Son günlərdə işsizlərin (qeyri-formal məşğul şəxslər) aylıq 16 manat icbari tibbi sığorta haqqı ödəməsi barədə “Tibbi sığorta haqqında” qanuna təklif olunan dəyişikliklər geniş müzakirələrə səbəb olub.
Hətta qanun layihəsində ödəmənin gecikdirilməsi halında əlavə 10% sığorta haqqının tətbiq ediləcəyi də qeyd olunur.
Qeyd edək ki, hazırda formal şəkildə fəaliyyət göstərən qurumlarda işçi 2% və işəgötürən də 2% olmaqla, bir vətəndaş üçün ümumilikdə 4% icbari tibbi sığorta haqqı ödənilir. Sözügedən qanuna dəyişiklik edildikdən sonra müəyyən kateqoriyaya daxil olan şəxslər istisna olmaqla, əmək potensialı olan şəxslər də ayda minimum əməkhaqqının (400 manat) 4%-i həcmində, yəni 16 manat icbari tibbi sığorta haqqı ödəyəcək.
Danılmaz faktdır ki, bəzi şəxslər işsiz kimi özünü təqdim etsə də, qeyri-leqal şəkildə işləyir. Belə olan halda həmin şəxs işsiz olmadığını göstərmək üçün işlədiyi yerdə rəsmi qeydiyyata alınacaq. Həmçinin, insanlar rəsmi işə götürülməkdə maraqlı olacaq.
Qeyd etdiyimiz kimi, gələn ildən işsizlər də 16 manat icbari tibbi sığorta haqqı ödəməli olacaq və ödənişi gecikdirən, verməyən 10 faiz cərimələnəcək. Maraqlıdır, bu yolla işsizləri işləməyə və ya işlərini rəsmiləşdirməyə təşviq etmək və ya məcbur etmək mümkün olacaqmı?
Müşfiq Məmmədli: “Məqsəd fəaliyyət sahələrinin aşkara çıxarılması və stimullaşdırma, eyni zamanda həmin şəxslərin gəlirlərinin özləri tərəfindən idarə edilməsidir”
Millət vəkili Müşfiq Məmmədli “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, qeyri-formal fəaliyyət dedikdə hər hansı əmək müqaviləsi və ya VÖEN-i olmadan çalışan şəxslər nəzərdə tutulur: “Bu kateqoriya şəxslər ya gördüyü işləri leqallaşdırmalıdırlar, ya da qanuna müvafiq şəkildə sığorta ödənişi etməlidirlər. 16 manat ödəniş bir ay müddət üçün nəzərdə tutulub. Zamanında ödənilməyən sığorta haqqı ödənişinə 10 faiz cərimə tətbiq ediləcək. Bunun edilməsində məqsəd fəaliyyət sahələrinin aşkara çıxarılması və stimullaşdırma, eyni zamanda həmin şəxslərin gəlirlərinin özləri tərəfindən idarə edilməsidir”.
Adil Qeybulla: “Ola bilər ki, şəxs müəyyən formal işlə məşğuldur, lakin onun gəlirləri leqal şəkildə sənədləşdirilməyib, belə olan halda...”
Tibb elmləri doktoru, professor Adil Qeybulla “Bakı-Xəbər”ə şərhində qeyd etdi ki, işsiz insanlar dünyanın hər yerində əmək birjalarında qeydiyyata alınırlar. Bu, çox vacib məsələdir: “Əmək birjalarının əsas məqsədi ondan ibarətdir ki, bu cür şəxslərin maliyyələşdirilməsi, onlara müəyyən dotasiyaların verilməsi, onların icbari tibbi sığortasının təmin edilməsi və digər məsələlərlə məşğul olsunlar. Həmin əmək birjaları onların sığorta xərclərini qarşılayır. Bizdə bu struktur hələ tam qurulmayıb. Ona görə də işi və gəliri olmayan şəxslərin icbari tibbi sığortası mütləq dövlət hesabına, büdcə vəsaitləri hesabına ödənməlidir. Bu, çox vacib məsələdir".
Həkimin sözlərinə görə, real gəliri olmayan şəxsləri sığorta haqqı ödəməyə məcbur etmək nə iqtisadi, nə də sosial baxımdan əsaslıdır: “Bəzi hallarda insanlar formal olaraq işləsələr də, onların gəlirləri rəsmi şəkildə qeydə alınmır. Bu kimi şəxslərin də büdcə hesabına sığortalanması vacibdir. Ola bilər ki, şəxs müəyyən formal işlə məşğuldur, lakin onun gəlirləri leqal şəkildə sənədləşdirilməyib. Yəni faktiki olaraq gəliri yoxdur. Belə hallarda həmin şəxslərin tibbi sığortası da büdcə hesabına təmin edilməlidir. Sığortadan heç kim kənarda qalmamalıdır. Azərbaycanın əhalisi çox deyil və bu reallığı nəzərə almaq lazımdır".
Günel CƏLİLOVA
