26 ildir aparılan test şəklində imtahan verəcəklər. Bu il kurikulum əsasında təhsil alan şagirdlər 2 ildən sonra XI sinifdə təhsil alacaq və onların biliyinin qiymətləndirilməsi fərqli formada keçirilməlidir. İki il sonra keçiriləcək buraxılış və qəbul imtahanlarında dəyişikliklər edilməsi nəzərdə tutulub”. M.Abbaszadə, həmçinin, bildirib ki, hazırda Təhsil Nazirliyi və Dövlət İmtahan Mərkəzi yeni imtahan modelləri üzərində müzakirələr aparır: “Yeni modellər düşünmüşük. Dəyişiklikləri, qərarlaşdırdığımız modeli sentyabr ayında ictimaiyyətə təqdim etməyi düşünürük. Hazırda ekspert və mütəxəssislər bu istiqamətdə işləri davam etdirir”.
M.Abbaszadənin açıqlamasına ekspertlər fərqli mövqedən yanaşır. Onlar hesab edirlər ki, test imtahanı ləğv edilməyəcək, sadəcə, imtahanların tərkibində yeniliklər həyata keçiriləcək.
Respublika Təhsil Şurasının rəhbəri, professor Əjdər Ağayev bizimlə söhbətində M.Abbaszadənin fikirlərini şərh edərkən ziddiyyətə aydınlıq gətirməyə çalışdı: ”Məleykə xanım da, nazirlik də öz sözünü deyib. Lakin heç biri mexanizmi açmır ki, nəyi necə və nə üçün görürlər? Çünki bir hadisə baş verəndə onun səbəbi aşkarlanmalıdır. Əlbəttə, testin təkmilləşdirilməsi çoxdan bəridir ki, söz-söhbət mövzusudur. Məleykə xanım deyir ki, test ləğv olunacaq. Təhsil Nazirliyi də deyir ki, test ləğv oluna bilməz. Məncə, Təhsil Nazirliyi ümumtəhsil məktəblərindəki imtahanları, Məleykə Abbaszadə isə ali və orta ixtisas məktəblərinə qəbulu nəzərdə tutur. Düşünürəm ki, qəbul imtahanlarının forma və məzmunca dəyişdirilməsinə, təkmilləşdirilməsinə ehtiyac var. Çünki yalnız test imtahanları ümumtəhsil məktəblərinin səviyyəsini endirir. Şagirdlər 9, 10, 11-ci siniflərdə məktəbdən çıxıb repititor yanına gedirlər. Orada da seçdiyi ixtisas üzrə lazım olan 3-4 fənni öyrənirlər”.
Ə.Ağayev qeyd etdi ki, bir neçə fənni öyrənən şagird o biri fənlərdən xəbərsiz olur, ali məktəbə qəbul olunduqdan sonra fikrini ifadə edə bilmir. Məktəbin vətəndaş mövqeyi aşılamalı olduğunu deyən professor Ağayev hesab edir ki, abituriyentlər dövlətin tarixini, mədəniyyətini, coğrafiyasını bilməlidir.
“Mən düşünürəm ki, bəlkə bu amilə görə qəbul imtahanlarının testlə keçirilməsi, ləğv deməzdim, təkmilləşdirilməlidir. Fikrimcə, birinci şifahi imtahan, sonra yazılı imtahanlar keçirilməlidir. İnsan qabiliyyətini şifahi və yazılı şəkildə bildirəndən sonra o, test imtahanına buraxılmalıdır. Yəni son mərhələ test olsun” - deyən Ə.Ağayev bildirdi ki, mərhələlər abituriyentlərin mükəmməl vətəndaş kimi formalaşmasına şərait yaradır.
Onun sözlərinə görə, imtahan zamanı yazılı və şifahi imtahanın tətbiqi böyük nəticə verə bilər: ”Abituriyentlər şifahi, yazılı və onlardan sonra test imtahanı versələr, bu çox effektiv olacaq”
“XXI əsr” Təhsil Mərkəzinin sədri, təhsil üzrə ekspert Etibar Əliyev “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, Dövlət İmtahan Mərkəzi Direktorlar Şurasının sədri M.Abbaszadə bu fikirləri səsləndirərkən test imtahanlarının tamamilə ləğv ediləcəyini nəzərdə tutmayıb. M.Abbaszadənin fikirlərinin təhrif edildiyini deyən E.Əliyevin fikrincə, test imtahanları ləğv edilməyəcək, təkmilləşdiriləcək: ”Əslində, söhbət tamamilə testin ləğv olunmasından getmir, sadəcə, müəyyən təkmilləşdirmə işləri aparılmalıdır. Bu ondan irəli gəlir ki, şagirdlərin və eyni zamanda tələbələrin çoxunun nitq keyfiyyəti yoxdur. Amma indiki sistemin daha yaxşı alternativi olmadığı üçün, bu sistemə müəyyən esselərin yazılmasını əlavə etmək olar, bir çox ixtisaslar üçün keçirilən qabiliyyət imtahanlarını gücləndirmək lazımdır. Əgər orta məktəb məzununa kamal attestatı verilirsə, o, nitqini ifadə etməyi, yazmağı bacarmalıdır və bir sıra bacarıqları əldə etməlidir. Digər mərhələdə isə ali təhsil gəlir. Ali məktəblər də bu prosesə aktiv qoşulmalıdır. Tələbələrin daha savadlı, ixtisasını daha dərindən bilən mütəxəssis kimi yetişməsinə yardımçı olmalıdır. Hazırda həm orta məktəblərdə, tələbə qəbulunda, həm də ali məktəblərdə biliyin qiymətləndirilməsində test üsulu tətbiq olunur”.
E.Əliyev bildirdi ki, imtahanların formasında dəyişiklik ola bilər. Onun sözlərinə görə, 9-cu siniflərdə bu dəyişikliklər baş verdi: ”9-cu sinif şagirdləri ki, kurikulum əsasında təhsil alırlar, onlar üçün açıq tipli tapşırıqların sayı artırılmışdı. İmtahana eyni zamanda da ana dilindən mətn əlavə olunmuşdu. Bu forma dəyişikliyi kurikulumlardan irəli gələn məsələdir. İmtahanın ikinci mərhələsində bütün qapalı testlər saxlanılmışdı. Ənənəvi olaraq Tələbə Qəbulu üzrə Dövlət Komissiyası və onun varisi olan Dövlət İmtahan Mərkəzinin tətbiq etdiyi imtahan üsulu, demək olar ki, qalmışdı. Məleykə xanımın fikirlərini təhrif ediblər. O konkret olaraq testin ləğv olunması məsələsini ortaya qoymur. Yəni açıq tipli tapşırıqları da müəyyən mənada testin tapşırıqlarına daxil etmək mümkündür. Yaxud da gələcəkdə imtahanların birləşdirilməsi məsələsi qoyula bilər. Yəni buraxılış və qəbul imtahanları birləşdirilə bilər. Yaxud şagirdlər buraxılış imtahanlarında esselər yazarlar. Bu yenə də kurikulumun tələblərindən irəli gəlir. Bu imtahan metodu təkmilləşdiricidir, deyim ki, 100 faiz dəyişilkliyə uğramayacaq. Amma müəyyən dəyişikliklər olacaq. Görüləcək işlər Dövlət İmtahan Mərkəzinin qarşıya qoyduğu missiyaya xidmət edəcək dəyişikliklər olacaq”.
E.Əliyev qeyd etdi ki, ekspertlər Dövlət İmtahan Mərkəzində hansı məsələlərin müzakirə edilməsindən xəbərsizdir. O təklif edir ki, bu müzakirələrə ekspertlər də qatılsın: ”Hesab edirəm ki, bu işdə qeyri-hökumət təşkilatlarının nümayəndələri, ekspertlər, tanınmış KİV nümayəndələri iştirak etsələr yaxşı olar. Yəni onların bura qatılması bu işin daha şəffaf olmasına şərait yarada bilər. Hər halda, kurukulumlarla Təhsil Nazirliyi işləyir, imtahanlarla da Dövlət İmtahan Mərkəzi. Bunların işi müəyyən mənada uyğunlaşdırılmalıdır. Yəqin ki, ortaya layihə qoyacaqlar. Layihə də müzakirə olunacaq”.
İradə SARIYEVA
