Məktəblilərin təhsildən yayındırılmasına qarşı atılan addımlara, keçirilən maarifləndirici tədbirlərə rəğmən, hələ də bu problem öz aktuallığını qoruyur. Xüsusən də qız uşaqlarının təhsildən yayındırılma halları çoxalıb.
Bir neçə gün bundan öncə Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin sədr müavini Sədaqət Qəhrəmanova Milli Məclisin iclasında bu problemi yenidən gündəmə gətirib. O qeyd edib ki, təhsildən yayınma halları tək qızlara yox, oğlanlara da aiddir. Birinci sinfə qəbul olan uşaqların sayı ilə XI sinfi bitirən uşaqların sayı arasında fərq çoxdur. Bunu aidiyyəti qurum araşdırmalıdır: “Ümumiyyətlə, bu hesabat Milli Məclisdə təqdim olunandan sonra hər qurum özünə aid problemi araşdırmalıdır”.
Araşdırmalar zamanı məlum olub ki, birincilərlə onbirincilər arasında ciddi say fərqi var. Məsələn, bu il 11-ci sinfi bitirən şagirdlərin birinci sinfə getdiyi vaxta nəzər salsaq görərik ki, həmin il 165 min uşaq məktəbə başlayıb. Ancaq bu il orta məktəbləri ümumi 85 min uşaq bitirəcək. Rəqəmlərdən belə aydın olur ki, dərsdən yayınan şagirdlərin sayında 50-60 faiz azalma var.
Maraqlıdır, təhsildən yayınanların sayının bu qədər artmasının səbəbi nədir?
“Uşaqların icbari təhsili ilə bağlı hüquqi baza kifayət qədər olsa da, dövlət orqanlarında işləyən məmurların bir qismi...”
Təhsil eksperti Elşən Qafarov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, hər bir ölkədə əhalinin savadlılıq səviyyəsi icbari təhsilin həyata keçirilməsi ilə ölçülür. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının 42-ci maddəsində və “Təhsil haqqında” Qanunda qeyd edilir ki, ölkə ərazisində ümumiorta təhsil icbaridir: “İcbari təhsilin həyata keçirilməsi ilə bağlı İnzibati Xətalar Məcəlləsində xüsusi qeydlər var. Bildirilir ki, icbari təhsilə mane olmağa görə fiziki şəxslər 100, vəzifəli şəxslər 300, hüquqi şəxslər isə 5000 manat cərimə olunmalıdır. Qanunvericiliyə görə, ölkə ərazisində əsas təhsil ümumorta təhsildir. Tam orta təhsil səviyyəsi isə 11 illikdir. Tam orta təhsil könüllü şəkildədir. 11 illik təhsil almaq istəməyən şəxslər peşə təhsili ala və ya əmək fəaliyyəti ilə məşğul ola bilər”.
Ekspert onu da əlavə etdi ki, icbari təhsilin həyata keçirilməsinə görə Azərbaycan bir çox xarici ölkələrlə müqayisə olunan səviyyədədir. Ölkədə icbari təhsilin həyata keçirilməsi 97 faizdən artıqdır.
E.Qafarovun sözlərinə görə, təhsildən yayınma halları daha çox ailə-məişət səbəbləri ilə bağlıdır: “Ailələrin tez-tez yerdəyişməsi, valideynlərin ayrı yaşaması şagirdlərin dərsdən yayınmasına təsir edir. Məlumat üçün bildirim ki, 2014-2015-ci illərdən etibarən dərsdən yayınanlar fərdi təhsilin təşkili qaydası təsdiq olunub. Ölkənin ümumtəhsil məktəblərində 8 yaşdan 25 yaşa qədər fərdi təhsilin həyata keçirilməsi mümkündür. İcbari təhsildən yayınan 25 yaşa qədər şəxslər fərdi təhsilin həyata keçirilməsi qaydası ilə məcburi təhsil ala bilər”.
Həmsöhbətimiz onu da əlavə etdi ki, kimliyindən asılı olmayaraq, hər bir kəs şagirdlərin dərsə getməsində, savadlı olmasında maraqlı olmalıdır: “Nəzərə almaq lazımdır ki, hər bir uşaq dövlətin himayəsindədir. Dövlətin vəzifələrindən biri də icbari təhsilin həyata keçirilməsidir. İcbari təhsildən yayınanların qeydiyyatı aparılmalıdır. Ancaq bu aparılmır. Heç məktəblər belə şagirdin nə səbəbdən dərsdən yayınmasına maraq göstərmir.
E.Qafarov hesab edir ki, uşaqların icbari təhsili ilə bağlı hüquqi baza kifayət qədər olsa da, dövlət orqanlarında işləyən məmurların bir qismi qanunvericiliyin tələbinə tam şəkildə əməl etmir: “Təhsildən yayınmanı müqayisə etsək, oğlanlar daha çox ev təsərrüfatında işləyirlər və ya hərbi xidmətə gedirlər. Amma qızların böyük əksəriyyəti, çox təəssüf ki, 9-cu sinifdən sonra ya orta ixtisas müəssisəsinə daxil olur, ya da erkən nikaha cəlb edilir. Bu yolverilməzdir”.
Günel CƏLİLOVA
