Azərbaycanda gənclərin elmə gəlməsinin qarşısında əngələ çevrilən bir sıra stereotiplər var ki, onlar artıq tarixin arxivinə qovuşmalıdır. Giley edirlər ki,gənc nəslin elə marağı yoxdur, onların elmə marağı hardan olsun ki, qarşılarına “Çin səddi” çəkən amillər var?! Doktorantura təhsili ilə bağlı mövcud olan süni maneələrin sayı o qədər çoxdur ki, elmə gəlmək istəyən adamların çoxu bu çətinliyi aşa bilmir.
Məsələ burasındadır ki, AMEA səviyyəsində etiraf edilir ki, Azərbaycanda doktorantura təhsili SSRİ-dən qalma modeldir. Özü də elə çətin, labirintli bir modeldir ki, ora qəbul olmaq müşkül məsələdir. Doktoranrtura sisteminin yenidən qurulması bir zərurətdir. Təsəvvür edin ki, gənclər nə qədər əziyyət çəkirlər. Xüsusən də xarici dil imtahanları onların yolunda keçilməz səddə çevrilib. Dövlət İmtahan Mərkəzi (DİM) tərəfindən təşkil olunan imtahanların sualları o qədər mürəkkəb olur ki, iddiaçılar məəttəl qalırlar. Ən çox narazılıq isə ingilis dili imtahanındandır ki, iddiaçılar sualların, mətnlərin, tapşırıqların qəlizliyindən şikayətçidirlər.
Bu azmış kimi, imtahanın qiyməti də baş yarır. Məlumatımıza görə, xarici dildən qəbul imtahanlarına elə tapmaca suallar salınır ki, onu tampaq üçün sadəcə münəccim olmaq lazım olur.
Bir tərəfdən xarici dildən imtahanların çətinliyi, bir tərəfdən bürokratik əngəllər, başa tərəfdən isə imtahan qiymətinin bahalığı gənclərin yolunu kəsir. Bildiyimiz qədər, doktoranturaya qəbul imtahanlarında iştirak etmək üçün iddiaçı 120 manat pul ödəməlidir. Hər dəfə imtahan 120 manat olur, nəticədə isə iddiaçılar səddi aşa bilmir.
Ekspertlər hesab edirlər ki, Azərbaycanda doktoranturaya qəbul qaydaları tamamilə dəyişdirilməli və sadələşdirilməlidir. Ekspertlər qeyd edirlər ki, hazırda doktoranturaya qəbul qaydaları çox bürokratikdir və iştirakçı üçün əzici, üzücü bir prosesə çevrilib. DİM-in bunu qazanc mənbəyinə çevirdiyini deyən ekspertlərə görə, insanlar kütləvi olaraq pulunu ödəyib imtahanlara girir, amma hər kəsə o imtahandan keçmək nəsib olmur. Ekspertlərin fikrincə, doktorantura imtahanlarında ingilis dili ilə bağlı bu cür çətinliyin yaradılması düzgün deyil, ingilis dili üzrə mütəxəssis yetişdirilmir ki, belə çətinliklər yaradılsın.
Bildiyimiz kimi, “Təhsil haqqında” qanunun yenidən hazırlanması Milli Məclisdə müzakirə olunur. Ekspertlər hesab edir ki, ümumiyyətlə iki pilləli sistem ləğv edilməlidir, Azərbaycanda doktorantura səviyyəsinin iki mərhələdən ibarət olmasına son qoyulmalıdır, imtahan sualları sadələşdirilməlidir. Onların fikrincə, müzakirələr o yöndə olmalıdır ki, iki pilləli sistem aradan qalxsın.
Ekspertlərin qeyd etdiyinə görə, “Təhsil haqqında” qanunun yenidən hazırlanması Milli Məclisdə müzakirə olunduğu bir vaxtda bu sahədə olan bütün problemlərə yenidən baxılmalıdır.
“Süni əngəllər, maneələr var ki, onlar aradan qaldırılmalıdır”
AVCİYA-nın vitse-prezidenti, professor Məhərrəm Zülfüqarlı bizimlə söhbətində bildirdi ki, bu gün Azərbaycanda doktoranturaya qəbul olmaq əziyyətli bir işdir: “Təəssüflər olsun ki, doktoranturaya qəbul qaydaları çox çətindir və iddiaçılar böyük əziyyət çəkir. Ümumiyyətlə, elm sahəsində iki pilləli sistemin olması qəbuledilməzdir. Mən özüm də elmi iş müdafiə edərkən, elmi ad alarkən əziyyət çəkmişəm. Birmənalı olaraq bu sistemin ləğv edilməsinin tərəfdarıyam. Hesab edirəm ki, doktoranturaya qəbul qaydalarına yenidən baxılmalıdır. Burada çox süni əngəllər, maneələr var ki, onlar aradan qaldırılmalıdır”.
M.Zülfüqarlı qeyd edir ki, elm sahəsində iki pilləli sistem çoxdan aradan qaldırılıb və Qazaxıstan, eləcə də digər ölkələr çoxdan bu mürəkkəb sistemlə vidalaşıblar. M.Zülfüqarlı dedi ki, elmin yolundakı bütün maneələr aradan qalxmalıdır ki, gənclər əziyyət çəkməsinlər: “İmtahanlardakı sualların mürəkkəbliyi bizə heç nə verməyəcək, sualları, mövzuları sadələşdirmək lazımdır. Gənclərin elmə gəlməsi üçün bütün çətinliklər aradan qaldırılmalıdır. Xarici dildən imtahan olmalıdır, amma bu imtahan əzab-əziyyətə çevirilməli deyil. Bu sistem elə qurulmalıdır ki, gənclər həvəslənsin, yeniliklərdən stimul alsın. Əgər bu məsələni Milli Məclis müsbət həll edərsə bu Azərbaycan elminə yeni töhfə olar”-deyə M.Zülfüqarlı qeyd etdi.
O vurğuladı ki, doktorantura sistemi də, elmi iş müdafiə edib elmi dərəcə, elmi ad almaq məsələsi də sadələşdirilməlidir. M.Zülfüqarlıya görə, biz qardaş Türkiyənin elmi modelinə keçid etməliyik ki, iki mərhələli sistemdən canımızı qurtaraq.
Leyla QARAXANLI
