Məhərrəm Zülfüqarlı: “...Böyük faciələrə səbəb ola bilər”
AfD-nin qələbəsi Almaniyada siyasi böhran yarada bilər. AfD-nin Saksoniya-Anhaltdakı qələbəsindən sonra Berlin Almaniyanın bütün tarixində heç vaxt istifadə etmədiyi "federal məcburiyyət" mexanizmindən danışmağa başlayıb. Belə ki, sağçı populist "Almaniya üçün Alternativ" (AfD) partiyası 6 sentyabr 2026-cı il tarixində ölkənin şərqində yerləşən Saksoniya-Anhalt (Saxony-Anhalt) əyalətində keçirilən parlament seçkilərində tarixi bir qələbə qazanaraq Almaniya siyasi sistemində ciddi bir silkələnmə yaradıb. Partiya səs faizini iki dəfədən çox artıraraq 43.8% səs toplayıb və ən yaxın rəqibi olan Xristian Demokrat İttifaqını (CDU) (17.2%) xeyli geridə qoyub.
Bu hadisə İkinci Dünya Müharibəsindən bəri Almaniyada sağçı radikal xəttə malik bir partiyanın ilk dəfə bu miqyasda regional qələbə qazanması kimi tarixə düşüb. Bununla belə, mövcud vəziyyəti "çevriliş" yox, ölkədəki böyük siyasi mənzərə dəyişikliyi və ənənəvi partiyaların böhranı kimi qiymətləndirmək olar.
Seçki nəticələrinin yaratdığı əsas siyasi reallıqlar aşağıdakılardır:Mütləq çoxluq üçün yetərsiz say: AfD Saksoniya-Anhalt parlamentindəki 83 yerdən 39-nu qazanıb. Ölkəni təkbaşına idarə etmək üçün lazım olan mütləq çoxluğa (42 yer) çatmaq üçün partiyaya cəmi 3 yer çatmayıb.
Almaniyanın digər bütün əsas siyasi partiyaları ekstremist meyllərinə görə AfD ilə koalisiya qurmayacaqlarını (yəni aralarındakı siyasi "təcrid divarını" saxlayacaqlarını) bəyan ediblər. Lakin AfD-nin bu qədər yüksək səs alması digər partiyaların koalisiya qurmasını çətinləşdirib.
Sol-populist mövqeyi və miqrasiya məsələsində AfD-yə yaxın baxışları olan BSW partiyası 5.3% səs toplayaraq parlamentə daxil olub. Ekspertlər AfD-nin bölgədə hakimiyyətə gəlməsi və ya azlıq hökuməti qurması üçün BSW-nin dəstəyinin (və ya bitərəfliyinin) həlledici rol oynaya biləcəyini qeyd edirlər.
AfD bu qələbəni gələcək federal seçkilər üçün bir "tramplin" hesab edir. Lakin Almaniya konstitusiya və kəşfiyyat orqanları partiyanın Saksoniya-Anhalt qanadını "sağçı ekstremist" təşkilat kimi təsnif etdiyi üçün, ölkə daxilində partiyanın tamamilə qadağan edilməsi ilə bağlı hüquqi və siyasi çağırışlar da yenidən gündəmə gəlib.
Neofaşistlər Almaniyada yenidən hakimiyyəyə qayıda bilərmi?
Siyasi ekspert, professor baki-xeber.com-a bildirdi ki, neofaşistlərin, sağçı radikalların Almaniyada dirçəlməsi, hakimiyyətə gəlmə ehtimalının artması, hətta bir əyalətdə səs çoxluğu qazanması Avropa dövlətlərinin son dövrlərdə yeritdiyi siyasətdən irəli gəlir. “Əgər faşist Almaniyasının tarixinə baxsaq görürərik ki, Adolf Hitlerin rəhbərlik etdiyi Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyasının 1933-cü ilin yanvarında hakimiyyətə gəlməsində bilavasitə Qərb ölkələrinin böyük rolu olub. Faşizm də kommunist ideologiyası kimi bəşəriyyətə faciələr gətirib. Bunu bir medalın iki üzü də adlandırırlar. Yəni sağ radikal faşistlərlə sol radikal kommunistlər bir medalın iki üzüdür.
Müasir dövrdə Almaniyada neofaşizmin dirçəlməsinin səbəbi nədir?
İkinci Dünya müharibəsindən sonra Amerika başda olmaqla Qərb ölkələri, o cümlədən Almaniyanın yeni rəhbərliyi faşizmi lənətləyirlər, belə bir ideologiyanın bir daha ayaq açmasına şərait yaradılmayacağını bəyan edirdilər. Bu gün əgər ABŞ İsraillə bir yerdə İranla müharibə aparırsa, buna qədər isə Latın Amerikasında əməliyyat keçirib hansısa ölkənin prezidentini oğurlayıb aparırsa bu artıq demokratik idarəetmə deyil, sırf zorakılığa söykənən danışdığımız ideologiyalara xidmət edir. Bu gün Rusiya Ukraynanı faşizmdə ittiham edərək özü faşizmlə məşğul olursa, dinc əhalini qırırsa bu da neofaşzimin dirçəlməsinə münbit şərait yarır”.
M.Zülfüqarlı qeyd etdi ki, demokratiyanın çox qüsurları var və onlardan biri də seçki yolu ilə anormal insanların hakimiyyətə gəlməsidir.
“Bu gün Almaniyada və digər Avropa ölkələrində bu təhlükənin qarşısını almaq üçün konkret addımlar atılmalıdır. Bu Fransada da var. Fransada sağ radikallar daim qalib gəlməsələr də çox böyük səs qazanırlar. Fransa prezidenti səhv addımlarını düzəltməzsə sabah Lipenin partiyası hakimiyyətə gələcək. Onların da şüarı budur ki, Fransa fransızlar üçündür, qeyri-fransızlar, miqrantlar qovulmalıdır. Sabah Almaniyada da sağ radikallar bu fikri irəli sürə bilərlər. Ona görə də, fikrimcə, neofaşizm ideologiyasının ayaq açıb yeriməməsi, Avropa və bəşəriyyət üçün təhlükə yaratmaması üçün ABŞ başda olmaqla Qərb ölkələrinin rəhbərləri öz siyasətlərini dəyişməlidirlər, bu siyasətdə də əsasən humanizmə söykənən ideologiyaları əsas götürməlidirlər...”-deyə M.Zülfüqarlı qeyd etdi.
O, vurğuladı ki, demokratik prinsiplərə əməl edilmədiyi üçün neofaşizm ortaya çıxır və bu da çox təhlükəlidir. M.Zülfüqarlı qeyd etdi ki, faşizm qatı millətçi, irqçi ideologiya kimi hər bir dövlətdə aparıcı milləti başqa millətdən üstün tutur və digərlərinin onların hakimiyyətini qəbul edib onlara xidmət etməsini təlqin edir. “Bu da humanizmə və demokartik prinsiplərə ziddir. Bu ideologiyanın qarşısını almaq üçün həmin dövlətlər öz siyasətlərini düzəltməlidir. Neofaşzimin çiçəklənməsi, ayaq açıb yeriməsi Almaniya da daxil olmaqla sağ radikalların olduğu ölkələrin özləri üçün də böyük faciələrə səbəb ola bilər. Fakt budur ki, yeridələn səhv siyasətə görə ortaya sağ radikallar çıxırlar. Onların da qarşısını demokratiya yolu ilə almaq olmaz. Çünki insanlar öz gələcəklərini səsvermə yolu ilə seçirlər. Ona görə də elə siyasət aparmaq lazımdır ki, insanlar neofaşasitlərin arxasınca deyil, liberal, demokratik dəyərləri rəhbər tutan partiyaların araxasınca getsinlər. Bu da həmin dövlətlərin apardığı siyasətdən çox aslıdır”-deyə M.Zülfüqarlı vurğuladı.
İradə SARIYEVA
